“Nuk ka ngrohje e as kushte higjienike, cënohet dinjiteti njerëzor”

Institucioni i Avokatit të Popullit ka ngritur një alarm serioz mbi gjendjen në sistemin penitenciar në Shqipëri, duke kërkuar mbylljen e menjëhershme të pesë burgjeve që, sipas një raporti të detajuar, nuk përmbushin standardet minimale dhe cenojnë drejtpërdrejt dinjitetin njerëzor.

Gjetjet bazohen në një proces të gjerë verifikimi, që përfshin inspektime në 18 institucione të ekzekutimit të vendimeve penale gjatë vitit 2025, si dhe shqyrtimin e 115 ankesave të depozituara nga të burgosur dhe familjarët e tyre.

Sipas raportit, institucionet që duhet të mbyllen deri në rikonstruksion të plotë janë: Burreli, Kosovë-Lushnja, Kukësi, si dhe burgjet “Mine Peza” (302) dhe “Jordan Misja” (313). Në këto ambiente, trajtimi i personave të privuar nga liria është vlerësuar si afër standardeve të trajtimit degradues, në kundërshtim me Kushtetutën dhe detyrimet ndërkombëtare të vendit.

Avokati i Popullit, Endrit Shabani, thekson se mbajtja e të dënuarve në kushte të tilla nuk përbën më ndëshkim ligjor, por një formë poshtërimi institucional. Sipas tij, ndërhyrja është një detyrim kushtetues dhe nuk mund të shtyhet më.

Shifrat që tregojnë krizën

Raporti evidenton disa tregues shqetësues:

• Pesë institucione kërkojnë mbyllje të menjëhershme
• Në IEVP Lezhë mbipopullimi arrin në 65%, me 181 persona mbi kapacitet
• Mesatarja e qëndrimit në paraburgim është 253 ditë, mbi 8 muaj pa një vendim përfundimtar

Megjithëse në nivel kombëtar sistemi rezulton nën kapacitet, shpërndarja e të burgosurve është thellësisht e pabarabartë. Disa institucione janë të tejmbushura, ndërsa të tjera funksionojnë me vende bosh.

Një tjetër element kritik është fakti se 56,8% e personave në burgje janë ende në paraburgim, çka ngre pikëpyetje serioze mbi respektimin e parimit të prezumimit të pafajësisë.

Kushte që cenojnë dinjitetin

Inspektimet kanë nxjerrë në pah një realitet të vështirë brenda burgjeve:

• Ambiente të amortizuara, pa ajrim dhe ndriçim të mjaftueshëm
• Mungesë e dollapëve, duke detyruar të burgosurit të mbajnë sendet në qese plastike
• Mungesë e produkteve bazë të higjienës
• Sisteme ngrohjeje dhe ftohjeje jofunksionale
• Ushqim i pamjaftueshëm dhe pa larmishmëri
• Mungesë aktivitetesh rehabilituese dhe sociale

Shëndeti, një problem kritik

Kujdesi shëndetësor mbetet një nga pikat më të dobëta të sistemit:

• Në shumicën e burgjeve nuk ka mjekë me kohë të plotë
• Shërbimi mjekësor ofrohet vetëm disa orë në ditë
• Mungojnë autoambulancat dhe akseset për specialistë
• Spitalet rajonale shpesh refuzojnë trajtimin e të burgosurve
• Nuk ka shërbim stomatologjik dhe mungojnë medikamentet bazë
• Nuk ekziston asnjë institucion i specializuar për të burgosurit me probleme të shëndetit mendor

Aktualisht, kjo kategori trajtohet në kushte të papërshtatshme, duke rritur më tej rrezikun për shkelje të të drejtave themelore.

Kërkesat për ndërhyrje urgjente

Në përfundim, Avokati i Popullit i kërkon institucioneve përgjegjëse:

• Rishikim të menjëhershëm të politikës së paraburgimit
• Hartimin e një plani konkret për përmirësimin e kujdesit shëndetësor në burgje
• Ngritjen e një institucioni të specializuar për trajtimin e të burgosurve me probleme mendore
• Mbylljen e pesë institucioneve problematike dhe rivlerësim të kapaciteteve në nivel kombëtar

Raporti nxjerr në pah një realitet që kërkon reagim të menjëhershëm institucional, për të garantuar standardet minimale të trajtimit dhe respektimin e të drejtave të njeriut në sistemin penitenciar.