Cilat janë kompanitë që fituan tenderin për projektimin?

Emisioni “Në Shënjestër ka sjellë në vëmendje zhvillime të reja mbi projektin e shumëdebatuar të Porto Romanos, duke hedhur dritë mbi një seri vendimesh, ndërhyrjesh dhe dyshimesh që shoqërojnë këtë investim të konsideruar strategjik.

Edhe pse projekti është prezantuar nga qeveria si një nyje kyçe për zhvillimin ekonomik dhe një bazë e rëndësishme detare në funksion të NATO, zhvillimet në prapaskenë tregojnë një panoramë shumë më komplekse. Versioni zyrtar për anulimin e tenderit – rritja e kostove në tregjet ndërkombëtare – vihet në pikëpyetje nga një sërë faktesh të reja.

Një ndër momentet kyçe lidhet me ndërhyrjen e Dhoma Amerikane e Tregtisë në Shqipëri, e cila, përmes një komunikimi zyrtar drejtuar Edi Rama dhe ministrit të Energjisë, kërkoi shtyrjen dhe rishikimin e tenderit. Në këtë komunikim theksohej nevoja për një projekt më të madh, të përshtatur me kërkesat e Korridori 8 dhe standardet e NATO-s, si dhe mundësia e përfshirjes së financimeve dhe kompanive strategjike ndërkombëtare.

Paralelisht me këto zhvillime, burime bëjnë me dije se agjentë të Byroja Kombëtare e Hetimit dhe Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar kanë ndërhyrë duke sekuestruar dokumentacionin e tenderit në Porto Romano, vetëm pak ditë para përfundimit të afatit të garës. Ky veprim ka ngritur dyshime se rrjedha e projektit mund të jetë ndikuar nga zhvillime hetimore, edhe pse zyrtarisht nuk është konfirmuar nisja e një procedimi penal.

Në planin politik, projekti është kundërshtuar edhe nga figura brenda vetë shumicës. Arben Malaj ka kërkuar transparencë mbi mënyrën e mbylljes së tenderit, duke ngritur pikëpyetje nëse kemi të bëjmë me një anulim institucional apo një tërheqje të operatorit ekonomik. Sipas tij, në rast të tërheqjes, shteti duhet të kishte ekzekutuar garancinë financiare dhe të aplikonte penalitete sipas ligjit.

Zanafilla e projektit dhe kostot fillestare

Historia e projektit nis në vitin 2021, kur Autoriteti Portual Durrës shpalli tenderin për hartimin e projektit teknik të portit të ri në Porto Romano, me një fond limit prej rreth 11 milionë euro pa TVSH.

Në garë morën pjesë 14 operatorë, ndërsa fitues u shpall një konsorcium i përbërë nga kompani ndërkombëtare dhe vendase, ku spikat Haskoning DHV Nederland B.V.. Kontrata u nënshkrua në dhjetor 2021, por vetëm gjashtë muaj më pas kostoja u rrit me rreth 3 milionë euro, duke e çuar totalin në 13.6 milionë euro.

Rritja u justifikua me kërkesa shtesë për përfshirjen e një baze detare ushtarake në funksion të forcave shqiptare dhe aleate, në përputhje me standardet e NATO-s.

Megjithatë, mbi kompaninë kryesore projektuese rëndojnë pikëpyetje të vjetra, përfshirë probleme me detyrimet tatimore në Shqipëri dhe procedura likuidimi të mëhershme, çka ka ngritur shqetësime mbi përzgjedhjen e saj për një projekt kaq të rëndësishëm.

Tenderi për ndërtimin dhe gara e kontestuar

Faza e ndërtimit, me një fond prej rreth 393 milionë euro, u shoqërua me një proces të diskutueshëm përzgjedhjeje. Nga gara u skualifikuan kompani të mëdha ndërkombëtare, përfshirë Jan De Nul, e cila më pas e çoi çështjen në rrugë ligjore.

Në fund, në garë mbeti vetëm Archirodon Construction, një kompani me lidhje të diskutueshme përmes strukturave të saj administrative me subjekte të regjistruara në juridiksione offshore. Këto elemente kanë shtuar dyshimet për transparencën dhe integritetin e procesit.

Kosto që rritet pa nisur ndërtimi

Ndërkohë që punimet në terren nuk kanë nisur ende, shpenzimet publike janë rritur ndjeshëm. Përveç projektimit, qeveria ka angazhuar rreth 12 milionë euro për supervizim, përmes një procedure të negociuar drejtpërdrejt me të njëjtin grup kompanish projektuese.

Po ashtu, rreth 8 milionë euro janë shpenzuar për shpronësime në zonën e Porto Romanos, duke e çuar faturën totale në mbi 41 milionë euro – pa u ndërtuar ende asnjë element i projektit.

Një projekt strategjik apo një dështim i kushtueshëm?

Sipas të dhënave të publikuara në media ndërkombëtare, kostoja totale e projektit mund të arrijë deri në 2 miliardë euro. Fillimisht ishte parashikuar që porti të ishte funksional brenda vitit 2025, por aktualisht projekti është i bllokuar dhe pa një afat të qartë realizimi.

Në këtë kontekst, Porto Romano po shihet gjithnjë e më shumë si një projekt problematik, ku ndërthuren interesa politike, ekonomike dhe gjeostrategjike. Ndërkohë, hetimet e mundshme nga SPAK dhe debatet politike pritet të përcaktojnë nëse kemi të bëjmë me një investim të dështuar apo me një aferë të mirëfilltë.