Me qindra mijëra dollarë në vit, pagat marramendëse të drejtuesve të Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim
Kompensime që arrijnë në qindra mijëra dollarë në vit për dy drejtuesit e Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF). Të dhënat e deklaruara në dokumentacionin tatimor amerikan për vitin 2024 tregojnë se Martin Mata dhe Aleksandër Sarapuli kanë përfituar secili 278,980 dollarë në vit, ndërsa në rastin e Matës, përfshirja e përfitimeve shtesë e çon shumën totale në mbi 340 mijë dollarë.
Shifrat janë publikuar pas shqyrtimit të formularit IRS Form 990, dokumenti përmes të cilit organizatat jofitimprurëse në Shtetet e Bashkuara raportojnë të dhënat financiare dhe kompensimet e drejtuesve të tyre.
Sipas të dhënave të bëra publike, përveç kompensimit prej 278,980 dollarësh, Martin Mata ka përfituar edhe 61,817 dollarë të tjera në zëra shtesë. Në total, bëhet fjalë për 340,797 dollarë në vit, ose rreth 28,400 dollarë në muaj.
Ndërkohë, Aleksandër Sarapuli rezulton me një kompensim vjetor prej 278,980 dollarësh, pa përfshirë përfitime të tjera që mund të mos jenë pasqyruar në të njëjtin zë.
Këto nivele pagese ngrenë pikëpyetje mbi mënyrën e përcaktimit të shpërblimeve në një organizatë jofitimprurëse që ushtron aktivitet të rëndësishëm në Shqipëri, si dhe mbi mekanizmat që garantojnë transparencën dhe kontrollin financiar të saj.
Mbi nivelin e pagave të diplomatëve amerikanë
Një prej elementeve që bie në sy është diferenca mes kompensimeve të drejtuesve të AADF-së dhe nivelit maksimal të pagës bazë në Shërbimin e Jashtëm amerikan.
Për vitin 2026, tavani i tabelës bazë të pagave për punonjësit e Shërbimit të Jashtëm amerikan që shërbejnë jashtë vendit është 197,200 dollarë në vit.
Vetëm kompensimi prej 278,980 dollarësh i deklaruar për secilin prej dy drejtuesve të fondacionit është 81,780 dollarë mbi këtë nivel. Për Martin Matën, nëse llogariten edhe 61,817 dollarët e përfitimeve shtesë, diferenca shkon në 143,597 dollarë.
Ky krahasim duhet lexuar me kujdes, pasi paga bazë e diplomatëve nuk përfshin domosdoshmërisht të gjitha shtesat, kompensimet dhe përfitimet që mund të marrin gjatë shërbimit jashtë vendit. Megjithatë, diferenca mes shifrave të deklaruara është e konsiderueshme dhe kërkon një shpjegim mbi kriteret që janë përdorur për përcaktimin e pagesave në AADF.
Kompensime amerikane në një vend me realitet krejt tjetër ekonomik
Kontrasti bëhet edhe më i dukshëm kur këto shuma vendosen përballë nivelit të të ardhurave në Shqipëri.
Një kompensim prej rreth 28,400 dollarësh në muaj përfaqëson një nivel të ardhurash shumë larg realitetit të pjesës dërrmuese të punonjësve shqiptarë. Për një pjesë të madhe të qytetarëve, një shumë e tillë do të ishte e barabartë me të ardhurat e disa viteve punë.
Natyrisht, përgjegjësitë drejtuese, përvoja profesionale dhe standardet ndërkombëtare të rekrutimit mund të justifikojnë kompensime më të larta se mesatarja e tregut vendas. Por kjo nuk e shmang detyrimin për të bërë transparentë mekanizmat që përcaktojnë se sa paguhen drejtuesit e një fondacioni jofitimprurës.
Në këtë rast, bëhet e nevojshme të sqarohet nëse kompensimet janë përcaktuar duke u bazuar në standardet e organizatave të ngjashme, në përgjegjësitë konkrete të drejtuesve apo në kritere të tjera të vlerësimit profesional.
AADF nuk është një kompani private që shpërndan fitime për aksionarët, por një organizatë jofitimprurëse e përfshirë në financimin dhe zbatimin e projekteve në fusha të rëndësishme për Shqipërinë. Për këtë arsye, transparenca mbi përdorimin e burimeve financiare dhe shpërblimin e drejtuesve merr një rëndësi të veçantë.
Kush vendos për pagat e Martin Matës dhe Aleksandër Sarapulit?
Rregullat amerikane nuk i ndalojnë organizatat jofitimprurëse të paguajnë drejtuesit me shuma të larta. Megjithatë, legjislacioni tatimor parashikon që kompensimet të jenë të arsyeshme në raport me shërbimet e ofruara dhe përgjegjësitë që mbartin funksionet përkatëse.
Për të shmangur konfliktet e interesit dhe për të garantuar ligjshmërinë e procesit, rëndësi ka mënyra se si miratohen këto pagesa dhe dokumentacioni që mbështet vendimmarrjen.
Në rastin e AADF-së, disa pyetje kërkojnë përgjigje: Cili organ ka miratuar kompensimet e Martin Matës dhe Aleksandër Sarapulit? Çfarë kriteresh janë përdorur për të përcaktuar vlerën e tyre? A janë kryer krahasime me drejtues të organizatave të ngjashme dhe a është përfshirë një vlerësim i pavarur në këtë proces?
Deklarimi i një kompensimi në formularin IRS nuk përbën vetvetiu provë se ai është i arsyeshëm apo i parregullt. Po kështu, niveli i lartë i një page nuk dëshmon automatikisht shkelje ligjore. Por pikërisht për këtë arsye, transparenca mbi vendimmarrjen dhe dokumentacionin përkatës është thelbësore.
AADF dhe projektet me interes publik në Shqipëri
Debati mbi kompensimet e drejtuesve merr një dimension tjetër për shkak të rolit që Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim ka fituar në Shqipëri.
Organizata është përfshirë në projekte të lidhura me zhvillimin ekonomik, arsimin, turizmin dhe trashëgiminë kulturore. Ndër çështjet që kanë ngjallur diskutime publike është edhe modeli i administrimit të Parkut Kombëtar të Butrintit, ku AADF ka një rol të rëndësishëm.
Kritika dhe debate janë shoqëruar gjithashtu me projekte të tjera, si TID Durrës dhe ndërhyrjet në zonën e Drilon-Tushemishtit.
Përfshirja në projekte që lidhen me hapësira, pasuri dhe interesa publike e bën edhe më të rëndësishëm kontrollin mbi mënyrën se si administrohen burimet financiare të fondacionit.
Në këtë kontekst, kritika mbi mekanizmat e mbikëqyrjes së AADF-së janë ngritur edhe nga ish-kongresisti amerikan Joseph DioGuardi, i cili ka vënë në diskutim mënyrën e kontrollit të fondacionit dhe përdorimin e burimeve të tij.
A duhet të verifikohen kompensimet nga autoritetet amerikane?
Institucionet amerikane kanë mekanizma ligjorë për të shqyrtuar veprimtarinë financiare të organizatave jofitimprurëse dhe për të ndërhyrë në rastet kur konstatohen përfitime të tepruara në kundërshtim me legjislacionin tatimor.
Për këtë arsye, shifrat e deklaruara për dy drejtuesit e AADF-së shtrojnë nevojën për transparencë mbi procesin e miratimit të tyre, kriteret e përdorura dhe përgjegjësinë e organeve që mbikëqyrin fondacionin.
Nuk bëhet fjalë për të nxjerrë përfundimin se kompensimet përbëjnë shkelje ligjore, por për të kërkuar sqarime mbi një nivel pagese që arrin në qindra mijëra dollarë në vit.
Në fund, çështja shkon përtej shumave që përfitojnë Martin Mata dhe Aleksandër Sarapuli. Thelbi është se si përcaktohen këto kompensime, kush i miraton dhe çfarë garancish ekzistojnë që fondet e një organizate jofitimprurëse përdoren në përputhje me misionin e saj.
Një fondacion që ka marrë përsipër projekte me rëndësi për trashëgiminë, zhvillimin dhe pasuritë publike të Shqipërisë duhet të jetë në gjendje të japë llogari jo vetëm për projektet që financon, por edhe për qindra mijëra dollarët që u paguan drejtuesve të tij.
Keni një histori? Denonco anonimisht, identiteti juaj mbrohet.
Denonco



