Ndotja e ajrit vijon të jetë një prej sfidave më të mëdha për shëndetin publik në Evropë, duke shkaktuar mijëra vdekje çdo vit. Sipas Agjencisë Evropiane të Mjedisit, grimcat e imëta (PM2.5) kontribuan në rreth 239,000 vdekje të parakohshme në vitin 2021, ndërsa dioksidi i azotit (NO2) shkaktoi 48,000 viktima të tjera. Problemi ndihet më thellë në disa rajone, ku niveli i ndotjes është shqetësues dhe shpesh i tejkalon kufijtë e rekomanduar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH).

Pjesët më të prekura të Evropës

Raportet tregojnë se ndotja është më e përhapur në Evropën Lindore dhe Juglindore, ku shtete si Maqedonia e Veriut, Serbia, Shqipëria, Bullgaria dhe Mali i Zi përballen me nivele të larta të vdekshmërisë të lidhura me ndotjen. Në këto vende, niveli i zhvillimit ekonomik dhe politikat e pamjaftueshme mjedisore ndikojnë në shkallën e lartë të ekspozimit ndaj ndotësve.

Në rajonet e Evropës Perëndimore dhe Jugore, ndotja e ajrit është më shumë e lidhur me trafikun e dendur dhe sektorin industrial. Italia Veriore, Polonia dhe Republika Çeke, ndërkohë, vuajnë nga ndikimi i burimeve si djegia e qymyrit për ngrohje dhe sektorët bujqësorë.

Ndikimi në shëndet dhe grupet më të rrezikuara

Ekspozimi ndaj PM2.5 dhe NO2 është veçanërisht i rrezikshëm për grupmoshat e moshuara dhe individët me sëmundje kronike. Në mesin e të moshuarve mbi 65 vjeç, ndotja shkakton rreth 4% të vdekjeve. Për më tepër, ndotja lidhet me kancerin e mushkërive, sëmundjet kardiovaskulare, goditjet në tru dhe probleme të frymëmarrjes.

Politikat dhe reformat për uljen e ndotjes

Në vitin 2021, OBSH uli kufijtë e rekomanduar për ndotësit ajrorë, duke rritur presionin ndaj vendeve për të përmirësuar cilësinë e ajrit. Në dhjetor të vitit të kaluar, Bashkimi Evropian miratoi rregulla më të ashpra për ndotjen e ajrit, të cilat synojnë të arrijnë standardet e OBSH-së deri në vitin 2030. Ndër masat kryesore përfshihen monitorimi i ndotësve si grimcat PM2.5, karboni i zi dhe amoniaku.

Vende si Danimarka kanë ndërmarrë hapa inovativë, si vendosja e një takse karboni për sektorin e blegtorisë. Po ashtu, direktiva e përditësuar e BE-së i jep qytetarëve të drejtën për të paditur qeveritë nëse ato nuk zbatojnë rregullat për cilësinë e ajrit.

Sfida dhe nevoja për ndërhyrje

Megjithatë, sipas ekspertëve, ndotja e ajrit mbetet një “problem i vjetër” që kërkon zgjidhje të reja. Ndërsa shumë vende kanë bërë përparime, ndikimi i ndotjes mbi shëndetin është shpesh më i madh nga sa është pranuar më parë. Për më tepër, ndotja e ajrit kombinohet me faktorë të tjerë, si mungesa e hapësirave të gjelbra, ndotja akustike dhe ndryshimet klimatike, duke krijuar një kërcënim të shumëfishtë për mirëqenien njerëzore.

“Reduktimi i ndotjes së ajrit është një ndërhyrje madhore për shëndetin publik,” thotë Mark Nieuwenhuijsen, ekspert i shëndetit mjedisor. “Ne kemi metodat dhe mundësinë për ta arritur këtë, por sfidat e reja na detyrojnë të veprojmë me më shumë vendosmëri.”