“Janë të papranueshme për BE-në”

Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, ka kundërshtuar ndryshimet e miratuara në Kosovë për Ligjin mbi Dhomat e Specializuara në Hagë, duke i cilësuar ato të papranueshme dhe në kundërshtim me detyrimet që Prishtina ka ndaj Bashkimit Evropian.

Deklarata u bë më 12 tetor, përpara takimit të ministrave të Jashtëm të vendeve anëtare të BE-së në Luksemburg. Kos theksoi se ndryshimi i kuadrit ligjor ndërkohë që procedurat gjyqësore janë ende në zhvillim ngre shqetësime serioze për respektimin e standardeve të sundimit të ligjit.

Sipas komisionares, vendet që synojnë anëtarësimin në Bashkimin Evropian duhet të përmbushin detyrimet e tyre dhe të shmangin hapa që mund të cenojnë standardet juridike të kërkuara nga procesi i integrimit.

Ajo paralajmëroi se përparimi drejt anëtarësimit varet nga respektimi i këtyre standardeve, duke nënvizuar se vendet kandidate që bëjnë hapa prapa largohen nga rruga e integrimit evropian.

Reagimi i Brukselit vjen pas miratimit nga Kuvendi i Kosovës të ndryshimeve në ligjin që rregullon funksionimin e Dhomave të Specializuara, të njohura gjerësisht si Gjykata Speciale e Hagës.

Ndryshimet pas vendimit për Thaçin dhe ish-krerët e UÇK-së

Nisma ligjore u propozua nga Partia Demokratike e Kosovës, pesë ditë pas aktgjykimit të 16 shtatorit, kur Dhomat e Specializuara dënuan ish-presidentin Hashim Thaçi dhe tre ish-drejtues të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin, me një total prej 81 vjetësh burgim.

Gjatë procesit gjyqësor, të katër të akuzuarit u deklaruan të pafajshëm.

Ndryshimet e miratuara synojnë të rishikojnë kompetencat e gjykatës, duke kufizuar periudhën kohore dhe kategoritë e veprave penale që mund të përfshihen në juridiksionin e saj. Ndër propozimet e parashikuara janë ulja e dënimit maksimal me burgim në 15 vjet, mundësia e ankimit në Gjykatën Supreme të Kosovës dhe ekzekutimi i dënimeve brenda territorit të vendit.

Këto dispozita kanë nxitur reagime nga Bashkimi Evropian, i cili kërkon që mandati dhe pavarësia e Dhomave të Specializuara të mos cenohen nga ndërhyrjet ligjore.

BE-ja dhe Gjermania kërkojnë garantimin e pavarësisë së Speciales

Më 8 tetor, Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm paralajmëroi se ndryshimet në ligj nuk përputhen me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës ndaj Bashkimit Evropian.

Në qëndrimin e saj, BE-ja rikujtoi se Dhomat e Specializuara janë një institucion i pavarur gjyqësor, i krijuar përmes vendimeve të Kuvendit të Kosovës në vitet 2014 dhe 2015. Për këtë arsye, sipas Brukselit, mandati dhe pavarësia e institucionit duhet të respektohen plotësisht.

Bashkimi Evropian i kërkoi Prishtinës të përmbushë detyrimet ndërkombëtare, të garantojë funksionimin e pavarur të gjykatës dhe të mbrojë të drejtat e viktimave dhe familjarëve të tyre, pavarësisht përkatësisë komunitare. Një tjetër çështje e theksuar ishte siguria e dëshmitarëve që marrin pjesë në proceset gjyqësore.

Shqetësime të ngjashme u shprehën edhe nga Ambasada e Gjermanisë në Prishtinë, e cila nënvizoi rëndësinë e ruajtjes së pavarësisë së Dhomave të Specializuara.

Nga ana tjetër, PDK-ja kundërshtoi interpretimin e Bashkimit Evropian. Deputeti i kësaj partie, Përparim Gruda, deklaroi se ndryshimet e propozuara nuk shkelin detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.

Sipas argumentimit të PDK-së, qëllimi i nismës nuk është mbyllja e gjykatës, por përcaktimi i kufijve të mandatit të saj në përputhje me objektivat për të cilat u krijua.

Kryeministri Albin Kurti i kishte cilësuar ndryshimet si të nxituara dhe jo të analizuara mjaftueshëm. Megjithatë, Lëvizja Vetëvendosje, pjesë e së cilës është Kurti, votoi pro tyre gjatë shqyrtimit parlamentar.

Çfarë janë Dhomat e Specializuara të Kosovës?

Dhomat e Specializuara janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por e zhvillojnë veprimtarinë në Hagë, me gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë. Ato u krijuan për të shqyrtuar pretendimet për krime të kryera gjatë dhe pas luftës së viteve 1998–1999 në Kosovë.

Themelimi dhe funksionimi i tyre lidhen edhe me marrëveshjet ndërkombëtare të Kosovës me Bashkimin Evropian. Ndër dokumentet përkatëse është shkëmbimi i letrave i vitit 2014, që parashikonte konsultime për ndryshimet ligjore që mund të ndikonin në mandatin e gjykatës.

Pikërisht kjo bazë juridike është një nga arsyet përse institucionet evropiane këmbëngulin që çdo ndryshim të jetë në përputhje me angazhimet ndërkombëtare të Kosovës.

Përplasja për Specialen ndërlikon marrëdhëniet Kosovë-BE

Debati për ndryshimet ligjore hap një tjetër pikë mosmarrëveshjeje mes Prishtinës dhe Brukselit, në një kohë kur Kosova ende nuk ka marrë statusin e vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Kosova paraqiti kërkesën për anëtarësim në dhjetor të vitit 2022, por vazhdon të mbetet pa statusin e kandidatit, ndryshe nga vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor.

Përparimi i saj drejt BE-së lidhet me përmbushjen e kritereve për sundimin e ligjit, funksionimin e institucioneve demokratike, mbrojtjen e të drejtave themelore dhe normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë.

Në raportin e fundit për zgjerimin, Komisioni Evropian ka ritheksuar rëndësinë e reformave demokratike dhe të forcimit të shtetit të së drejtës, si edhe nevojën për përparim në dialogun Kosovë-Serbi.

Një faktor tjetër që ndikon në perspektivën evropiane të Kosovës është qëndrimi i pesë vendeve anëtare të BE-së – Spanjës, Greqisë, Rumanisë, Sllovakisë dhe Qipros – të cilat ende nuk e njohin pavarësinë e saj.

Në këtë kontekst, përplasja për Ligjin mbi Dhomat e Specializuara shton një tjetër çështje që Prishtina duhet të adresojë në marrëdhëniet me institucionet evropiane, ndërsa perspektiva e anëtarësimit mbetet e lidhur me një sërë kriteresh politike dhe juridike.