Mbi 1 miliard lekë detyrime të pambledhura, 10 mijë prona pa certifikatë dhe tendera problematikë

Një panoramë problematike e administrimit të fondeve publike, pronave dhe investimeve del në pah nga auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit në Bashkinë e Elbasanit për vitin 2022,. Raporti evidenton detyrime financiare që kalojnë 1 miliard lekë, mijëra prona publike të paregjistruara, procedura tenderimi me shkelje dhe pagesa për punime që nuk rezultojnë të jenë realizuar sipas volumeve të faturuara.

Gjetjet e audituesve ngrenë pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si është drejtuar administrata vendore, si janë menaxhuar të ardhurat e bashkisë dhe sa efektiv ka qenë kontrolli mbi shpenzimin e parave publike.

Në qendër të raportit janë disa prej problematikave më të rëndësishme financiare dhe administrative të konstatuara nga KLSH, të cilat përfshijnë jo vetëm mungesën e arkëtimit të detyrimeve, por edhe administrimin e pasurisë publike dhe kontrollin e investimeve.

Mbi 1 miliard lekë detyrime të papaguara, mijëra familje dhe biznese debitore

Një prej problemeve më të mëdha të evidentuara nga auditimi lidhet me pamundësinë ose dështimin e strukturave të Bashkisë Elbasan për të mbledhur detyrimet tatimore.

Në fund të vitit 2022, shuma e detyrimeve të papaguara nga qytetarët dhe bizneset kishte arritur në 1 miliard e 29 milionë lekë.

Sipas ndarjes së paraqitur në raport, 732.5 milionë lekë ishin detyrime të bizneseve dhe subjekteve private, ndërsa 295.7 milionë lekë u përkisnin familjarëve.

Situata ishte veçanërisht problematike edhe për taksën e tokës bujqësore, ku rezultonin 9,287 familje debitore.

KLSH konstaton se bashkia nuk kishte shfrytëzuar të gjitha mekanizmat ligjorë për mbledhjen e këtyre të ardhurave. Për këtë arsye, audituesit kanë kërkuar marrjen e masave konkrete, përfshirë bllokimin e llogarive bankare të debitorëve, vendosjen e barrëve siguruese mbi pasuritë e tyre dhe ndjekjen e procedurave përkatëse ligjore.

Fakti që mbi 1 miliard lekë detyrime kishin mbetur të pambledhura në një vit financiar tregon përmasën e problemit në administrimin e të ardhurave vendore.

37.5 milionë lekë gjoba të papaguara, vetëm 8 subjekte shlyen detyrimet

Probleme të ngjashme janë konstatuar edhe në veprimtarinë e Inspektoratit të Mbrojtjes së Territorit.

Gjatë vitit 2022, ky institucion kishte vendosur 83 gjoba me një vlerë të përgjithshme prej 41.1 milionë lekësh. Megjithatë, vetëm 8 subjekte kishin kryer pagesat vullnetarisht, duke shlyer gjithsej 3.6 milionë lekë.

Pjesa dërrmuese e detyrimeve mbeti e papaguar. Plot 75 subjekte nuk kishin shlyer gjobat, duke lënë në arkëtim një shumë prej 37.5 milionë lekësh.

Auditimi evidenton se inspektorati nuk kishte ndjekur në mënyrë të plotë procedurat ligjore për ekzekutimin e këtyre detyrimeve. KLSH kërkoi që rastet të ndiqeshin edhe në rrugë gjyqësore, me qëllim realizimin e arkëtimit të gjobave.

10,086 prona publike pa dokumentacion pronësie, një pasuri e tërë jashtë regjistrimit

Një tjetër konstatim me peshë të veçantë lidhet me mënyrën se si Bashkia Elbasan kishte administruar pronat e saj.

Sipas raportit të KLSH-së, plot 10,086 pasuri të paluajtshme nuk dispononin dokumentacionin përkatës të pronësisë dhe nuk ishin regjistruar pranë Agjencisë Shtetërore të Kadastrës.

Nga ky numër, 3,508 prona i përkisnin drejtpërdrejt bashkisë, ndërsa 6,578 të tjera ishin në administrim të njësive administrative.

Audituesit kanë konstatuar mangësi në ndjekjen e procesit të regjistrimit, ndërsa Drejtoria e Aseteve nuk dispononte dokumentacionin e nevojshëm për të vijuar procedurat pranë institucioneve përgjegjëse.

Problematika nuk përfundon këtu. Edhe 22 prona për të cilat ishin siguruar certifikatat e pronësisë gjatë vitit 2022 nuk ishin pasqyruar në kontabilitetin e bashkisë.

Kjo situatë ngre pikëpyetje jo vetëm për sigurinë juridike të pasurive publike, por edhe për mënyrën se si institucioni identifikon, regjistron dhe kontrollon pronën që administron.

Tenderat e bashkisë, kritere të paargumentuara dhe fitues që nuk plotësonin kushtet

Problemet e evidentuara nga KLSH shtrihen edhe në fushën e prokurimeve publike, ku auditimi ka identifikuar shkelje në disa procedura tenderimi.

Në shtatë procedura, njësia e prokurimit nuk kishte dhënë argumentimin e nevojshëm për kriteret e veçanta të përcaktuara për operatorët ekonomikë.

Bëhet fjalë për procedura që lidhen me investime të rëndësishme publike, përfshirë rikonstruksionin e shkollës “Kostandin Kristoforidhi”, shkollës artistike “Onufri”, ndërhyrjet në rrugët e lagjes “5 Maji”, sistemin e kanalizimeve në zonat informale dhe projekte të tjera infrastrukturore.

Një tjetër konstatim i rëndësishëm lidhet me mënyrën e përzgjedhjes së fituesve. Sipas auditimit, në tri procedura janë kualifikuar dhe shpallur fitues operatorë ekonomikë që nuk përmbushnin kriteret e përcaktuara në dokumentet e tenderit.

Këto gjetje vënë në pikëpyetje cilësinë e procesit të vlerësimit të ofertave, respektimin e konkurrencës dhe kontrollin që administrata bashkiake ka ushtruar mbi procedurat e prokurimit.

Punime të paguara, por të pakryera: KLSH evidenton dëme ekonomike

Një prej pjesëve më shqetësuese të auditimit lidhet me investimet publike dhe diferencat ndërmjet punimeve të faturuara e atyre të realizuara në terren.

Në projektet e asfaltimit të rrugëve “Grigor Nosi”, “Xhafer Duhanxhiu” dhe “Hasan Kopili”, në lagjen “5 Maji”, audituesit kanë evidentuar punime të likuiduara financiarisht, por që nuk rezultonin të kryera në fakt. Vlera e konstatuar për këto punime arrin në 778,220 lekë.

Edhe në ndërhyrjet në linjën e kanalizimeve dhe ndërtimin e sheshit të parkimit pranë varrezave publike janë konstatuar problematika, me një dëm ekonomik të llogaritur në 887,852 lekë.

Ndërkohë, në shtatë raste të tjera është evidentuar pagesë e dyfishtë e TVSH-së, në vlerën 709,648 lekë. Për këtë shumë, KLSH ka kërkuar arkëtimin e detyrimit nga subjektet që e kanë përfituar.

Një tjetër rast ka të bëjë me punimet në sheshet e pallateve në lagjen “Partizani”, ku janë konstatuar pagesa për punime të parealizuara në vlerën 568,428 lekë.

Pra, auditimi nuk evidenton vetëm mangësi në dokumentacionin administrativ, por edhe raste konkrete ku shumat e paguara nga buxheti publik nuk përputheshin me punimet e konstatuara në terren.

Gurore në prona publike pa kontrata, shfrytëzim i sipërfaqeve prej vitesh

Një tjetër kapitull i raportit lidhet me administrimin e fondit pyjor dhe kullosor në pronësi të Bashkisë Elbasan.

Sipas KLSH-së, disa subjekte ekonomike kishin shfrytëzuar sipërfaqe të kësaj pasurie publike për aktivitet minerar pa pasur kontrata të vlefshme qiraje dhe pa përfunduar procedurat ligjore për përdorimin e tyre.

Konkretisht, një subjekt kishte shfrytëzuar 12 hektarë tokë që prej vitit 2012 pa kontratë përdorimi. Një tjetër kishte në shfrytëzim 5 hektarë që prej vitit 2014, ndërsa një subjekt i tretë përdorte 0.5 hektarë që prej vitit 2015, sërish pa kontratat përkatëse.

Problemi ishte edhe më i thellë në dy raste të tjera, ku bashkia nuk dispononte dosje apo informacion të plotë për mënyrën e shfrytëzimit të 4.58 hektarëve të fondit pyjor dhe kullosor.

Përballë këtyre konstatimeve, KLSH ka kërkuar marrjen e masave për ndërprerjen e aktiviteteve deri në përfundimin e procedurave ligjore, si dhe vlerësimin e dëmit të mundshëm të shkaktuar ndaj pronës publike.

Gabime në lejet e ndërtimit, bashkisë i mungojnë 75.63 metra katrorë për banesat sociale

Problematikat e administrimit nuk kanë munguar as në trajtimin e detyrimeve që lindin nga lejet e ndërtimit.

Në një rast të shqyrtuar nga audituesit, që lidhet me një leje për ndërtimin e një godine shumëkatëshe në lagjen “Dyli Haxhire”, është konstatuar një përllogaritje e gabuar e sipërfaqes që duhej t’i kalonte fondit publik të banesave sociale.

Sipas përllogaritjeve të auditimit, sipërfaqja që duhej të vihej në dispozicion të këtij fondi ishte 166.93 metra katrorë. Megjithatë, bashkia kishte përcaktuar një detyrim prej vetëm 91.3 metrash katrorë.

Diferenca prej 75.63 metrash katrorë përfaqësonte sipërfaqen që duhej t’i kalonte fondit të banesave sociale, por që nuk ishte llogaritur saktë nga strukturat përgjegjëse.

KLSH jep opinion të kualifikuar për financat dhe administrimin e bashkisë

Në përfundim të kontrollit, Kontrolli i Lartë i Shtetit ka dhënë opinion të kualifikuar si për pasqyrat financiare të Bashkisë Elbasan për vitin 2022, ashtu edhe për përputhshmërinë e veprimtarisë së institucionit me legjislacionin në fuqi.

Ky vlerësim shoqërohet me një sërë konstatimesh për mangësi në sistemin e menaxhimit financiar, kontrollin e brendshëm, administrimin e të ardhurave dhe zbatimin e procedurave të prokurimit.

Sipas raportit, bashkia nuk kishte arritur të ndërtonte një sistem efektiv të menaxhimit financiar dhe kontrollit të brendshëm, ndërsa gjatë periudhës së audituar ishin krijuar edhe detyrime të reja të prapambetura.

KLSH nënvizon se përgjegjësia për ngritjen dhe funksionimin e mekanizmave të kontrollit, administrimin e fondeve publike dhe monitorimin e të ardhurave i takon drejtimit të institucionit dhe strukturave përkatëse.

Gledian Llatja në krye të bashkisë gjatë vitit të auditimit, kush mban përgjegjësi për gjetjet?

Të gjitha këto problematika i përkasin periudhës financiare 2022, me në krye të Bashkisë Elbasan, Gledian Llatjan. Në raport përmenden edhe kontrata të nënshkruara nga kryetari i bashkisë, ndërsa rekomandimet e audituesve u drejtohen drejtuesit të institucionit dhe strukturave përgjegjëse për korrigjimin e shkeljeve dhe mangësive të evidentuara.

Shifrat dhe konstatimet e raportit shtrojnë një sërë çështjesh që kërkojnë shpjegim publik: Si u krijua një stok detyrimesh prej më shumë se 1 miliard lekësh? Përse mbi 10 mijë prona publike mbetën pa dokumentacion pronësie? Si u shpallën fitues operatorë që nuk përmbushnin kriteret e tenderave? Dhe si u kryen pagesa për punime që audituesit nuk i gjetën të realizuara në terren?

Bëhet fjalë për çështje që prekin drejtpërdrejt interesin publik dhe mënyrën se si janë përdorur paratë dhe pasuritë e qytetarëve të Elbasanit.

Raporti i KLSH-së nuk është një vendim penal dhe gjetjet e tij nuk përbëjnë, në vetvete, provë përfundimtare të korrupsionit apo vjedhjes. Megjithatë, ato dokumentojnë problematika të konsiderueshme në administrimin financiar dhe institucional të bashkisë, për të cilat nevojiten transparencë, masa konkrete dhe përgjegjësi nga drejtuesit e periudhës së audituar.