Si po i gërryen në heshtje çmimi i naftës xhepat e shqiptarëve

Çmimi i naftës në Shqipëri ka arritur në 206 lekë për litër më 22 korrik, duke u kthyer në nivele të krahasueshme me periudhat më të tensionuara të krizës energjetike globale. Rritja e fundit lidhet me përshkallëzimin e konfliktit në Lindjen e Mesme, por ndikimi në tregun vendas është shumë më i theksuar për shkak të barrës fiskale dhe nivelit të ulët të të ardhurave në vend.

Pas heqjes së Bordit të Transparencës në mesin e qershorit, çmimi i karburanteve kishte rënë ndjeshëm, duke prekur nivelin 176 lekë për litër. Megjithatë, kjo situatë zgjati pak. Me rikthimin e tensioneve ndërkombëtare, çmimi u rrit fillimisht në 196 lekë dhe më pas arriti në 206 lekë për litër.

Pse çmimi i naftës rëndon më shumë në Shqipëri

Edhe pse rritja lidhet me zhvillimet globale, pesha reale për konsumatorin shqiptar është më e madhe se në shumë vende të tjera europiane. Kjo ndodh sepse çmimi final nuk përbëhet vetëm nga kostoja e importit, por përfshin një sërë taksash dhe tarifash.

Në strukturën e çmimit përfshihen akciza, taksa e qarkullimit prej 27 lekë/litër, taksa e karbonit prej 3 lekë/litër dhe TVSH-ja 20%, e cila llogaritet mbi një bazë që përfshin edhe taksat e tjera. Në praktikë, kjo nënkupton që qytetarët paguajnë TVSH edhe mbi vetë taksat, duke rritur ndjeshëm çmimin final.

Përveç tyre, ekzistojnë edhe kosto të tjera si markimi, kontrolli teknik dhe funksionimi i tregut, të cilat shtojnë më tej barrën mbi konsumatorin.

Efekti zinxhir në ekonomi

Rritja e çmimit të naftës nuk prek vetëm drejtuesit e automjeteve. Ajo ndikon drejtpërdrejt në transportin e mallrave dhe pasagjerëve, bujqësinë, ndërtimin dhe sektorë të tjerë kyç të ekonomisë.

Si rezultat, kostoja e rritur e karburantit përkthehet gradualisht në çmime më të larta për produkte dhe shërbime. Në këtë mënyrë, nafta funksionon si një “taksë e fshehtë” për të gjithë ekonominë: familjet humbasin fuqi blerëse, ndërsa bizneset përballen me rritje të kostove operative.

70% e mjeteve përdorin naftë

Varësia e lartë nga nafta e bën Shqipërinë edhe më të ekspozuar ndaj luhatjeve të çmimeve. Nga mbi 1 milion mjete aktive në vend, rreth 70% përdorin naftë.

Automjetet me benzinë përbëjnë një pjesë më të vogël, ndërsa ato me gaz dhe elektrike mbeten ende në nivele të ulëta. Mjetet elektrike zënë vetëm rreth 1.3% të totalit, çka tregon mungesën e alternativave reale për shumicën e qytetarëve dhe bizneseve.

Çmime europiane, paga shqiptare

Një nga problemet më të mëdha është diferenca mes çmimeve dhe të ardhurave. Shqipëria po i afrohet vendeve të Bashkimit Europian në nivelin e çmimeve, por jo në paga.

Paga mesatare bruto në vend është rreth 90 mijë lekë, çka teorikisht përkthehet në rreth 437 litra naftë me çmimet aktuale. Në praktikë, kjo sasi është shumë më e ulët, pasi nga paga zbriten taksat dhe shpenzimet bazë të jetesës.

Për kategoritë me të ardhura më të ulëta, si punonjësit me pagë minimale apo pensionistët, pesha e këtij çmimi është edhe më e rëndë.

Rajoni ndërhyn, Shqipëria në pritje

Vendet e rajonit kanë ndërmarrë masa për të zbutur efektin e rritjes së çmimeve. Disa kanë vendosur tavane për çmimet, ndërsa të tjera kanë ulur përkohësisht taksat mbi karburantet.

Në Shqipëri, operatorët e transportit kanë kërkuar subvencionim të naftës, duke argumentuar se nuk mund të përballojnë rritjen e kostove pa ndikuar në tarifat për qytetarët. Eksperienca e mëparshme ka treguar se subvencionet mund të ndihmojnë përkohësisht, por ato kanë kosto për buxhetin dhe kërkojnë menaxhim të kujdesshëm.

Pasiguria globale dhe ndikimi lokal

Rritja e çmimeve lidhet ngushtë me zhvillimet ndërkombëtare dhe pasiguritë në furnizimin me naftë. Megjithatë, faktorët e brendshëm si struktura fiskale, niveli i konkurrencës dhe të ardhurat e ulëta e përkeqësojnë ndikimin në Shqipëri.

Në mungesë të një stabilizimi të situatës globale, pritet që çmimet të mbeten të paqëndrueshme. Kjo e bën edhe më të rëndësishme ndërhyrjen e kujdesshme të politikave vendase për të zbutur efektet mbi shtresat më të ekspozuara.

Përtej çmimit: një problem strukturor

Çështja e naftës nuk lidhet vetëm me nivelin aktual të çmimit, por me strukturën e ekonomisë shqiptare. Ndërsa çmimet po afrohen me standardet europiane, të ardhurat nuk po ndjekin të njëjtin ritëm.

Kjo diferencë e bën çdo rritje të çmimit të karburanteve shumë më të ndjeshme për qytetarët dhe bizneset, duke e kthyer në një problem të thellë ekonomik dhe social.ç