Durana Tech Park, parajsa fiskale pa park: 88 kompani dhe fijet me dosjen e AKSHI-t

Gati një vit pas publikimit të dyshimeve që lidhën projektin Durana Tech Park me hetimet për Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), zhvillimi fizik i parkut teknologjik mbetet ende në fazën përgatitore. Ndërkohë, drejtuesit e projektit deklarojnë se në të janë regjistruar 88 kompani, me pesë subjekte të tjera në proces vlerësimi dhe rreth 750 persona të punësuar.

Kontrasti mes shifrave të raportuara dhe gjendjes së infrastrukturës ngre pikëpyetje mbi mënyrën se si është zbatuar modeli i parkut, i cili është promovuar si një hapësirë për zhvillimin e sektorit të teknologjisë dhe inovacionit, me lehtësi të konsiderueshme fiskale për kompanitë përfituese.

Sipas raportimeve të publikuara për këtë çështje, projekti vijon të prezantohet përmes maketeve, ndërsa ndërtimi në terren nuk ka arritur ende fazën e një parku të përfunduar. Vetë drejtuesit e Durana Tech Park kanë bërë të ditur se projekti po kalon nga funksionimi virtual drejt zhvillimit të infrastrukturës fizike.

Një tjetër element që kërkon vëmendje është fakti se dëgjesa e parë publike për vlerësimin mjedisor të planit të zhvillimit është zhvilluar më 26 tetor 2026, ndonëse projekti raporton se ka tashmë dhjetëra kompani rezidente.

88 kompani të regjistruara, infrastruktura fizike ende në zhvillim

Në një njoftim të publikuar së fundmi, drejtuesit e Durana Tech Park bënë të ditur se modeli i projektit është përzgjedhur për t’u prezantuar në Konferencën Botërore të Parqeve Shkencore dhe Zonave të Inovacionit, që zhvillohet në Kanë të Francës.

Sipas të njëjtit njoftim, parku ka 88 kompani rezidente, pesë të tjera në proces vlerësimi dhe afërsisht 750 të punësuar. Këto shifra paraqesin aktivitetin që projekti pretendon se ka krijuar, por nuk nënkuptojnë se infrastruktura fizike është përfunduar apo se të gjitha kompanitë ushtrojnë aktivitet në ambiente të ndërtuara brenda parkut.

Pikërisht ky dallim mes regjistrimit të kompanive dhe zhvillimit konkret të infrastrukturës është një nga çështjet që kanë shoqëruar diskutimet për Durana Tech Park. Funksionimi në formë virtuale, përpara realizimit të plotë të investimit fizik, ka ngritur pikëpyetje mbi mënyrën e organizimit të projektit dhe përfitimet që lidhen me statusin e tij.

Lehtësitë fiskale dhe dyshimet për transferimin e aktivitetit

Një nga çështjet kryesore që kanë dalë në pah në raportimet për Durana Tech Park lidhet me regjimin fiskal të parashikuar për kompanitë që përfitojnë nga statusi i parkut.

Në të njëjtën periudhë, sektori i teknologjisë së informacionit po përballej me ndryshime në trajtimin tatimor, përfshirë përfundimin e regjimit të tatimfitimit prej 5% dhe rikthimin e normës 15% nga fillimi i vitit 2026, sipas të dhënave të raportuara për këtë çështje.

Në këto rrethana, është ngritur dyshimi nëse regjistrimi i kompanive të reja në Durana mund të jetë përdorur për të përfituar lehtësi fiskale për aktivitete që më parë zhvilloheshin nga subjekte të tjera.

Legjislacioni përkatës parashikon kufizime ndaj transferimit të një aktiviteti ekzistues në park vetëm për përfitimin e trajtimit preferencial. Për këtë arsye, verifikimi i pronësisë, lidhjeve ekonomike dhe vazhdimësisë së aktiviteteve të kompanive rezidente është thelbësor për të përcaktuar nëse janë respektuar kriteret ligjore.

Megjithatë, ekzistenca e kompanive të regjistruara në park dhe përfitimi nga lehtësitë fiskale nuk përbëjnë, në vetvete, provë të një shkeljeje. Përgjegjësitë konkrete mund të përcaktohen vetëm mbi bazën e dokumentacionit dhe rezultateve të verifikimeve nga institucionet kompetente.

Emrat e kompanive që kanë ngritur pikëpyetje

Në raportimet e publikuara për lidhjet e mundshme mes Durana Tech Park dhe çështjes AKSHI janë përmendur disa subjekte, mes tyre KronoTech, Test & Tech, CyberMind, Box Artificial Logic dhe Data Storm.

Këto kompani janë përfshirë në diskutimet mbi marrëdhëniet e mundshme ekonomike me subjekte të tjera dhe mbi vazhdimësinë e aktiviteteve përmes strukturave të reja. Për të përcaktuar natyrën e këtyre lidhjeve nevojitet verifikimi i dokumenteve të regjistrimit, pronësisë, kontratave dhe aktivitetit real të secilit subjekt.

Në të njëjtat raportime janë përmendur edhe emrat e biznesmenëve Ermal Beqiri dhe Ergys Agasi, si dhe persona të tjerë që pretendohet se kanë lidhje me kompani të regjistruara në park. Mes emrave të përmendur janë Bledar Dhima, Renis Tërshana, Gëzim Hoxha, Jona Bojdara, Sara Agon, Rigels Hoxha, Kreshnik Rexha, Arjola Koromani, Ervin Mançe, Gjergji Robo, Henklajd Sunashi dhe Xheni Kobuzi.

Përfshirja e emrave në raportime mbi pronësinë apo lidhjet e biznesit nuk provon automatikisht përfshirje në veprimtari të paligjshme. Rëndësia e këtyre të dhënave qëndron te nevoja për të sqaruar nëse kompanitë kanë funksionuar në mënyrë të pavarur dhe në përputhje me kushtet e regjimit fiskal.

Çfarë e lidh Durana Tech Park me hetimet për AKSHI-n?

Interesi për projektin është shtuar pas hetimeve që lidhen me procedurat e prokurimit publik të AKSHI-t dhe kompanitë që kanë përfituar kontrata nga kjo agjenci. Dyshimet e ngritura në raportime kanë të bëjnë me mënyrën e përzgjedhjes së operatorëve ekonomikë, kostot e kontratave dhe marrëdhëniet mes subjekteve që kanë marrë pjesë në procedurat publike.

Në këtë kontekst, Durana Tech Park është vënë në qendër të pikëpyetjeve për shkak të mundësisë që regjistrimi në park dhe lehtësitë fiskale të kenë pasur ndikim te kompanitë me lidhje të mëparshme ekonomike me kontraktorë të sektorit publik.

Për të provuar një lidhje të tillë, duhet të përcaktohet nëse ekziston një vazhdimësi konkrete mes kompanive, pronarëve, kontratave dhe aktivitetit ekonomik, si dhe nëse janë shkelur dispozitat ligjore për përfitimin nga regjimi fiskal.

Roli i SPAK-ut në verifikimin e këtyre dyshimeve është veçanërisht i rëndësishëm për të sqaruar nëse projekti ka funksionuar sipas objektivave të deklaruara apo nëse ka pasur përdorim të mundshëm të statusit të tij për qëllime të tjera.

Në fund, çështja kryesore mbetet hendeku mes aktivitetit që Durana Tech Park deklaron se ka krijuar dhe infrastrukturës fizike që është ende në zhvillim. Përgjigjet mbi funksionimin real të parkut, përfituesit e regjimit fiskal dhe lidhjet e mundshme me kompanitë e përfshira në dosjen AKSHI pritet të varen nga dokumentet dhe verifikimet institucionale.