Dorëheqjet e drejtorëve: një mekanizëm që shmang përgjegjësinë në krye

Kërkesa e kryeministrit Edi Rama që drejtuesit e institucioneve të varësisë të dorëzojnë dorëheqjen është paraqitur si një hap drejt një administrate më efikase. Por një shqyrtim i kujdesshëm i procesit, i historikut të tij dhe i kritereve mbi të cilat mbështetet, ngre pyetje serioze mbi qëllimin dhe efektin e tij real.

Si u dha urdhri

Më 22 tetor, ndërsa ndodhej në samitin e Budvës, kryeministri u përcolli ministrave kërkesën për dorëheqjen e drejtuesve të institucioneve në varësi të tyre. Afati ishte deri më 26 tetor, dhe secili drejtues duhej të dorëzonte, krahas dorëheqjes, një raport mbi punën e kryer. Procesi prek institucione që administrojnë burime të konsiderueshme publike: tatimet, doganat, energjetikën, infrastrukturën rrugore, sistemin e burgjeve, prokurimet dhe fondet për bujqësinë.

Qeveria, sipas raportimeve, nuk ka dhënë asnjë shpjegim zyrtar për arsyet, kriteret apo shtrirjen e këtij procesi.

Një praktikë e përsëritur

Kjo nuk është hera e parë. Kërkesa të ngjashme janë raportuar në vitet 2021 dhe 2023. Në korrik 2025, kryeministri kërkoi dorëheqjen e drejtuesve vendorë dhe rajonalë në Vlorë, Fier e Durrës, ku u krijuan edhe komisione për vlerësimin e performancës.

Përsëritja e këtij mekanizmi çdo një deri në dy vjet tregon se ai nuk është një reagim i jashtëzakonshëm ndaj një krize, por një instrument i rregullt menaxhimi. Dhe nëse nevojitet periodikisht, kjo do të thotë se problemet që synon të zgjidhë nuk zgjidhen.

Pyetja e përgjegjësisë

Drejtuesit e këtyre institucioneve janë emëruar nga e njëjta qeveri që sot vë në dyshim punën e tyre. Disa prej tyre, si drejtuesja e Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, janë emëruar me vendim të Këshillit të Ministrave vetëm në janar të këtij viti.

Nëse performanca e administratës është aq e dobët sa kërkon rishikimin e gjithë drejtimit të saj, atëherë duhet shqyrtuar edhe procesi i përzgjedhjes, dhe përgjegjësia e atyre që e kanë drejtuar. Në një sistem të shëndetshëm, përgjegjësia për dështimet institucionale nuk ndalet te drejtuesi i agjencisë; ajo shtrihet te ministri përgjegjës dhe te kreu i ekzekutivit. Në këtë proces, ajo shkon vetëm në një drejtim: poshtë.

Mungesa e transparencës

Faza e dytë e procesit, sipas raportimeve, do të jetë analiza e performancës së secilit drejtues. Por publiku nuk di cilat janë kriteret e kësaj analize, kush e kryen atë dhe nëse rezultatet do të bëhen publike.

Një vlerësim i vërtetë i performancës do të kërkonte objektiva të matshme, të vendosura paraprakisht dhe të njohura publikisht, si dhe raporte që mund të verifikohen. Në mungesë të tyre, vendimi për kë qëndron dhe kë largohet mbetet në diskrecionin e plotë politik.

Rreziku për administratën publike

Shqetësimi më i madh lidhet me mënyrën si ky mekanizëm ndikon te pavarësia e administratës. Një drejtues që e di se dorëheqja e tij ndodhet tashmë në duart e qeverisë, dhe se mund të aktivizohet në çdo moment, ka më pak hapësirë për të vepruar me pavarësi profesionale.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për institucione si tatimet, doganat apo Agjencia e Inteligjencës Financiare, ku vendimet duhet të merren mbi baza ligjore dhe teknike, jo politike. Vetë kryeministri, në takimin me drejtuesit në Fier në vitin 2025, e lidhi besimin e qytetarëve me votën, duke kërkuar që ai të përkthehet në punë. Kur vota bëhet matës për vlerësimin e zyrtarëve, kufiri mes administratës shtetërore dhe interesit partiak bëhet i paqartë.

Çfarë do të duhej

Nëse qëllimi është vërtet një administratë më e mirë, ai nuk arrihet përmes dorëheqjeve kolektive të përsëritura. Arrihet përmes emërimeve të bazuara në konkurrim të hapur dhe kritere profesionale, objektivave të publikuara për çdo institucion, raportimit të rregullt dhe të verifikueshëm, dhe përgjegjësisë që zbatohet në të gjitha nivelet, përfshirë ato politike.

Deri atëherë, dorëheqjet në masë do të mbeten më shumë një demonstrim autoriteti sesa një reformë.