Lista e barnave me rimbursim nën lupën e KLSH: 43 pa autorizim, 46 të tjera nuk ishin importuar

Auditimi zbulon probleme serioze në verifikimin e barnave që duhet të jenë në dispozicion të pacientëve. Nga 458 barna të kontrolluara për vitin 2023, 43 nuk rezultonin me autorizim tregtimi, ndërsa 46 të tjera, megjithëse të autorizuara, nuk rezultonin të importuara në Shqipëri. KLSH evidenton mungesë koordinimi institucional dhe dobësi në kontrollet e AKBPM-së.

Një raport auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si është administruar dhe verifikuar lista e barnave me rimbursim, një prej mekanizmave më të rëndësishëm të sistemit publik shëndetësor.

Gjetjet lidhen me ndjekjen dhe zbatimin e rekomandimeve të lëna nga KLSH gjatë gjashtëmujorit të dytë të vitit 2024 dhe nxjerrin në pah dy probleme të ndryshme: barna të vendosura në listë që nuk rezultonin të pajisura me autorizim tregtimi dhe barna të tjera që kishin autorizim, por që nuk rezultonin të kishin hyrë fare në tregun shqiptar gjatë vitit të kontrolluar.

43 barna pa autorizim tregtimi

Nga 458 barna të verifikuara për vitin 2023, auditimi konstatoi se 43 prej tyre nuk rezultonin të pajisura me autorizim tregtimi dhe nuk figuronin në regjistrin e barnave për atë vit.

Gjetja bëhet edhe më problematike për faktin se bëhet fjalë për barna të lidhura me listën e rimbursimit, pra me skemën mbi të cilën pacientët përfitojnë medikamente të financuara ose bashkëfinancuara nga fondet publike.

Sipas konstatimeve të KLSH-së, institucionet përgjegjëse nuk kishin qenë efektive në verifikimin nëse barnat e vendosura si alternativë e parë në listën e rimbursimit ishin realisht të pajisura me autorizim tregtimi dhe të regjistruara sipas kërkesave.

KLSH e lidh këtë situatë edhe me mungesën e koordinimit ndërmjet Ministrisë së Shëndetësisë, institucioneve në varësi të saj dhe Agjencisë Kombëtare të Barnave dhe Pajisjeve Mjekësore (AKBPM).

Kjo ngre një pyetje thelbësore: si mund të përfshihet dhe të qëndrojë në listën e rimbursimit një bar që nuk rezulton i autorizuar dhe i regjistruar për tregtim?

46 barna të autorizuara, por që nuk rezultonin të importuara

Problemi nuk përfundon me 43 barnat.

Në një tjetër verifikim, audituesit konstatuan 46 barna të tjera që rezultonin të autorizuara për tregtim, por që nuk rezultonin të ishin importuar në Shqipëri gjatë vitit 2023.

Në këtë rast dokumentacioni formal i autorizimit ekzistonte, por lind një problem tjetër: disponueshmëria reale e barit në treg.

Sipas KLSH-së, kjo situatë evidenton dobësi në verifikimin nga AKBPM-ja të qarkullimit real të barnave, veçanërisht për produkte që vazhdojnë të qëndrojnë në listat zyrtare, ndërkohë që nuk hyjnë në treg për periudha të gjata.

Pra, një bar mund të ekzistojë administrativisht në regjistra dhe lista, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se pacienti mund ta gjejë atë në farmaci.

89 raste që ngrenë pikëpyetje mbi funksionimin e listës

Të marra së bashku, të dhënat e auditimit evidentojnë 89 raste në dy kategori problematike: 43 barna pa autorizim tregtimi dhe 46 barna të autorizuara që nuk rezultonin të importuara gjatë vitit 2023.

Këto dy kategori nuk duhet të ngatërrohen. Në rastin e parë kemi problem me statusin rregullator të barnave, ndërsa në të dytin kemi barna me autorizim, por pa import të evidentuar gjatë periudhës së audituar.

Në të dyja rastet, megjithatë, ngrihet e njëjta çështje themelore: sa përputhet lista zyrtare e rimbursimit me realitetin e tregut farmaceutik dhe me barnat që pacienti mund të sigurojë konkretisht?

Kush e kontrollon listën përpara se ajo t’u shërbejë pacientëve?

Lista e barnave me rimbursim nuk është thjesht një dokument administrativ. Mbi të ndërtohet një pjesë e financimit publik të medikamenteve dhe, për mijëra pacientë, ajo përcakton alternativat që mund të marrin me rimbursim.

Pikërisht për këtë arsye, përfshirja e një bari si alternativë e parë duhet të shoqërohet me verifikime elementare: nëse bari ka autorizim të vlefshëm, nëse është i regjistruar, nëse importohet dhe nëse është realisht i disponueshëm në treg.

Auditimi tregon se ky zinxhir kontrolli ka pasur mangësi.

Kur një bar figuron në listë, por nuk ka statusin e nevojshëm rregullator, problemi është administrativ dhe institucional. Kur bari është i autorizuar, por nuk rezulton të ketë hyrë në Shqipëri gjatë gjithë vitit, problemi zhvendoset te disponueshmëria reale dhe te monitorimi i tregut.

Në të dyja rastet, pasojat potenciale bien mbi hallkën e fundit të sistemit: pacientin.

KLSH evidenton mungesë koordinimi institucional

Një prej elementeve më të rëndësishme të auditimit është pikërisht evidentimi i problemeve të koordinimit ndërmjet institucioneve.

Ministria e Shëndetësisë, strukturat e saj të varësisë dhe AKBPM-ja disponojnë kompetenca të ndryshme në administrimin, autorizimin dhe kontrollin e tregut të barnave. Por një listë rimbursimi funksionale kërkon që informacioni ndërmjet këtyre institucioneve të jetë i përditësuar dhe i verifikueshëm.

Nëse një institucion disponon informacionin se një bar nuk ka autorizim apo nuk importohet, ndërsa ai vazhdon të figurojë në mekanizmat mbi të cilët mbështetet rimbursimi, atëherë kemi një shkëputje mes dokumentacionit administrativ dhe situatës reale në treg.

Lista në letër dhe barnat në farmaci

Gjetjet e Kontrollit të Lartë të Shtetit nxjerrin në pah një problem që shkon përtej statistikave.

Një listë rimbursimi ka vlerë vetëm nëse barnat që përmban janë ligjërisht të tregtueshme dhe praktikisht të disponueshme.

Në të kundërt, ekziston rreziku që pacienti të përballet me një listë që funksionon në dokumente, por jo domosdoshmërisht në farmaci.

Auditimi nuk provon në vetvete se të 89 rastet kanë shkaktuar mungesë konkrete bari për pacientët apo dëm financiar. Por gjetjet dokumentojnë mangësi të konsiderueshme në mekanizmat e verifikimit dhe kontrollit, të cilat kërkojnë përgjigje nga institucionet përgjegjëse.

Çështja që mbetet është e thjeshtë: kush mban përgjegjësi që në listën e barnave me rimbursim të përfshihen vetëm produkte me status të rregullt dhe me disponueshmëri reale për pacientët?