“Protothema”: Rama i ka prindërit me origjinë nga fshatra minoritare

Kryeministri shqiptar Edi Rama shkaktoi polemika të forta disa ditë më parë gjatë fjalimit të tij në Knesset, parlamentin izraelit.
“Unë jam katolik, gruaja ime është myslimane, dy fëmijët tanë më të mëdhenj janë ortodoksë dhe më i vogli mund të zgjedhë një ditë të bëhet hebre”, u tha ai deputetëve izraelitë, duke shtuar se Shqipëria ishte i vetmi vend që kishte më shumë hebrenj pas përfundimit të pushtimit nazist sesa përpara tij, për të theksuar se shqiptarët qëndruan pranë tyre.

Në mesin e janarit, gjatë Samitit për Zhvillimin e Qëndrueshëm në Abu Dhabi, Rama i tha gazetarit greko-amerikan John Defterios:
“Ti nuk je pasardhës i Platonit dhe Aristotelit siç mendon”.

Por lind pyetja: a është vetë Edi Rama ai që pretendon të jetë?

Emri, familja dhe e kaluara

Edi Rama lindi më 4 korrik 1964 në Tiranë me emrin Edvin Kristaq Rama. Megjithatë, më 27 nëntor 2002 ai e ndryshoi zyrtarisht emrin në Edi Rama, siç njihet sot.

Babai i tij ishte Kristaq Rama (1932–1998), i lindur në Durrës, skulptor i njohur gjatë regjimit të Enver Hoxhës. Ai realizoi shumë vepra monumentale të realizmit socialist dhe kishte marrëdhënie shumë të mira me Partinë e Punës. Megjithatë, mbi figurën e tij rëndojnë edhe episode të errëta, si firma në vendimin për ekzekutimin me varje publike të poetit disident Havzi Nela.

Kristaq Rama ishte figurë idhull për djalin e tij. Kur ai ndërroi jetë, Edi Rama ndodhej në Paris ku punonte si piktor. Me mbërritjen në Shqipëri, ai hoqi vathin, preu mjekrën dhe flokët e gjatë dhe vendosi të qëndronte në vend.

“Erdha në Shqipëri për të varrosur një pjesë të fëmijërisë sime, për të varrosur mikun tim më të mirë, duke kaluar ditën më të vështirë të jetës sime”, do të deklaronte më vonë.

Nëna dhe rrënjët familjare

Nëna e tij ishte Aneta Rama (Koleka) (1938–2020), e lindur në fshatin Vuno, në jugperëndim të Shqipërisë. Familja Koleka konsiderohej ndër më të shquarat e zonës. Aneta Rama studioi stomatologji në Poloni.

Xhaxhai i saj ishte Spiro Thoma Koleka (1908–2001), i diplomuar në universitete italiane, i cili u ngjit në nivelet më të larta të hierarkisë politike dhe qeveritare gjatë regjimit të Hoxhës, duke qenë anëtar i Byrosë Politike dhe ministër në disa dikastere.

Një tjetër paraardhës ishte Spiro Gogou (Gjorgo) Koleka (1880–1940), nënkryetar i Senatit të parë shqiptar (1920) dhe deputet deri në vitin 1924. Pas ardhjes në pushtet të Mbretit Zog, për shkak të përndjekjes së elementit të krishterë, ai u vetë-internua në Austri, Kroaci, Itali dhe më pas në Korfuz. Gazetat e kohës e përshkruanin si “grekun më të ditur” dhe theksonin se ai denonconte persekutimin e të krishterëve në Shqipëri. Ai u kthye në atdhe në vitin 1939 dhe vdiq një vit më pas.

Versione të ndryshme për origjinën

Për arsye të pashpjeguara, Edi Rama ka paraqitur versione të ndryshme dhe pa dokumente për origjinën e tij.
Fshati Vuno, vendlindja e nënës së tij, sipas regjistrimit të Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit (1913–1914) në Epirin e Veriut, ishte plotësisht grek, me 950 banorë dhe katër shkolla greke.

Megjithatë, Rama ka deklaruar se familja Koleka vjen nga Mirdita, në veriperëndim të Shqipërisë, dhe se mbiemri Koleka rrjedh nga “Kol Leka” – një pretendim që bie ndesh me dokumentacionin historik.

E njëjta situatë shfaqet edhe nga ana e babait. Paraardhës të Ramës vinin nga Darda, pranë Korçës, e cila sipas të njëjtit regjistrim kishte 1.500 banorë, të gjithë grekë, dhe pesë shkolla greke. Në atë periudhë, në Epirin e Veriut funksiononin mbi 350 shkolla greke dhe vetëm dy shqipe.

Basketboll, art dhe aktivizim politik

Me gjatësi 1.98 m, Rama u përfshi fillimisht në basketboll, duke luajtur për Dinamon e Tiranës dhe kombëtaren shqiptare. Paralelisht, ai shfaqi talent në pikturë, studioi në Liceun Artistik “Jordan Misja” dhe më pas në Akademinë e Arteve, ku edhe dha mësim.

Në fund të viteve ’80 u përfshi në lëvizjet studentore kundër regjimit komunist dhe botoi librin “Refleksione” në vitin 1992, të cilit sot i referohet rrallë.

Nga Franca në pushtet

Pas një periudhe në Francë si piktor, Rama u rikthye në Shqipëri. Në vitin 1998, Fatos Nano i ofroi postin e Ministrit të Kulturës. Në vitin 2000 u zgjodh kryetar i Bashkisë së Tiranës dhe ndërtoi profilin e reformatorit urban.

Në vitin 2003 u ftua në Harvard përmes Programit Kokkalis, një ftesë që, sipas burimeve greke, lidhej me origjinën e nënës së tij – diçka që Rama e mohon me ngulm.

Kryeministër katër herë

Në vitin 2013 Rama u bë Kryeministër i Shqipërisë dhe fitoi edhe tre mandate të tjera: 2017, 2021 dhe 2025. Ai është politikani i vetëm shqiptar që ka drejtuar qeverinë për katër mandate.

Mandatet e tij shënohen nga investime infrastrukturore dhe reforma, por edhe nga akuza të rënda për korrupsion, kapje institucionesh dhe lidhje me krimin e organizuar, përfshirë rastin e ish-ministrit të Brendshëm Saimir Tahiri, i dënuar për trafik droge.

Hebrenjtë dhe narrativa zyrtare

Shqipëria ka strehuar hebrenj gjatë Luftës së Dytë Botërore, por shifrat shpesh janë ekzagjeruar. Në vitin 1939 kishte rreth 200 hebrenj, ndërsa në fund të luftës rreth 2.000. Gjatë regjimit komunist, sidomos pas vitit 1967, hebrenjtë – si gjithë besimtarët – u persekutuan. Sot në Shqipëri jetojnë vetëm 40–60 hebrenj.

Politika e jashtme dhe tensionet

Edi Rama ndjek një politikë të hapur filo-turke, me marrëdhënie shumë të afërta me Rexhep Taip Erdogan, ndërsa prej vitesh shfaq një qëndrim të ashpër ndaj gjithçkaje greke. Pikërisht këtu lidhen edhe dyshimet për origjinën e tij, të cilat ai i trajton me narrativa kontradiktore dhe pa prova dokumentare./protothema.gr