Pritet dimër i vështirë, jepet alarmi për krizën e ushqimeve

Tregu global i ushqimeve po hyn në një periudhë pasigurie, i goditur njëkohësisht nga konfliktet gjeopolitike, problemet në transport, rritja e kostove të prodhimit dhe kushtet gjithnjë e më ekstreme të motit.

Sulmet në Detin e Zi, vështirësitë në rrugët alternative të transportit, çmimet e larta të plehrave kimike, mungesa e financimit për fermerët dhe temperaturat ekstreme po krijojnë një kombinim faktorësh që mund të ushtrojë presion të mëtejshëm mbi prodhimin bujqësor dhe çmimet e ushqimeve.

Situata është cilësuar si një “stuhi perfekte”, ndërsa analistët paralajmërojnë se pasojat mund të bëhen më të dukshme gjatë muajve të ardhshëm, veçanërisht nëse problemet e prodhimit dhe të zinxhirëve të furnizimit përkojnë me një periudhë të dobët të korrjeve.

Deti i Zi, një nga pikat më të rrezikuara

Një prej shqetësimeve kryesore është situata në Detin e Zi, ku Rusia dhe Ukraina vazhdojnë të godasin infrastrukturën portuale të njëra-tjetrës.

Kjo po krijon pengesa për eksportet nga një prej rajoneve më të rëndësishme të prodhimit dhe tregtimit të drithërave në Europë.

Rusia dhe Ukraina së bashku përfaqësojnë rreth një të katërtën e eksporteve globale të drithërave. Brenda një periudhe njëvjeçare deri në qershor, të dyja vendet kishin eksportuar rreth 100 milionë tonë metrikë drithëra.

Por sulmet ndaj terminaleve të eksportit, cisternave dhe anijeve të tjera kanë rritur rrezikun për operatorët e transportit detar.

Për kompanitë e sigurimit, rreziku i lundrimit në këtë zonë është rritur gjithashtu. Primet dhe kostot e sigurimit janë bërë më të larta, ndërsa disa operatorë po zgjedhin të shmangin portet e rajonit.

Problemet nuk zgjidhen lehtësisht as përmes korridoreve alternative. Nivelet e ulëta të ujit në Danub po kufizojnë kapacitetet e transportit lumor, ndërsa punimet dhe kufizimet në rrjetin hekurudhor të Europës Lindore po shtojnë pengesa të tjera në lëvizjen e mallrave.

Kriza e transportit shtrihet përtej Detit të Zi

Presioni mbi tregtinë globale nuk lidhet vetëm me konfliktin Rusi-Ukrainë.

Edhe rrugë të tjera strategjike të transportit po përballen me pasiguri. Vështirësitë në lundrimin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe nivelet e ulëta të ujit në lumenj të rëndësishëm europianë, përfshirë Rinin dhe Danubin, po ndikojnë në zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit.

Kur transporti bëhet më i shtrenjtë dhe më i pasigurt, kostoja përfundimtare reflektohet gradualisht edhe te produktet që arrijnë te konsumatori.

Dhe tregu i ushqimeve është veçanërisht i ndjeshëm ndaj këtyre goditjeve, pasi një problem në një hallkë të zinxhirit mund të përhapet nga prodhuesi te transportuesi, tregtari dhe në fund te çmimi në raft.

Çmimet e ushqimeve nisin të rriten

Presioni është reflektuar edhe në treguesit ndërkombëtarë të çmimeve.

Indeksi i Çmimeve të Ushqimeve i Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë, FAO, u rrit në 131.1 pikë në korrik, nga 130.3 pikë një muaj më parë. Ky ishte niveli më i lartë i regjistruar prej më shumë se tre vitesh.

Veçanërisht i ndjeshëm ishte sektori i drithërave.

Çmimet e drithërave u rritën me 3.4% gjatë korrikut, ndërsa çmimi i grurit shënoi një rritje prej 5.8%.

Nëse presionet mbi prodhimin dhe transportin vazhdojnë, rritja mund të mos mbetet një fenomen i kufizuar vetëm në tregjet e lëndëve të para, por të transmetohet edhe në çmimet e produkteve ushqimore.

Fermerët përballen me kosto gjithnjë e më të larta

Në anën tjetër të zinxhirit ndodhen fermerët, të cilët po përballen me një tjetër problem: kostoja për të prodhuar po rritet.

Plehrat kimike, karburantet, energjia dhe fuqia punëtore po rëndojnë mbi bilancet e fermave dhe po ngushtojnë marzhet e fitimit.

Kjo mund të krijojë një efekt zinxhir. Nëse një numër i konsiderueshëm fermerësh arrijnë në përfundimin se mbjellja e kulturave nuk është më ekonomikisht e leverdishme, ata mund të reduktojnë sipërfaqet e mbjella ose të investojnë më pak në prodhim.

Në një treg ku kërkesa për ushqime mbetet e lartë, një ulje e prodhimit mund të sjellë presion të ri mbi çmimet.

Kryeekonomistja e CoBank, Jackie Fatka, paralajmëron se likuiditeti i fermerëve është i kufizuar. Sipas saj, disa prodhues mund të kenë vështirësi për të siguruar inputet e nevojshme për sezonin e ardhshëm pa pasur akses në financime ose kapital shtesë.

Shqetësime të ngjashme po shfaqen edhe në Europë, ku fermerët në Rusi, Ukrainë dhe vende të tjera mund të kufizojnë mbjelljet dimërore nëse fitimet mbeten të ulëta dhe kostot e financimit vazhdojnë të rriten.

Moti ekstrem godet prodhimin

Në gjithë këtë tablo shtohet edhe faktori klimatik.

Vera e nxehtë në Europë ka dëmtuar kullotat dhe ka reduktuar disponueshmërinë e barit dhe sanës për bagëtitë.

Për fermerët blegtoralë, kjo nënkupton kosto më të larta për ushqimin e kafshëve. Nëse situata zgjat, disa mund të detyrohen të reduktojnë numrin e krerëve për të shmangur humbjet financiare.

Në SHBA, vëmendja është përqendruar te prodhimi i misrit. Një pranverë jashtëzakonisht e lagësht dhe përdorimi më i kufizuar i plehrave kimike kanë krijuar pikëpyetje mbi rendimentet.

Nëse prodhimi i misrit rezulton më i dobët se pritshmëritë, tregu mund të reagojë me një tjetër rritje të çmimeve.

Në sfond qëndron edhe rreziku i një fenomeni të fortë El Niño, i cili mund të sjellë luhatje të mëtejshme të motit në hemisferën jugore dhe të krijojë kushte më të vështira për prodhimin bujqësor.

Një dimër i vështirë për tregun e ushqimeve?

Problemi kryesor është se faktorët po shfaqen njëkohësisht.

Nëse luftërat vazhdojnë të pengojnë transportin e drithërave, rrugët alternative mbeten të kufizuara, kostot e prodhimit rriten dhe moti ekstrem dëmton rendimentet, tregu global mund të përballet me një kombinim të pazakontë presionesh.

Kjo është arsyeja pse analistët po paralajmërojnë për një periudhë potencialisht të vështirë për tregun e ushqimeve.

“Është një përzierje e jashtëzakonshme problemesh dhe nuk dimë se si do të zhvillohen. Është një stuhi perfekte”, përmbledh Noel Fryer, analist i tregtisë dhe produkteve bujqësore.

Nëse këta faktorë vazhdojnë të veprojnë në të njëjtën kohë, rreziku nuk lidhet vetëm me një rritje të përkohshme të çmimeve. Problemi më i madh është siguria ushqimore, pasi prodhimi global varet nga një zinxhir gjithnjë e më i ndërlikuar, ku lufta, klima, financat dhe transporti janë bërë pjesë e së njëjtës krizë.