A po “peshkon” Rama njerëz pranë protestës me skemën e drejtorëve, që të shuajë revoltën e tyre

Pas refuzimit të dialogut nga studentët dhe kërkesës së pedagogëve për dorëheqjen e kryeministrit, vala e largimeve në administratë ngre pikëpyetje për strategjinë e Ramës. A do të kërkojë kryeministri figura me ndikim në universitete dhe pranë protestës për të krijuar një kanal të ri komunikimi, për të zbutur zemërimin dhe për ta nxjerrë qeverinë nga presioni?

Mbi 50 drejtues institucionesh dhe drejtorish raportohet se kanë dhënë dorëheqjen, pas kërkesës së Edi Ramës drejtuar ministrave për të larguar drejtuesit e strukturave në varësi. Lëvizja vjen në një moment kur kryeministri përballet me një krizë që nuk po kufizohet më te përplasja me opozitën, por po merr formën e një konflikti të hapur me studentët, gjimnazistët dhe pedagogët.

Në këtë klimë, ndryshimet në administratë mund të kenë një rëndësi që shkon përtej emrave që do të largohen nga zyrat shtetërore. Pyetja që shtrohet është nëse Rama po kërkon të riorganizojë administratën për arsye të performancës, apo nëse vala e dorëheqjeve është edhe pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të ndryshuar raportet me grupet që po i kundërvihen qeverisë.

A po kërkon kryeministri figura të reja, me ndikim te studentët dhe pedagogët, për të depërtuar në një protestë që deri tani nuk ka pranuar kushtet e tij për dialog?

Nuk ka prova publike se largimet janë organizuar me këtë qëllim dhe as se është hartuar një plan për të emëruar përfaqësues të lëvizjes studentore në administratë. Por zhvillimet e ditëve të fundit e bëjnë këtë një pikëpyetje politike që meriton vëmendje, sidomos kur qeveria po përballet me një lëvizje që nuk po kërkon vetëm zgjidhje për çështje të veçanta, por ka ngritur edhe kërkesën për largimin e kryeministrit.

Protesta po ndryshon përmasë, Rama përballet me një tjetër front

Protestat e studentëve dhe gjimnazistëve, të cilat u përshkallëzuan në mes të tetorit, kanë dalë përtej një debati për arsimin. Pakënaqësitë për kushtet e studimit, kostot e universitetit dhe problematikat e institucioneve janë ndërthurur me akuzat për korrupsion, reagimin ndaj dhunës policore dhe kërkesat për përgjegjësi politike.

Lëvizja ka fituar një dimension të ri me përfshirjen e pedagogëve, të cilët nuk janë kufizuar vetëm në shprehjen e solidaritetit me studentët. Një grup akademikësh ka kërkuar dorëheqjen e Ramës dhe krijimin e një qeverie kujdestare. Ndërkohë, përfaqësues të sindikatës së punonjësve universitarë kanë njoftuar bojkot dhe protesta në mbështetje të të rinjve. <Cite refs={[“turn796137search1″,”turn796137search2″,”turn796137search3”]}/>

Ky zhvillim e ndryshon natyrën e përballjes. Studentët mund të dalin në rrugë dhe të kërkojnë ndryshim, por kur kësaj kërkese i bashkohen pedagogë, akademikë dhe individë nga fusha të ndryshme të jetës publike, qeveria përballet me një problem që nuk zgjidhet thjesht me një ftesë për takim.

Pikërisht këtu mund të jetë edhe një nga vështirësitë më të mëdha për Ramën: si të rikthejë komunikimin me një lëvizje që nuk e sheh më dialogun si zgjidhje të mjaftueshme dhe që e ka vendosur dorëheqjen e kryeministrit në qendër të kërkesave.

Refuzimi i dialogut, sinjali që nuk mund të anashkalohet

Kryeministri u ka ofruar studentëve dialog, por protesta ka treguar se një pjesë e organizatorëve dhe pjesëmarrësve nuk janë të gatshëm të ulen në tryezë sipas kushteve të propozuara nga ai. Më 20 tetor, studentët dhe pedagogët u mblodhën përpara Kryeministrisë, ndërsa të rinjtë refuzuan ofertën për dialog dhe këmbëngulën se largimi i Ramës duhet të vijë përpara negociatave. <Cite refs={[“turn796137search4″,”turn796137search3”]}/>

Ky refuzim është thelbësor për të kuptuar situatën. Në një negociatë normale, qeveria mund të përpiqet të gjejë një kompromis përmes përfaqësuesve të grupeve të interesit. Por kur vetë legjitimiteti politik i kryeministrit bëhet pjesë e kërkesave të protestuesve, dialogu nuk është më thjesht çështje e një takimi mes palëve.

Për Ramën, kjo do të thotë se nuk mjafton të identifikojë disa problematika në arsim dhe të premtojë masa administrative. Ai duhet të përballet me faktin se një pjesë e protestuesve nuk e konsiderojnë qeverinë palë të besueshme për të zgjidhur krizën.

Në këtë pikë lind pyetja nëse kryeministri do të kërkojë njerëz që mund të komunikojnë me protestuesit më lehtë sesa anëtarët e kabinetit apo drejtuesit e institucioneve. Figura që gëzojnë respekt në mjediset universitare, që kanë kontakte me studentët ose që perceptohen si të pavarura nga hierarkia partiake mund të kenë një rol në hapjen e kanaleve të komunikimit.

Por ka një dallim të rëndësishëm mes ndërmjetësimit real dhe përpjekjes për të kontrolluar politikisht një lëvizje. Nëse dialogu do të synonte zgjidhjen e kërkesave, ai do të kërkonte transparencë, garanci dhe përfshirje të përfaqësuesve që protestuesit i njohin vetë. Nëse do të përdorej vetëm për të ulur presionin mbi qeverinë, rreziku do të ishte që të shihej si një manovër për të fituar kohë.

A po kërkon Rama të “peshkojë” figura pranë protestës?

Kjo është pikëpyetja që merr rëndësi pas urdhrit për dorëheqjet në administratë. Nëse mbi 50 drejtues largohen dhe në vend të tyre emërohen njerëz të rinj, çështja nuk do të jetë vetëm se kush largohet, por edhe se kush vjen, nga cilat mjedise vjen dhe çfarë profili publik ka.

A do të shihen emërime të reja mes profesionistëve me reputacion, akademikëve ose individëve që kanë ruajtur distancë nga politika partiake? A do të ketë njerëz që mund të komunikojnë me universitetet dhe të krijojnë ura me studentët? Apo ndryshimet do të mbeten brenda rrethit të zakonshëm të emërimeve politike?

Për momentin, nuk ka një listë të konfirmuar që t’u përgjigjet këtyre pyetjeve. Nuk ka as prova se kryeministri ka vendosur të emërojë persona të lidhur me protestën. Megjithatë, mënyra se si do të bëhen emërimet e ardhshme mund të tregojë nëse qeveria po kërkon vetëm një riorganizim të strukturave të saj apo po synon të ndryshojë edhe mënyrën se si perceptohet nga jashtë.

Një figurë me kredibilitet në universitet mund të ndihmojë në hapjen e një komunikimi që një ministër apo zyrtar partiak mund ta ketë më të vështirë ta realizojë. Por kjo nuk do të thotë automatikisht se një pedagog do të pranojë të bëhet pjesë e qeverisë, se një aktivist do të ndryshojë qëndrim apo se studentët do të tërhiqen nga kërkesat e tyre.

Përkundrazi, në një lëvizje që e ka ngritur çështjen e besimit te qeveria në qendër të konfliktit, çdo përpjekje për të përdorur emra të njohur vetëm për të krijuar një imazh të ri mund të përballet me mosbesim.

Testi i vërtetë nuk do të jetë nëse Rama arrin të afrojë disa figura të reja, por nëse këto figura do të kenë mandat të besueshëm për të negociuar dhe nëse qeveria do të jetë e gatshme të përmbushë kërkesat konkrete të protestuesve.

Pedagogët, ura e mundshme apo një tjetër vijë përplasjeje?

Përfshirja e pedagogëve është ndër zhvillimet më të rëndësishme të kësaj faze. Universitetet nuk janë thjesht institucione arsimore; ato janë edhe hapësira ku ndërtohet debati publik, ku formohen qëndrime kritike dhe ku kërkesat e studentëve mund të marrin mbështetje më të gjerë.

Deklarata e nënshkruar nga qindra akademikë, me kërkesën për dorëheqjen e Ramës dhe krijimin e një qeverie kujdestare, tregon se një pjesë e këtij komuniteti e ka zhvendosur qëndrimin nga shqetësimi për dhunën ndaj studentëve drejt një kërkese të drejtpërdrejtë politike. <Cite refs={[“turn796137search0″,”turn796137search1”]}/>

Në këto kushte, qeveria mund të ketë interes të krijojë një kanal komunikimi me akademikët, por nuk mund të supozohet se ata janë një grup homogjen që mund të përfaqësohet nga një ose dy emra. Ka pedagogë që mund të mbështesin dialogun, të tjerë që kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit dhe të tjerë që mund të kenë rezerva për mënyrën se si po zhvillohet protesta.

Përpjekja për të gjetur ndërmjetës do të kishte kuptim vetëm nëse ata do të pranoheshin nga vetë palët. Një figurë e emëruar nga qeveria nuk fiton automatikisht besueshmëri te studentët vetëm sepse ka titull akademik ose përvojë profesionale.

Kjo është edhe arsyeja pse një strategji e mundshme e afrimit të figurave pranë universiteteve do të ishte e vështirë për t’u realizuar pa transparencë. Nëse qëllimi do të ishte realisht dialogu, qeveria do të duhej të pranonte që përfaqësuesit e protestës të përcaktoheshin nga vetë protestuesit dhe jo të përzgjidheshin nga ekzekutivi.

Dorëheqjet si sinjal për administratën, por edhe për politikën

Sipas raportimeve paraprake, ndryshimet përfshijnë sektorë si Sigurimet Shoqërore, Doganat, Arsimi, Hipotekat, Energjetika, Shëndetësia dhe Infrastruktura. Ndërkohë, emrat e plotë të drejtuesve që do të largohen dhe të pasuesve të tyre nuk janë bërë publikë zyrtarisht.

Në deklarimet e tij të mëparshme, Rama ka folur për përgjegjësinë e administratës, vonesat në shërbimet ndaj qytetarëve dhe nevojën për të lidhur mosrespektimin e afateve me përgjegjësinë konkrete të zyrtarëve. Kjo i jep qeverisë një argument administrativ për të justifikuar ndryshimet.

Por momenti kur vjen kjo lëvizje e bën të pamundur që ajo të lexohet vetëm në planin teknik. Kur qeveria përballet me protesta të vazhdueshme dhe me kërkesa për largimin e kryeministrit, çdo vendim i madh për ndryshime në administratë merr edhe një dimension politik.

A do të përdoren largimet për të treguar se qeveria po reagon ndaj pakënaqësisë? A do të synojnë emërimet e reja të sjellin më shumë profesionistë dhe më pak figura të identifikuara me strukturat partiake? Apo do të kemi thjesht një rishpërndarje të posteve, pa ndryshuar marrëdhënien mes qeverisë dhe qytetarëve?

Përgjigjet do të varen nga emrat dhe kriteret e përzgjedhjes. Vetëm numri i dorëheqjeve nuk mjafton për të provuar një reformë dhe as për të vërtetuar një plan për të ndikuar te protesta.

Çfarë kërkojnë protestuesit dhe çfarë mund t’u ofrojë qeveria?

Dallimi mes dy palëve është i qartë. Rama ka deklaruar se nuk do të japë dorëheqjen për shkak të protestave dhe ka mbrojtur legjitimitetin e qeverisë së dalë nga zgjedhjet. Nga ana tjetër, protestuesit dhe një pjesë e akademikëve kanë kërkuar largimin e tij, ndërsa kanë refuzuar formatin e dialogut të propozuar nga kryeministri. <Cite refs={[“turn796137search9″,”turn796137search1″,”turn796137search3”]}/>

Kjo përplasje nuk zgjidhet vetëm me ndryshime në administratë. Edhe nëse emërohen drejtues të rinj, mbetet pyetja nëse ata do të kenë mundësi të ndryshojnë politikat që kanë prodhuar pakënaqësi, apo do të kufizohen në zbatimin e të njëjtave vendime.

Nëse qeveria kërkon të ulë tensionet përmes figurave me reputacion publik, duhet të jetë e qartë se çfarë roli do të kenë ato. A do të jenë ndërmjetës për dialogun? A do të kenë përgjegjësi konkrete për reformimin e arsimit dhe administratës? Apo do të shërbejnë kryesisht si fytyra të reja në një strukturë që mbetet e pandryshuar?

Këto janë pyetje që nuk mund të marrin përgjigje vetëm nga deklaratat politike. Ato do të bëhen më të qarta kur të publikohen emërimet dhe kur të shihet nëse qeveria është e gatshme të negociojë përtej çështjeve administrative.

A mund të shuhet protesta me emra të rinj?

Historia e protestave tregon se ndryshimi i personave në poste nuk është domosdoshmërisht i barabartë me zgjidhjen e shkaqeve të pakënaqësisë. Kur kërkesat lidhen me përgjegjësinë politike dhe me besimin te institucionet, një riorganizim administrativ mund të jetë vetëm një pjesë e vogël e përgjigjes.

Në rastin aktual, një përpjekje për të afruar figura të njohura të botës akademike ose njerëz që kanë ndikim në mjediset studentore mund të shihet si hap drejt dialogut, nëse ata veprojnë me pavarësi dhe kanë mbështetjen e protestuesve. Por nëse afrimi i tyre do të perceptohej si përpjekje për të përçarë lëvizjen ose për të zëvendësuar kërkesat e saj me një tryezë të kontrolluar nga qeveria, mund të lindnin dyshime të reja.

Deri tani nuk ka prova që Rama po ndjek një plan të tillë. Ajo që dihet është se kryeministri ka kërkuar largime në administratë, se mbi 50 drejtues raportohet se kanë dhënë dorëheqjen dhe se protesta ka marrë mbështetje edhe nga një pjesë e komunitetit akademik.

Prandaj, pyetja përfundimtare nuk është thjesht se kush do të marrë vendet e drejtorëve që largohen. Është nëse ndryshimet do të shoqërohen me një ndryshim të vërtetë të mënyrës së qeverisjes dhe të komunikimit me qytetarët, apo do të mbeten një lëvizje administrative në mes të një krize politike.

Rama mund të ndryshojë dhjetëra drejtues brenda pak ditësh, por nuk mund të emërojë me vendim besimin e studentëve dhe të pedagogëve. Nëse do të kërkojë figura të reja për të hapur dialogun, mbetet për t’u parë nëse ato do të shërbejnë si urë mes palëve apo nëse do të përballen me të njëjtin refuzim që ka shoqëruar deri tani ofertën e kryeministrit.

Në ditët në vijim, emrat e rinj, profili i tyre dhe reagimi i protestuesve do të jenë treguesit kryesorë për të kuptuar nëse vala e dorëheqjeve është një riorganizim i administratës apo pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të menaxhuar krizën.