Rezultati zgjedhor tregoi se sanksionet ekonomike dhe kushtëzimi i fondeve me shtetin e së drejtës dhanë efekt kundër populizmit. Hungaria provoi se modeli evropian mund t’i mbijetojë valës reaksionare, edhe kur kjo mbështetet nga fuqi të mëdha si Uashingtoni, Moska dhe Pekini.
Hungaria kthehet drejt Perëndimit, ose të paktën drejt Bashkimit Evropian. Në prag të votimit më të rëndësishëm në vend, por edhe përtej tij, Péter Magyar, lideri i “Tisza” (Partia e Respektit dhe Lirisë), e kishte deklaruar qartë se zgjedhjet parlamentare të 12 prillit përfaqësonin një zgjedhje mes “Lindjes dhe Perëndimit”.
Të dielën, qytetarët hungarezë iu përgjigjën masivisht me “jo” distancimit nga Brukseli dhe hodhën poshtë afrimin gjithnjë e më të theksuar të Viktor Orbán-it me Moskën. Ndër arsyet e humbjes së tij përfshihen konsumimi nga pushteti i gjatë, inflacioni i lartë dhe padurimi në rritje i opinionit publik ndaj korrupsionit të përhapur.
Gjatë një fushate të ashpër, kundërshtarët e kryeministrit që dukej i pathyeshëm rikthyen sloganin e revoltës antisovjetike të Budapestit të vitit 1956: “Ruszkik haza!” (Rusët në shtëpi!).
Këtë herë, ai që kthehet “në shtëpi” është vetë Viktor Orbán, pas 16 vitesh pushtet të pandërprerë. Për drejtuesit e Bashkimit Evropian, ky zhvillim përbën një lehtësim. Por ai duhet të shërbejë edhe si një leksion më i gjerë për qytetarët e BE-së.
Leksioni i parë:
Zgjerimi i vitit 2004, me pranimin e dhjetë vendeve të reja, përfshirë Hungarinë, Poloninë, Republikën Çeke, Sllovakinë dhe shtetet baltike, ishte një vendim strategjik largpamës. Pavarësisht shkeljeve të shtetit të së drejtës nga disa qeveri populiste, integrimi evropian shmangu skenarë më të rëndë. Pa këtë “spirancë”, Hungaria mund të ishte sot një regjim autoritar i ngjashëm me Bjellorusinë e Aleksandër Lukashenkos.
Anëtarësimi në BE lejoi mbijetesën e një opozite demokratike dhe pro-evropiane, e cila sot arriti të fitojë, njësoj si liberalët e Donald Tusk-ut në Poloni në vitin 2025.
Leksioni i dytë:
Sanksionet e vendosura nga BE, edhe pse të vonuara, rezultuan efektive. Ngrirja e rreth 18 miliardë eurove fonde për Hungarinë në vitin 2022, për shkak të shkeljeve të shtetit të së drejtës, e dobësoi ndjeshëm aftësinë e qeverisë për të blerë konsensus shoqëror.
Leksioni i tretë:
Evropa liberale duhet t’i detyrohet edhe rezistencës së Ukrainës. Për vite me radhë, Orbán manovroi mes Brukselit dhe Moskës. Por pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022, balanca u prish. Zgjedhja e tij për t’u afruar me Kremlinin çoi në izolim nga BE dhe rriti perceptimin e Moskës si kërcënim mes qytetarëve hungarezë.
Leksioni i katërt:
Zgjedhjet në Hungari treguan se ekziston tashmë një hapësirë e përbashkët politike evropiane. Qytetarët e kuptojnë se fati i tyre është i lidhur me atë të vendeve të tjera të BE-së. Këtë e dëshmon edhe reagimi i forcave nacionaliste dhe populiste në gjithë Evropën, nga Marine Le Pen te Giorgia Meloni, Matteo Salvini, Alice Weidel dhe Santiago Abascal.
Orbán nuk ishte thjesht një lider i një demokracie iliberale. Ai ishte një figurë kyçe në ndërtimin e boshtit politik anti-liberal në Evropë dhe një pikë referimi për lëvizje si MAGA.
Humbja e tij, pavarësisht mbështetjes nga administrata amerikane, përfshirë angazhimin e zëvendëspresidentit JD Vance, si dhe simpatisë së Kremlinit të Vladimir Putinit dhe Kinës së Xi Jinping, tregon se modeli evropian mbetet rezistent.
Megjithatë, rreziku kryesor për BE-në do të ishte vetëkënaqësia. Pa “Kalin e Trojës” të Moskës në Bruksel, vendimmarrja mund të bëhet më e lehtë, përfshirë miratimin e sanksioneve të reja ndaj Rusisë dhe mbështetjen financiare për Ukrainën.
Por sfida reale mbetet përshpejtimi i autonomisë strategjike të BE-së. Liderët evropianë nuk mund të përdorin më veton hungareze si justifikim për mungesë veprimi.
