Po pimë vaj palme, jo qumësht, skandali që po fshihet nëpër rafte

Siguria ushqimore në Shqipëri po përballet me një rrezik real dhe të përditshëm për shëndetin e qytetarëve, si pasojë e një modeli prodhimi që është larguar nga qumështi natyral dhe është zhvendosur drejt përbërësve industrialë. Një pjesë e industrisë së përpunimit të qumështit nuk e përdor më qumështin si produkt bazë, por e skremon atë plotësisht dhe e zëvendëson përmbajtjen natyrale me vaj palme dhe qumësht pluhur të përftuar nga hirra.

Ky nuk është një devijim sporadik apo pasojë e mungesës së lëndës së parë, por një zgjedhje e qëllimshme ekonomike. Ky proces nuk ndodh rastësisht dhe nuk lidhet me vështirësi teknike, por me vendime konkrete ekonomike të marra nga fabrika të njohura në treg si Lufra, Erzeni, Fast, Gjirofarm, Zepa Natyral dhe subjekte të tjera të përpunimit të qumështit. Fabrika të njohura në treg marrin qumësht të freskët nga fermerët, nxjerrin yndyrën shtazore përmes skremimit teknik, ajkën e përdorin për prodhim gjalpi që shitet më vete me çmim të lartë, ndërsa produktet që shkojnë për konsum masiv “rregullohen” artificialisht me vaj palme dhe qumësht pluhur për të rritur volumin dhe fitimin.

Si rezultat, në raftet e supermarketeve qarkullojnë produkte të etiketuara si gjizë, kaçkavall apo produkte qumështi, të cilat nuk përmbajnë më yndyrë shtazore në nivelet që kërkon ligji dhe standardi ushqimor, por yndyrë bimore pa lidhje me qumështin. Etiketimi, në shumë raste, nuk pasqyron realisht përbërjen, ndërsa konsumatori paguan për një produkt që nuk është ai që pret.

Autoriteti Kombëtar i Ushqimit ka qenë në dijeni të kësaj praktike. Vetë AKU ka pranuar publikisht se në disa produkte janë konstatuar vaj palme dhe niseshte. Megjithatë, reagimi institucional është kufizuar në gjoba administrative dhe korrigjime formale të etiketave, pa ndërmarrë analiza të plota laboratorike që do të tregonin përmasën reale të fenomenit.

Pyetja kryesore mbetet pa përgjigje: pse AKU nuk ka dërguar në mënyrë sistematike mostra të produkteve të qumështit për analiza kimike të plota në Institutin e Sigurisë Ushqimore dhe Veterinare? ISUV është laboratori referent shtetëror, me kapacitet për të identifikuar yndyrën shtazore dhe atë bimore, si dhe për të provuar praninë e vajit të palmës. Deri më sot, nuk ekziston asnjë raport publik i detajuar që të tregojë sa produkte janë analizuar, cilat subjekte janë kontrolluar dhe çfarë masash janë marrë mbi bazën e rezultateve.

Në të njëjtën kohë, importet e vajit të palmës në Shqipëri janë rritur ndjeshëm vitet e fundit, ndërsa prodhimi vendas i qumështit ka pësuar rënie për shkak të uljes së numrit të krerëve të lopëve qumështore. Ky kontrast tregon qartë se industria po mbështetet gjithnjë e më shumë te zëvendësuesit industrialë dhe jo te qumështi real.

Kjo situatë krijon një zinxhir mashtrimi të strukturuar: prodhuesit rrisin fitimin, institucionet kufizohen në masa formale, ndërsa qytetarët konsumojnë produkte që gjatë gatimit lëshojnë vaj dhe nuk kanë vlerat ushqyese të një produkti qumështi.

Në këtë fazë, çështja nuk është më thjesht problem sigurie ushqimore. Ajo merr dimension penal. Kur përbërja e ushqimit falsifikohet dhe shitet si produkt tjetër, kemi të bëjmë me mashtrim me pasoja për shëndetin publik. Kur institucionet kanë dijeni dhe nuk veprojnë në thelb, lind dyshimi për shpërdorim detyre.

Për këtë arsye, përfshirja e SPAK bëhet e domosdoshme. Hetimi duhet të ndjekë të gjithë zinxhirin: importet e vajit të palmës, përdorimin e tij në fabrikat e përpunimit të qumështit, kontrollet e kryera nga AKU, vendimet për gjoba administrative dhe arsyet pse rastet nuk janë referuar për ndjekje penale.

Nëse rezulton se zyrtarë shtetërorë kanë pasur dijeni të plotë për përbërjen reale të produkteve dhe kanë zgjedhur të mos veprojnë, atëherë nuk bëhet më fjalë për neglizhencë, por për favorizim të subjekteve ekonomike dhe bashkëpunim në një mashtrim ushqimor të organizuar.

Siguria ushqimore nuk garantohet me deklarata dhe kontrolle formale, por me analiza laboratorike, transparencë dhe ndalim real të praktikave që e shndërrojnë ushqimin në produkt artificial. Ushqimi nuk është mall i zakonshëm – është çështje shëndeti publik dhe përgjegjësi penale.