Skenarët e mundshëm, çfarë mund të ndodhë nëse SHBA sulmon Iranin

SHBA-të duket se janë pranë një sulmi ushtarak ndaj Iranit, një skenar që mund të materializohet brenda pak ditësh. Objektivat e mundshëm janë kryesisht të parashikueshëm, por pasojat mbeten thellësisht të paqarta.

Nëse nuk arrihet një marrëveshje e minutës së fundit me Teheranin dhe presidenti Donald Trump vendos të japë urdhrin për sulm, atëherë bota mund të përballet me disa skenarë të ndryshëm – nga një operacion i kufizuar deri te një përshkallëzim i rrezikshëm rajonal.

Skenari optimist: sulme të kufizuara dhe tranzicion politik

Në variantin më optimist, forcat ajrore dhe detare amerikane do të kryenin sulme të përpikta dhe të kufizuara, duke shënjestruar bazat e Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), njësinë paraushtarake Basij, vendet e lëshimit dhe magazinimit të raketave balistike, si dhe objektiva të lidhura me programin bërthamor iranian.

Në këtë skenar, një regjim tashmë i dobësuar do të rrëzohej, duke hapur rrugën për një tranzicion drejt demokracisë dhe një riintegrim të Iranit në komunitetin ndërkombëtar.

Megjithatë, ky mbetet një skenar shumë idealist. Ndërhyrjet ushtarake perëndimore në Irak dhe Libi nuk sollën stabilitet apo demokraci funksionale, por vite kaosi dhe dhune. Edhe pse i dhanë fund diktaturave brutale, pasojat ishin shkatërrimtare.

Siria, e cila rrëzoi regjimin e Bashar al-Assad në vitin 2024 pa ndërhyrje të drejtpërdrejtë perëndimore, deri më tani ka arritur një tranzicion më të kontrolluar – por rrethanat janë të ndryshme.

Regjimi mbijeton, por detyrohet të zbusë politikat

Një tjetër skenar është ai që analistët e quajnë “modeli venezuelian”: veprimi ushtarak amerikan nuk e rrëzon regjimin, por e detyron atë të moderojë politikat e tij.

Në rastin e Iranit, kjo do të nënkuptonte mbijetesën e Republikës Islamike, por me kufizime të forta: reduktim të mbështetjes për milicitë rajonale, frenim të programeve bërthamore dhe të raketave balistike, si dhe zbutje të represionit ndaj protestave të brendshme.

Edhe ky skenar shihet si pak i mundshëm. Udhëheqja iraniane ka treguar rezistencë të fortë ndaj ndryshimeve për gati pesë dekada dhe nuk ka shenja se është e gatshme të ndryshojë kurs nën presion.

Rrëzim i regjimit dhe sundim ushtarak

Sipas shumë vëzhguesve, ky është rezultati më realist. Edhe pse regjimi është gjerësisht jopopullor dhe protestat e njëpasnjëshme e kanë dobësuar, ai mbështetet në një aparat sigurie të fuqishëm, me interes të drejtpërdrejtë në ruajtjen e status quo-së.

Dështimi i protestave deri tani lidhet me mungesën e dezertimeve të mëdha brenda strukturave të sigurisë dhe gatishmërinë e pushtetit për të përdorur forcë të pakufizuar.

Në kaosin pas një sulmi amerikan, Irani mund të përfundojë nën sundimin e një qeverie ushtarake të dominuar nga figura të IRGC-së.

Hakmarrja iraniane: goditje ndaj SHBA-së dhe aleatëve

Irani ka paralajmëruar se do të hakmerret ndaj çdo sulmi, duke deklaruar se “gishti është mbi këmbëz”. Edhe pse nuk mund të rivalizojë fuqinë ajrore dhe detare të SHBA-së, Teherani zotëron një arsenal të konsiderueshëm raketash balistike dhe dronësh, të fshehur në baza nëntokësore dhe zona malore.

Baza amerikane në Bahrein dhe Katar janë objektiva potencialë, por edhe infrastruktura kritike e vendeve që Irani do t’i konsideronte bashkëpunëtore, si Jordania, mund të vihet në shënjestër.

Sulmi i vitit 2019 ndaj objekteve të Saudi Aramco, i atribuar një milicie të mbështetur nga Irani, tregoi se sa të prekshëm janë aleatët e SHBA-së në Gjirin Persik.

Mina detare dhe kërcënimi për tregtinë globale

Një tjetër opsion i rrezikshëm është vendosja e minave detare në Gjirin Persik, veçanërisht në Ngushticën e Hormuzit. Rreth 20% e LNG-së globale dhe 20–25% e naftës botërore kalojnë çdo vit në këtë pikë strategjike.

Një bllokim i pjesshëm do të kishte pasoja të menjëhershme për tregtinë globale dhe çmimet e energjisë.

Rreziku ekstrem: fundosja e një anijeje amerikane

Një nga skenarët më të frikshëm për Pentagonin është një “sulm turme”, ku Irani do të përdorte dronë dhe mjete detare të shpejta për të mbingarkuar mbrojtjen amerikane.

Marina e IRGC-së është e specializuar në luftë asimetrike, duke kërkuar të anashkalojë avantazhin teknologjik të Flotës së Pestë të SHBA-së.

Fundosja e një anijeje luftarake amerikane dhe kapja e ekuipazhit do të ishte një poshtërim i madh për Uashingtonin, edhe pse konsiderohet pak e mundshme.

Skenari më i errët: kolaps dhe kaos total

Rreziku i fundit është shembja e regjimit pa një alternativë funksionale. Një luftë civile, konflikte etnike dhe fragmentim territorial do ta zhysnin Iranin – një vend me rreth 93 milionë banorë – në një krizë humanitare dhe refugjatësh.

Edhe pse shumë vende të rajonit do të përshëndesnin dobësimin e Republikës Islamike, askush nuk dëshiron kaos në vendin më të madh të Lindjes së Mesme për nga popullsia.

Rreziku më i madh mbetet që, pasi ka grumbulluar forca të mëdha pranë kufijve të Iranit, presidenti Trump të ndiejë se duhet të veprojë për të mos humbur kredibilitetin, duke ndezur një luftë pa fund të qartë dhe me pasoja të paparashikueshme./BBC