ERE pezullon licencimin e TEC-eve lundruese në Vlorë

Enti Rregullator i Energjisë (ERE) ka vendosur të pezullojë procedurën për licencimin e dy TEC-eve lundruese të ankoruara në Vlorë, duke e lidhur vijimin e procesit me sqarimin e statusit të tyre mjedisor.

Vendimi është marrë më 3 shtator dhe parashikon që procedura të mbetet e pezulluar deri në momentin kur Agjencia Kombëtare e Mjedisit të përcaktojë nëse dy impiantet disponojnë një leje mjedisore të vlefshme për ushtrimin e aktivitetit.

Vendimi i ERE-së vjen pas kërkesës së Korporatës Elektroenergjetike Shqiptare (KESH), e cila më 6 korrik 2026 kërkoi ri-licencimin e aktivitetit të prodhimit të energjisë për dy platformat “Tigri 1” dhe “Tigri 3”, të vendosura në Portin e Triportit.

TEC-et lundruese, nga premtimi për energji te kostot e larta

Dy platformat u ankoruan në Vlorë në shtator të vitit 2022, ndërsa në atë kohë u prezantuan si një zgjidhje për forcimin e sigurisë energjetike të vendit.

Ish-ministrja e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku, kishte deklaruar se TEC-et do të mund të mbulonin rreth 15% të nevojave të vendit.

Megjithatë, të dhënat e paraqitura për periudhën e funksionimit ngrenë pikëpyetje të forta mbi eficiencën ekonomike të projektit.

Sipas të dhënave të bëra publike, që nga nisja e prodhimit në shtator 2024, dy platformat kanë gjeneruar rreth 110 mijë MW energji. Në raport me kapacitetin e tyre prej 110 MW, prodhimi i raportuar konsiderohet i ulët, veçanërisht në periudhat kur kërkesa për energji rritet ndjeshëm.

Një tjetër problem lidhet me koston e prodhimit. Sipas të dhënave të referuara, një megavat energji i prodhuar nga këto impiante arrin në rreth 170 euro.

90 mijë dollarë në ditë për qira dhe shërbime

Krahas kostos së prodhimit, projekti është shoqëruar edhe me shpenzime të konsiderueshme për qiranë dhe shërbimet.

Shteti shqiptar paguan rreth 90 mijë dollarë në ditë, ku 60 mijë dollarë i shkojnë kompanisë amerikane “Excelerate Energy”, ndërsa 30 mijë dollarë kompanisë italiane “Renco”.

Sipas shifrave të bëra publike, shpenzimet për qira dhe mirëmbajtje kanë arritur deri tani në rreth 65 milionë dollarë. Kësaj fature i shtohen edhe mbi 15 milionë euro të shpenzuara për lëndë djegëse.

Ndërkohë, pamja e kostove energjetike plotësohet edhe nga importet. Për të përballuar nevojat e sistemit, KESH ka zhvilluar së fundmi katër ankande ndërkombëtare, me një shpenzim total prej 21.4 milionë eurosh. Në këto procedura, çmimi i energjisë ka arritur deri në 169 euro për MW, ndërsa fatura e përgjithshme e importeve raportohet në 63 milionë euro.

Tenderët ngrenë pikëpyetje të tjera

Përveç kostove të lidhura drejtpërdrejt me funksionimin e TEC-eve, projekti është shoqëruar edhe me debate mbi mënyrën e prokurimit të shërbimeve.

KESH, e drejtuar nga Vjola Haxhiademi, ka shpallur fituese kompaninë “LA PETROLIFERA ITALO ALBANESE” për një kontratë me vlerë 5.2 milionë euro, që lidhet me depozitimin dhe proceset e ngarkim-shkarkimit të lëndës djegëse.

Procedura është zhvilluar përmes negocimit pa njoftim paraprak, një mekanizëm që përdoret në raste të përcaktuara nga legjislacioni i prokurimit, përfshirë situatat e urgjencës.

Në këtë rast, oferta e paraqitur nga operatori fitues ka qenë 99.94% e fondit limit.

Debati mbi procedurat e prokurimit nuk është i ri. Një tjetër procedurë e zhvilluar në vitin 2023 kishte një fond prej 7.2 milionë eurosh, ndërsa aktualisht është përmendur edhe një kontratë tjetër me vlerë rreth 20 milionë euro.

Kundërshtimet mjedisore dhe politike

Projekti i TEC-eve lundruese është kundërshtuar prej kohësh edhe nga ambientalistë, avokatë dhe inxhinierë, të cilët kanë ngritur shqetësime mbi ndikimin që përdorimi i tyre mund të ketë në mjedisin e Gjirit të Vlorës.

Pikërisht çështja e lejes mjedisore është tashmë në qendër të vendimit të ERE-së, e cila ka ndalur përkohësisht procedurën e licencimit në pritje të sqarimeve nga Agjencia Kombëtare e Mjedisit.

Në planin politik, projekti ka qenë gjithashtu objekt debatesh dhe akuzash të shumta. Kritikat janë përqendruar veçanërisht te mënyra e kontraktimit, kostot e larta dhe eficienca e dy platformave.

Janë ngritur edhe aludime politike mbi rrethanat e ardhjes së TEC-eve në Shqipëri, përfshirë pretendime për një kompromis mes Belinda Ballukut dhe ish-ambasadores amerikane në Tiranë, Yuri Kim. Këto mbeten pjesë e debatit politik dhe nuk përbëjnë një përfundim të konfirmuar zyrtarisht.

Vendimi i fundit i ERE-së e rikthen edhe një herë në vëmendje projektin e TEC-eve lundruese në Vlorë. Përtej kostove të akumuluara dhe problematikave të ngritura ndër vite, tashmë pritet edhe sqarimi i statusit mjedisor të impianteve, përpara se të vendoset nëse procedura e licencimit do të vijojë.