Naim Noka
Mbyllja e procesit të votimit në Hungari ka nxjerrë në pah një realitet të pazakontë elektoral. Ndryshe nga shumë vende të tjera europiane, në këto zgjedhje nuk pati exit poll klasik.
Kjo ka detyruar opinionin publik dhe median të mbështeten tek sondazhet para zgjedhjeve.
Të dhënat e fundit të publikuara sugjeronin një avantazh të qartë për Tisza.
Megjithatë, analistët kanë paralajmëruar për kujdes në interpretim.
Mungesa e exit poll-eve krijon një vakum informativ në orët e para pas votimit.
Ky vakum mbushet nga media të pavarura që analizojnë trendet dhe pjesëmarrjen.
Një nga këto media është Telex.
Telex është krijuar në vitin 2020 nga gazetarë që u larguan nga një media e kapur politikisht.
Ky portal përfaqëson një model të ri financimi në Hungari.
Ai mbështetet kryesisht në donacione dhe në mekanizmin e 1% të tatimit.
Ky sistem i lejon qytetarët të zgjedhin se ku shkon një pjesë e taksës së tyre.
Pra, financimi vjen drejtpërdrejt nga publiku dhe jo nga politika apo oligarkët.
Ky model është bërë jetik në një vend ku liria e medias është dobësuar ndjeshëm.
Në Hungari, një pjesë e madhe e mediave është nën ndikim qeveritar.
Kjo e bën financimin e pavarur një çështje mbijetese për gazetarinë.
Përmes 1%, media si Telex krijojnë një lidhje direkte me lexuesin.
Lexuesi nuk është vetëm konsumator, por edhe financues.
Kjo krijon një model më transparent dhe më të qëndrueshëm.
Në kontrast të fortë qëndron realiteti i medias shqiptare.
Në Shqipëri nuk ekziston një mekanizëm i ngjashëm me 1%.
Financimi i mediave shpesh mbetet i paqartë dhe informal.
Një pjesë e madhe e mediave varen nga reklama shtetërore ose klienteliste.
Të tjera përdoren si instrument presioni politik ose ekonomik.
Në shumë raste, pronësia reale e mediave nuk është transparente.
Ndryshe nga modeli hungarez i 1%, në Shqipëri publiku nuk ka rol financiar.
Kjo krijon një distancë të madhe mes medias dhe qytetarit.
Media shpesh i shërben interesave të financuesit dhe jo publikut.
Në Hungari, edhe pse presioni politik është i lartë, ekzistojnë modele alternative.
Në Shqipëri, këto modele janë ende në fazë embrionale ose mungojnë.
Zgjedhjet e sotme tregojnë edhe një tjetër dimension.
Informacioni në kohë reale është bërë armë politike.
Kontrolli mbi median ndikon drejtpërdrejt në perceptimin e rezultatit.
Në mungesë të exit poll-eve, roli i mediave bëhet edhe më kritik.
Ato janë filtruesit e parë të narrativës politike.
Në këtë kontekst, modeli i Telex merr një rëndësi strategjike.
Ai demonstron se media mund të mbijetojë edhe jashtë kontrollit të pushtetit.
Në Shqipëri, një model i tillë do të ndryshonte rrënjësisht tregun.
Do të reduktonte varësinë nga politika dhe bizneset.
Do të rrite transparencën dhe besimin publik.
Por aktualisht, media shqiptare mbetet kryesisht një treg informal ndikimi.
Ndërsa në Hungari, pavarësisht presionit, po krijohet një treg alternativ qytetar.
Kjo është diferenca thelbësore mes dy realiteteve mediatike.
