Skema për 21-Janarin, si pritet të çmontohen kompetencat e SPAK

Në 15-vjetorin e ngjarjes së 21 janarit 2011, mazhoranca po përgatit një lëvizje të rëndë parlamentare që synon zbatimin e vendimit të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, e cila e ka cilësuar ngjarjen si “krim shtetëror”. Por mënyra se si po konceptohet ky veprim ka hapur një debat serioz institucional dhe kushtetues.

Sipas informacioneve nga burime parlamentare për mediat, mazhoranca është duke hartuar një vendim të posaçëm të Kuvendit, i cili parashikon që hetimi për 21 janarin t’i kalojë Prokurorisë së Përgjithshme dhe Policisë së Shtetit, duke e lënë jashtë procesit Prokurorinë e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK).

Ky zhvillim përfaqëson një precedent të rrezikshëm, pasi SPAK ka detyrim kushtetues të hetojë veprat penale që lidhen me zyrtarë të lartë të shtetit. Anashkalimi i tij shihet si një goditje direkte ndaj arkitekturës së reformës në drejtësi dhe një përplasje e hapur institucionale.

Burime pranë mazhorancës bëjnë me dije se vendimi parlamentar do t’i kërkojë zyrtarisht Prokurorit të Përgjithshëm, Olsian Çela, të ndërmarrë veprime për zbatimin e vendimit të Strasburgut, ndërsa Policia e Shtetit pritet të angazhohet në krijimin e një strukture hetimore që do të mbledhë provat dhe materialet përkatëse.

Paralelisht, është përgatitur edhe një dokument i gjatë argumentues, i cili prej explain kohësh u është përcjellë kancelarive perëndimore, në përpjekje për të justifikuar këtë qasje institucionale dhe për të zhvendosur përgjegjësinë nga SPAK.

Një skemë e ngjashme është ndjekur më herët nga Prokuroria e Përgjithshme në rastin e hetimit ndaj gjyqtares Irena Gjoka, e cila ka në shqyrtim çështjen e ish-kryeministrit Sali Berisha për dosjen “Partizani”. Ky veprim u përshëndet publikisht nga Berisha dhe rrethet pranë tij, pavarësisht se sipas Kushtetutës, gjyqtarët hetohen ekskluzivisht nga SPAK.

Hapja e këtij precedenti rrezikon të dobësojë realisht rolin dhe fuqinë kushtetuese të Prokurorisë së Posaçme, duke krijuar një shteg për devijime të tjera institucionale në të ardhmen. Sipas burimeve politike, ky skenar shihet si një hap i parë drejt zhbërjes graduale të SPAK dhe të Byrosë Kombëtare të Hetimit, ndoshta edhe përpara vitit 2028.

Nëse Kuvendi do të formalizojë kërkesën për hetim të 21 janarit përmes Prokurorisë së Përgjithshme, do të kemi një përplasje të drejtpërdrejtë jo vetëm mes institucioneve vendase, por edhe me partnerët ndërkombëtarë. SHBA dhe Bashkimi Evropian kanë qenë promotorët kryesorë të orientimit të hetimeve të korrupsionit dhe krimit të organizuar drejt SPAK dhe BKH-së.

Ky zhvillim përbën më shumë se një debat juridik. Ai sinjalizon një konflikt të hapur politik me reformën në drejtësi dhe një përpjekje për të kontrolluar drejtësinë penale në çështje që prekin drejtpërdrejt elitën politike. Në këtë përballje, kryeministri Edi Rama duket i vendosur të shkojë deri në fund, edhe përballë reagimeve të forta që priten nga SHBA dhe BE.