Athina me provokime të rënda ndaj Tiranës

Presidenti i Greqisë, Konstantinos Tasoulas, ka rikthyer në qendër të vëmendjes çështjen e Çamërisë gjatë vizitës së tij në Paramithi, ku më 29 shtator u zhvilluan ceremonitë përkujtimore për 49 banorët e qytetit të ekzekutuar në vitin 1943 nga trupat gjermane të pushtimit.

Në fjalën e tij, presidenti grek paraqiti një version të ngjarjeve ku çamët myslimanë përshkruhen si bashkëpunëtorë të forcave gjermane dhe si pjesëmarrës në veprime që, sipas tij, synonin realizimin territorial të idesë së “Shqipërisë së Madhe”. Tasoulas e vendosi këtë interpretim në kuadrin e kujtesës greke për ngjarjet e vitit 1943.

Sipas deklaratës së publikuar nga Presidenca greke, Tasoulas tha se 49 “prijësit” e Paramithisë u arrestuan dhe u mbajtën për rreth 30 orë në bodrumin e shkollës së qytetit, përpara se të ekzekutoheshin. Ai përmendi gjithashtu dëshmitë për qëndrimin e tyre gjatë kohës së burgosjes dhe historinë e këngës “Gerodimos”, të kënduar për t’u dhënë zemër të arrestuarve.

Tasoulas e lidh çështjen historike me Europën

Deklarata e presidentit grek nuk u ndal vetëm te përkujtimi i viktimave.

Tasoulas e lidhi interpretimin e historisë së Luftës së Dytë Botërore me rrugëtimin europian të Shqipërisë, duke argumentuar se një vend që synon anëtarësimin në Bashkimin Europian duhet të njohë dhe të pranojë atë që ai e konsideron si realitetin historik të periudhës së pushtimit.

Në fjalimin e tij, ai iu referua krijimit të projektit europian pas Luftës së Dytë Botërore dhe kujtesës së krimeve të nazizmit dhe fashizmit. Në këtë kuadër, Tasoulas argumentoi se njohja e historisë është pjesë e rëndësishme e perspektivës europiane të një vendi.

Presidenti grek nuk njoftoi në këtë deklaratë ndonjë vendim për veto ndaj Shqipërisë në procesin e integrimit europian. Megjithatë, duke e lidhur drejtpërdrejt diskutimin historik me anëtarësimin në BE, ai e vendosi çështjen e Çamërisë brenda një konteksti më të gjerë politik dhe diplomatik.

Tasoulas përsëriti gjithashtu qëndrimin grek lidhur me kërkesat për dëmshpërblime nga Gjermania, duke e cilësuar këtë kërkesë si ende aktive.

Fondacioni Çamëria kundërshton fajësimin kolektiv

Deklaratat e presidentit grek kanë sjellë reagimin e Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”, i cili, ndërsa dënon vrasjen e civilëve grekë në Paramithi, kundërshton që veprimet e individëve të përdoren për të ngarkuar me përgjegjësi një komunitet të tërë.

Fondacioni thekson se përgjegjësia penale është individuale dhe kërkon që çdo person që ka bashkëpunuar me pushtuesit apo ka kryer krime të identifikohet mbi bazën e provave konkrete.

Në reagimin e tij, fondacioni kërkon gjithashtu publikimin e vendimeve të Gjykatës Speciale të Janinës dhe identifikimin e personave ndaj të cilëve janë marrë këto vendime.

Sipas qëndrimit të fondacionit, krimet e individëve nuk mund të shërbejnë si justifikim për masakrimin, dëbimin apo ndëshkimin e grave, fëmijëve, të moshuarve dhe civilëve shqiptarë.

Përballë dy narrativave historike

Reagimi i Fondacionit Çamëria sjell në debat edhe ngjarjet e vitit 1944 dhe dhunën ndaj popullsisë shqiptare myslimane të Çamërisë.

Fondacioni pretendon se në Paramithi dhe në zona të tjera të Çamërisë pati vrasje të civilëve shqiptarë nga forcat e EDES-it dhe kërkon që edhe këto viktima të përfshihen në trajtimin e historisë së periudhës.

Kështu, përplasja e deklaratave shkon përtej një ceremonie përkujtimore dhe rikthen dy narrativat e kundërta mbi historinë e Çamërisë: atë greke, e cila vë theksin te viktimat greke dhe bashkëpunimi i një pjese të çamëve myslimanë me forcat pushtuese, dhe atë shqiptare, e cila vë në qendër dëbimin dhe viktimat shqiptare të periudhës pas konfliktit.

Kërkohet reagim nga Ministria e Jashtme

Një tjetër pikë e reagimit të Fondacionit Çamëria lidhet me referencën e Tasoulas ndaj integrimit europian të Shqipërisë.

Fondacioni i kërkon Ministrisë për Europën dhe Punët e Jashtme që të kërkojë sqarime zyrtare nga pala greke lidhur me deklaratat e presidentit.

Në mënyrë konkrete, fondacioni ngre pyetjen se çfarë përgjegjësie i atribuohet Shqipërisë si shtet, mbi cilat dokumente mbështetet ky interpretim dhe përse çështja historike lidhet me procesin e integrimit europian të vendit.

Sipas fondacionit, veprimet e individëve apo të strukturave bashkëpunëtore gjatë pushtimit nuk mund t’i atribuohen automatikisht shtetit shqiptar si një përgjegjësi kolektive.

Deklaratat e Tasoulas dhe reagimi i Fondacionit Çamëria rikthejnë kështu në skenën publike një prej çështjeve më të ndjeshme në marrëdhëniet shqiptaro-greke. Përtej interpretimeve të ndryshme historike, debati tashmë është shtrirë edhe te mënyra se si këto çështje trajtohen në marrëdhëniet dypalëshe dhe në kontekstin e procesit të integrimit europian të Shqipërisë.