Rama merr rolin e policit dhe gjykatësit: Kush ia dha të dhënat e protestuesve?

Edi Rama nuk u mjaftua me deklaratat politike kundër protestuesve. Në daljen e tij publike, kryeministri publikoi fotografi dhe të dhëna personale të disa personave të shoqëruar apo arrestuar pas protestave, duke i lidhur ata me precedentë penalë dhe vepra të ndryshme.

Përmes këtij komunikimi, Rama synoi të mbështeste pretendimin e tij se pas episodeve të dhunshme nuk qëndronin vetëm studentë. Por mënyra se si u paraqitën këto informacione hap një tjetër debat, shumë më të rëndësishëm se përplasja politike mes qeverisë dhe protestuesve: kush ia vuri në dispozicion Kryeministrit këto të dhëna dhe mbi çfarë baze ligjore u publikuan?

Fotografitë, inicialet, moshat dhe informacionet mbi procedime apo dënime të mëparshme nuk janë thjesht elemente për një deklaratë politike. Ato përmbajnë të dhëna personale, përfshirë informacione veçanërisht të ndjeshme që lidhen me historikun penal të individëve.

Në listën e paraqitur nga Rama u përmendën pretendime për çështje që lidhen me narkotikët, vjedhjet, dhunën, falsifikimin dhe kundërshtimin e punonjësve të policisë, si edhe referenca për dënime të pretenduara jashtë vendit.

Megjithatë, ekziston një dallim thelbësor mes një personi të dyshuar, një personi nën hetim, një të pandehuri dhe një individi të dënuar me vendim të formës së prerë. Këto kategori nuk mund të trajtohen si të ishin e njëjta gjë, aq më pak të përdoren për të përcaktuar publikisht përgjegjësinë e dikujt për ngjarjet e fundit.

Ligji për të dhënat personale: A mund t’i publikojë Kryeministri?

Ligji nr. 124/2024, “Për mbrojtjen e të dhënave personale”, përcakton kuadrin ligjor për mbledhjen, përdorimin dhe përpunimin e informacionit që identifikon një individ. Të dhënat që lidhen me veprat penale, dënimet dhe masat përkatëse kërkojnë trajtim sipas rregullave të posaçme ligjore.

Kjo do të thotë se fakti që një informacion mund të jetë i disponueshëm në një institucion shtetëror nuk e bën automatikisht të ligjshëm publikimin e tij nga çdo zyrtar apo funksionar politik.

Për të vlerësuar ligjshmërinë e veprimit të Ramës, duhen sqaruar disa elemente: burimi i informacionit, mënyra se si është siguruar, qëllimi i përdorimit, baza ligjore për publikimin dhe respektimi i të drejtave të personave të identifikuar.

Nëse të dhënat janë marrë nga sistemet e Policisë së Shtetit ose nga dokumente të procedimeve penale, lind nevoja për të përcaktuar se kush i ka vënë në dispozicion, për çfarë qëllimi dhe nëse transferimi e publikimi janë kryer në përputhje me ligjin.

Deri në një verifikim të tillë, nuk mund të thuhet si fakt i provuar se Kryeministri ka shkelur ligjin. Por as pozicioni i tij institucional nuk e përjashton veprimin nga kontrolli ligjor.

Neni 103 i Kodit të Procedurës Penale: Çfarë ndalon publikimi?

Një tjetër çështje lidhet me nenin 103 të Kodit të Procedurës Penale, që rregullon ndalimin e publikimit të akteve të procedimit penal.

Dispozita parashikon kufizime për publikimin e akteve sekrete dhe të akteve joseksrete gjatë fazës së hetimeve paraprake, sipas kushteve të përcaktuara në ligj. Për rrjedhojë, nëse informacionet e bëra publike nga Kryeministri janë nxjerrë nga akte të një procedimi penal, duhet verifikuar nëse publikimi i tyre ishte i lejueshëm.

Një vëmendje e veçantë kërkohet edhe për personat e mitur. Sipas nenit 103, publikimi i gjeneraliteteve dhe fotografive të të pandehurve dhe dëshmitarëve të mitur i nënshtrohet një ndalimi të posaçëm, me përjashtimet e parashikuara nga ligji.

Në materialin e prezantuar nga Rama rezulton edhe një person 17-vjeçar. Ky element e bën të domosdoshëm verifikimin e mënyrës së identifikimit dhe publikimit të të dhënave të tij, si dhe të rrethanave konkrete në raport me dispozitat ligjore përkatëse.

Megjithatë, për të përcaktuar nëse ka pasur shkelje, duhet të dihet saktësisht çfarë informacioni është publikuar, nga cili burim është marrë dhe nëse zbatohet ndonjë përjashtim ligjor.

Rama si zëdhënës i Policisë së Shtetit?

Kryeministri ka të drejtë të dënojë aktet e dhunës, të kërkojë përgjegjësi dhe të shpjegojë qëndrimin e qeverisë për protestat. Por kjo nuk e vendos atë mbi rregullat që mbrojnë të dhënat personale dhe të drejtat procedurale të qytetarëve.

Nëse një kryeministër publikon të dhëna të hollësishme mbi historikun penal të personave të ndaluar, pa u sqaruar burimi dhe baza ligjore e këtij publikimi, lind një shqetësim legjitim për kufirin mes komunikimit politik dhe përdorimit të informacionit shtetëror.

Në një shtet ligjor, përgjegjësitë institucionale janë të ndara: policia kryen veprimet hetimore brenda kompetencave të saj, prokuroria ushtron ndjekjen penale dhe gjykata vendos për fajësinë. Një deklaratë politike nuk mund të zëvendësojë vendimin gjyqësor dhe as të shërbejë si provë e mjaftueshme për fajësinë e dikujt.

Po kështu, fakti që një person mund të ketë një dënim të mëparshëm nuk provon vetvetiu se ai ka kryer akte të dhunshme në protestat e fundit.

Pyetjet që kërkojnë përgjigje nga institucionet

Publikimi i këtyre të dhënave kërkon sqarime konkrete, jo vetëm përplasje mes qeverisë dhe kundërshtarëve të saj politikë.

• Kush ia vuri në dispozicion Ramës të dhënat? Duhet të përcaktohet nëse informacionet erdhën nga Policia e Shtetit, nga dokumente gjyqësore apo nga burime të tjera.
• Cila ishte baza ligjore e publikimit? Disponimi i të dhënave nuk do të thotë automatikisht se ato mund të bëhen publike.
• A përmbanin informacionet të dhëna nga hetime në zhvillim? Nëse po, duhet verifikuar nëse janë respektuar kufizimet e Kodit të Procedurës Penale.
• A u respektuan të drejtat e të miturit? Prania e një 17-vjeçari në listën e publikuar kërkon shqyrtim të posaçëm.
• A u paraqitën qartë dallimet mes dyshimit, procedimit dhe dënimit të formës së prerë? Këto statuse kanë pasoja të ndryshme juridike dhe nuk duhen barazuar.

Përgjigjet duhet të vijnë nga institucionet kompetente për mbrojtjen e të dhënave personale dhe, nëse evidentohen elemente të një vepre penale, nga organet e drejtësisë.

Çështja nuk është nëse personat e përfshirë në protesta duhet të mbajnë përgjegjësi për veprimet e tyre. Çështja është nëse informacioni për ta është siguruar dhe publikuar në përputhje me ligjin.

Edi Rama mund të flasë si kryeministër për dhunën në protesta, por nuk mund të zëvendësojë institucionet që hetojnë dhe gjykojnë. Nëse të dhënat e publikuara janë përdorur në kundërshtim me ligjin, kjo duhet të përcaktohet përmes një verifikimi institucional të pavarur, jo përmes deklaratave politike.