ekspertët paralajmërojnë se mund të krijojë presion mbi afatet dhe standardet e zgjedhjeve lokale

Nga 61 në 46 bashki, reforma territoriale mes presionit të afateve dhe llogarive elektorale

PS kërkon më pak bashki, PD propozon 100. Ekspertët paralajmërojnë se ndryshimi i kufijve përpara zgjedhjeve vendore të vitit 2027 mund të ndikojë jo vetëm në administrimin e procesit, por edhe në mënyrën se si votat përkthehen në pushtet.

Projekti i Partisë Socialiste për reduktimin e numrit të bashkive nga 61 në 46 po zhvillohet mes kundërshtimeve të komuniteteve të prekura dhe një kalendari që ngushton kohën për përgatitjen e zgjedhjeve vendore të vitit 2027.

Konsultimet me qytetarët dhe këshillat bashkiakë pritet të përfundojnë në shtator, përpara shqyrtimit të projektit në Kuvend. Synimi i mazhorancës është që zgjedhjet e ardhshme të zhvillohen sipas hartës së re.

Por ndryshimi nuk përfundon me miratimin e kufijve në parlament. Ai kërkon riorganizimin e administratave vendore, miratimin e akteve zbatuese dhe përshtatjen e përgatitjeve zgjedhore. Mbi të gjitha, qytetarët duhet të dinë në kohë se cilës bashki do t’i përkasin dhe për cilat organe vendore do të votojnë.

Në analizat e dhëna për BIRN, ekspertët Afrim Krasniqi, Rigels Xhemollari dhe Kristaq Kume ngrenë shqetësime për afatet, përfaqësimin dhe interesat elektorale që mund të fshihen pas propozimeve të partive.

Një reformë nën presionin e kohës

Afrim Krasniqi, nga Instituti i Studimeve Politike, argumenton se reforma territoriale duhej të kishte përfunduar më herët dhe jo të zhvillohej paralelisht me reformën zgjedhore.

“Në kushtet aktuale gjithçka po shkon në presion”, shprehet ai.

Sipas Krasniqit, miratimi në vjeshtë lë pak kohë për aktet nënligjore dhe riorganizimin e njësive që do të bashkohen. Kjo vendos nën trysni si administratën vendore, ashtu edhe institucionet përgjegjëse për zgjedhjet.

Rigels Xhemollari, nga “Qëndresa Qytetare”, e lidh këtë shqetësim me përgatitjet e KQZ-së. Nëse harta ndryshon pasi të jetë dekretuar data e zgjedhjeve, institucioni mund të përballet me vështirësi shtesë në planifikimin, shpërndarjen dhe prokurimin e teknologjisë për votimin dhe numërimin elektronik.

Ish-kryetari i KQZ-së, Kristaq Kume, e konsideron rrezikun teknik të menaxhueshëm, por bën një dallim thelbësor: mundësia për të organizuar votimin nuk mjafton për të garantuar standardin e zgjedhjeve.

Kufijtë që ndikojnë te fituesi

Në tryezë janë dy propozime të kundërta: PS kërkon 46 bashki, ndërsa PD propozon 100.

Sipas Kumes, këto alternativa duhen analizuar edhe si strategji elektorale. Kryetarët e bashkive zgjidhen nga kandidati që merr më shumë vota; për rrjedhojë, bashkimi ose ndarja e territoreve mund të ndryshojë ekuilibrin mes forcave politike.

Për propozimin socialist, ai përdor termin “tretje” të votës opozitare: zona periferike ose rurale ku opozita ka mbështetje mund të përfshihen në bashki më të mëdha, ku avantazhi i mazhorancës në qendrat urbane mund ta neutralizojë atë.

Ky është një vlerësim mbi efektin e mundshëm elektoral, jo një rezultat i provuar për çdo bashki të propozuar.

Në anën tjetër, propozimi demokrat për 100 bashki, i argumentuar me ruajtjen e identiteteve lokale dhe afrimin e shërbimeve, mund të krijojë më shumë gara të vogla, potencialisht më konkurruese.

Pra, debati nuk është vetëm sa bashki i duhen vendit, por edhe si ndryshon mundësia për të fituar pushtetin brenda kufijve të rinj.

Përfaqësimi në këshilla ka një logjikë tjetër

Efektet nuk janë të njëjta për kryetarët dhe këshillat bashkiakë.

Kume vëren se në këshillat, ku mandatet ndahen proporcionalisht, një numër më i madh vendesh mund të lehtësojë përfaqësimin e forcave të vogla. Në këshillat me pak mandate, pragu praktik për të siguruar një vend mund të jetë më i lartë.

Ndërkohë, Xhemollari paralajmëron se zgjerimi i territorit të bashkive mund ta bëjë më të vështirë garën për forcat e reja. Këto janë dy dimensione të ndryshme: mundësia për të fituar një mandat në këshill dhe kapaciteti për të konkurruar në një territor më të gjerë.

Konsultimi nuk mund të mbetet formalitet

Për Krasniqin, çështja prek edhe besimin demokratik. Nëse komunitetet nuk ndihen të dëgjuara në përcaktimin e bashkisë së tyre, mund të vihet në pikëpyetje pranimi i strukturës së re vendore.

Protestat në territoret që parashikohet të shkrihen e bëjnë këtë shqetësim konkret.

Përtej numrave 46 apo 100, reforma duhet të shpjegojë çfarë fitojnë qytetarët: shërbime më të arritshme, administrim më efikas dhe përfaqësim më të mirë. Pa këtë argumentim dhe pa kohën e nevojshme për zbatimin, harta e re rrezikon të perceptohet si një marrëveshje për ndarjen e avantazheve elektorale, jo si reformë e pushtetit vendor.