Zërat kritikë brenda Partia Socialiste e Shqipërisë në aktivitetet e fundit të organizuara nga lidershipi, si edhe zhvillimet brenda Partisë Demokratike të Shqipërisë në prag të proceseve për rinovimin e lidershipit, nuk janë episode të rastësishme. Ato konfirmojnë tezën se demokracia e brendshme në partitë kryesore shqiptare është zbehur deri në pikën ku ekziston më shumë si formë sesa si përmbajtje.
Në të dyja rastet, kritika nuk trajtohet si mundësi reflektimi, por si problem për t’u menaxhuar. Ajo tolerohet vetëm kur nuk cenon realisht raportet e pushtetit. Sapo kalon këtë vijë të padukshme, etiketohet si përçarje, si dobësi përballë kundërshtarit, apo si mungesë lojaliteti. Në këtë mënyrë, debati nuk ndalohet, por neutralizohet bëhet pjesë e një skenografie që krijon iluzionin e pluralizmit të brendshëm.
Kjo sjellje pasqyron qartë atë që Robert Michels e ka përkufizuar si “ligji i hekurt i oligarkisë” ku strukturat që pretendojnë të jenë demokratike përfundojnë duke u kontrolluar nga një elitë e ngushtë. Në rastin shqiptar, ky ligj nuk është më një supozim teorike, por një realitet i konsoliduar prej vitesh tashmë. Lidershipet kontrollojnë jo vetëm vendimmarrjen, por edhe kufijtë e debatit të lejuar. Si pasojë, proceset e brendshme në të dyja partitë kanë humbur funksionin e tyre transformues. Ato nuk prodhojnë alternativa, por riprodhojnë të njëjtin ekuilibër pushteti.
Në vend të konkurrencës së ideve kemi konkurrencë lojaliteti; në vend të përgjegjësisë kemi justifikim; në vend të reformimit kemi rithekësim të status quo-së. Anëtarësia thirret për të konfirmuar, jo për të zgjedhur. Në këtë kuadër, pasoja është konkrete dhe e dukshme në Partia Socialiste të Shqipërisë kritika artikulohet vetëm brenda kufijve të lejuar nga lidershipi, ndërsa në Partia Demokratike të Shqipërisë gara për lidership zhvillohet më shumë si betejë kontrolli mbi strukturat sesa si përballje vizionesh.
Në të dyja rastet, anëtarësia nuk vendos drejtimin e partisë, por thjesht legjitimon atë që është vendosur tashmë. Votimi ekziston, por zgjedhja reale mungon; debati dëgjohet, por nuk prodhon ndryshim. Pikërisht këtu bëhet e qartë se demokracia e brendshme nuk është më një praktikë funksionale, por një fasadë që ruan formën, ndërsa përmbajtja ka kohë që është boshatisur.
Partia Socialiste e Shqipërisë dhe Partia Demokratike e Shqipërisë flasin çdo ditë për dallime thelbësore mes tyre, por në mënyrën se si funksionojnë brenda vetes ngjajnë aq shumë sa duket sikur janë dy versione të së njëjtës parti. Ndryshon emri, ndryshon retorika, por modeli mbetet i njëjtë lideri në qendër, kritika në periferi dhe uniteti i imponuar mbi çdo gjë tjetër.
