10 licenca në garë, por ngrihen pikëpyetje për transparencën

Pas miratimit të kuadrit të plotë rregullator, Shqipëria është pranë hapjes së tregut të basteve sportive online. Modeli parashikon deri në 10 licenca, kontroll të transaksioneve dhe identifikim të lojtarëve, ndërsa opozita ngre shqetësime për transparencën dhe rrezikun e përqendrimit të tregut.

Pas shtatë vitesh ndalim, Shqipëria është pranë rikthimit të basteve sportive online në një treg të rregulluar nga shteti. Qeveria ka përfunduar aktet nënligjore që nevojiten për funksionimin e sistemit të ri, ndërsa hapi i fundit mbetet hapja zyrtare e procedurës për përzgjedhjen e kompanive që do të pajisen me licenca.

Rikthimi nuk nënkupton hapjen e pikave fizike të basteve. Agjencitë tradicionale do të vijojnë të jenë të ndaluara dhe aktiviteti do të zhvillohet vetëm përmes platformave online, nën një regjim të posaçëm kontrolli dhe monitorimi.

Vendimi për ndryshimin e qasjes ndaj basteve sportive erdhi pas një periudhe të gjatë gjatë së cilës ndalimi nuk arriti ta zhdukte kërkesën për këtë aktivitet. Në vend të pikave fizike, një pjesë e konsiderueshme e aktivitetit dyshohet se është zhvendosur në platforma online të paautorizuara, jashtë kontrollit të autoriteteve shqiptare.

Deri në 10 licenca për operatorët online

Kuadri i ri parashikon mundësinë e dhënies së deri në 10 licencave kombëtare për operatorët e basteve sportive online. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se të gjitha licencat do të jepen që në fazën e parë.

Komisioni përgjegjës do të përcaktojë numrin e autorizimeve që do të nxirren në garë. Pikërisht ky vendim është një prej çështjeve që ka krijuar debat, pasi një numër i kufizuar operatorësh mund të sjellë përqendrim të ndjeshëm të tregut.

Procedura e përzgjedhjes do të jetë konkurruese dhe kompanitë do të vlerësohen përmes një sistemi që parashikon deri në 100 pikë. Në proces do të merren parasysh oferta ekonomike, eksperienca në industrinë e lojërave të fatit, organizimi administrativ dhe strukturor, kapacitetet teknologjike dhe softuerike, si dhe plani i biznesit për aktivitetin në Shqipëri.

Kompanitë pjesëmarrëse do të kenë 45 ditë nga publikimi i njoftimit për të dorëzuar dokumentacionin. Për pjesëmarrjen në procedurë parashikohet edhe një tarifë e pakthyeshme prej 500 mijë lekësh.

Kandidatët duhet të plotësojnë gjithashtu një sërë kriteresh lidhur me formën juridike, kapitalin dhe eksperiencën ndërkombëtare në sektor. Në fokus do të jetë edhe aftësia financiare e operatorëve për të garantuar pagesën e fitimeve të lojtarëve.

Bastet rikthehen vetëm në internet

Modeli i ri është dukshëm i ndryshëm nga ai që ekzistonte përpara ndalimit të vitit 2019.

Pikat fizike të basteve nuk do të rikthehen. Aktiviteti do të lejohet vetëm në internet, ndërsa sistemi është ndërtuar me synimin për të rritur gjurmueshmërinë e lojtarëve dhe transaksioneve.

Përdoruesit do të duhet të identifikohen përmes të dhënave të dokumenteve të identifikimit, ndërsa pagesat duhet të kryhen përmes instrumenteve financiare të gjurmueshme. Pagesat me para në dorë nuk do të lejohen.

Operatorët do të kenë detyrimin të ruajnë të dhënat për aktivitetin e klientëve dhe t’u mundësojnë autoriteteve monitorimin e transaksioneve. Platformat e licencuara do të duhet gjithashtu të integrohen me sistemet e autoritetit shqiptar përgjegjës për mbikëqyrjen e lojërave të fatit.

Rregullat e miratuara gjatë vitit 2026 përcaktojnë edhe mekanizmat për pezullimin apo heqjen e licencave. Shkeljet e rënda ose të përsëritura mund të çojnë deri në humbjen e autorizimit për të ushtruar aktivitetin.

Tregu informal, sfida kryesore

Një nga pikëpyetjet më të mëdha për qeverinë është nëse tregu i ri do të arrijë të tërheqë lojtarët që aktualisht përdorin platforma të palicencuara.

Sipas vlerësimeve të publikuara në media, vetëm tregu informal i basteve sportive online në vitin 2025 mund të ketë gjeneruar rreth 126 milionë dollarë GGR, pra të ardhura të llogaritura pas zbritjes së fitimeve të paguara. Nëse në përllogaritje përfshihen edhe forma të tjera të lojërave online, si kazinotë dhe pokeri, madhësia e aktivitetit të paregjistruar vlerësohet edhe më e lartë.

Këto shifra ndihmojnë për të kuptuar arsyen e ndryshimit të politikës shtetërore. Ndalimi uli ndjeshëm praninë e pikave të basteve në qytete, por nuk eliminoi kërkesën për lojëra dhe baste sportive.

Aktiviteti thjesht u zhvendos në një pjesë të madhe në internet dhe jashtë kontrollit të institucioneve.

Përmes sistemit të ri, qeveria synon të kalojë nga ndalimi total drejt një tregu të kufizuar, tërësisht dixhital dhe të mbikëqyrur.

Edhe përfitimi financiar për shtetin pritet të jetë një faktor i rëndësishëm. Sipas vlerësimeve të bëra publike, regjimi i ri mund të sjellë rreth 20 milionë euro të ardhura në vit për financat publike.

Një pjesë e këtyre të ardhurave parashikohet të përdoret për një fond të posaçëm në mbështetje të sportit, kulturës, teknologjisë dhe inovacionit.

Regjistri i personave të përjashtuar nga lojërat e fatit

Krahas licencimit të operatorëve, sistemi i ri përfshin edhe masa për mbrojtjen e lojtarëve.

Në vitin 2026 është krijuar një regjistër elektronik kombëtar për personat që kanë zgjedhur të përjashtohen nga lojërat e fatit. Regjistri administrohet nga autoriteti mbikëqyrës dhe do të jetë i aksesueshëm nga operatorët e licencuar.

Personat e regjistruar duhet të bllokohen nga përdorimi i faqeve, aplikacioneve dhe platformave që do të funksionojnë sipas regjimit të ri.

Megjithatë, mbrojtja e lojtarëve dhe veçanërisht rreziku i varësisë nga bixhozi mbeten ndër çështjet më të debatueshme.

Kritikët e reformës argumentojnë se kalimi nga agjencitë fizike te telefoni celular mund ta bëjë aksesin në baste shumë më të shpeshtë. Në vend që aktiviteti të lidhet me një pikë të caktuar fizike, ai mund të jetë i disponueshëm në çdo moment përmes një pajisjeje elektronike.

Qeveria, nga ana tjetër, argumenton se identifikimi i detyrueshëm, gjurmueshmëria e pagesave, sistemi i vetëpërjashtimit dhe monitorimi i platformave krijojnë mundësi më të mëdha kontrolli sesa në tregun informal.

Licencat, hapi që ende mungon

Pavarësisht përfundimit të kuadrit rregullator, tregu i basteve sportive online nuk është ende aktiv në Shqipëri.

Procedura për dhënien e licencave nuk është hapur zyrtarisht dhe, në bazë të këtij regjimi të ri, ende nuk ka operatorë të autorizuar.

Tashmë vëmendja është përqendruar te Komisioni përgjegjës për licencimin, i cili duhet të përcaktojë se kur do të nisë gara dhe sa prej 10 licencave të mundshme do të nxirren fillimisht në dispozicion.

Ky është momenti vendimtar për industrinë. Pas miratimit të ligjit në vitin 2024 dhe plotësimit gjatë vitit 2026 të rregullave teknike, kritereve për operatorët, mekanizmave të mbrojtjes së lojtarëve dhe procedurave për pezullimin ose revokimin e licencave, Shqipëria tashmë ka ndërtuar bazën ligjore për hapjen e tregut.

Mbetet për t’u parë nëse ky model do të arrijë të kanalizojë drejt tregut të ligjshëm një aktivitet që, pavarësisht shtatë viteve të ndalimit, duket se ka vazhduar të zhvillohet në internet.

Pikëpyetje për transparencën dhe përqendrimin e tregut

Krahas pritshmërive për hapjen e tregut, reforma është shoqëruar edhe me kritika, veçanërisht për mënyrën se si do të zhvillohet procesi i licencimit.

Një prej shqetësimeve kryesore lidhet me faktin se kuadri ligjor përcakton një maksimum prej 10 licencash, por nuk detyron autoritetet që t’i japin të gjitha në të njëjtën kohë.

Kjo i lë Komisionit kompetent hapësirë për të vendosur se sa operatorë do të lejohen në fazën fillestare.

Nëse do të zgjidhej një numër shumë i vogël licencash, tregu mund të përqendrohej në duart e pak kompanive. Në skenarin ekstrem të dhënies së vetëm një licence, aktiviteti do të funksiononte praktikisht në kushte monopoli.

Pikërisht kjo hapësirë vendimmarrëse ka nxitur kërkesa për më shumë transparencë gjatë procedurës së përzgjedhjes.

Kritikat e opozitës janë përqendruar te nevoja për të bërë të verifikueshme kriteret mbi të cilat do të zgjidhen kompanitë fituese. Në fokus janë edhe pronarët përfitues të shoqërive që do të aplikojnë, burimi i kapitalit, struktura e aksionarëve dhe çdo lidhje e mundshme mes investitorëve.

Sipas kritikëve të reformës, fakti që procedura është konkurruese nuk mjafton nëse publiku nuk ka mundësi të kontrollojë në mënyrë të qartë se kush qëndron pas kompanive që do të marrin licencat dhe nga vijnë kapitalet e investuara.

Për këtë arsye kërkohet që procesi të shoqërohet me mbikëqyrje të plotë institucionale, parlamentare dhe publike që në fazat e para të licencimit.

Në fund, sfida për qeverinë nuk është vetëm rikthimi i një pjese të aktivitetit të basteve nga tregu informal në ekonominë e ligjshme. Po aq e rëndësishme do të jetë dëshmia se procesi i përzgjedhjes së operatorëve do të zhvillohet mbi kritere të qarta, të kontrollueshme dhe transparente, pa krijuar një treg të përqendruar në duart e pak aktorëve.