81 vite burg për krerët e UÇK-së dhe 89 vite për kasapët e Millosheviçit

Një vendim që e gjakos sërish Kosovën.

Katër burra që morën armët për Kosovën u dënuan me 81 vite burg. Pesë zyrtarë të lartë të aparatit serb morën 89. Diferenca është vetëm tetë vite. Për shqiptarët, kjo nuk është thjesht matematikë. Është një plagë mbi drejtësinë.

Ka raste kur një vendim gjykate lexohet dhe pastaj harrohet.

Dhe ka vendime që, sapo shqiptohen, dalin nga salla e gjyqit dhe hyjnë në histori.

Vendimi i sotëm i Hagës është i tillë.

81 vite burg.

Kaq u dhanë në total për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin.

Katër njerëz që u bënë pjesë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës kur Kosova nuk ishte shtet, kur shqiptarët nuk kishin një ushtri shtetërore pas vetes dhe kur lufta nuk ofronte as garanci për mbijetesën, aq më pak për një të ardhme politike.

Ata morën armët në një kohë kur Kosova kërkonte lirinë.

Sot, pas gati tri dekadash, ata dëgjuan në Hagë një total prej 81 vitesh burg.

Për shumë shqiptarë, kjo është pikërisht pika ku drejtësia dhe historia duket se marrin dy rrugë të ndryshme.

Sepse ndërsa katër prej drejtuesve të UÇK-së po marrin sot dënime që mund t’u marrin pjesën tjetër të jetës, historia e Hagës ka një tjetër listë.

Një listë që nuk mund të fshihet.

• Nebojša Pavković – 22 vite burg.
• Sreten Lukić – 20 vite burg.
• Nikola Šainović – 18 vite burg.
• Dragoljub Ojdanić – 15 vite burg.
• Vladimir Lazarević – 14 vite burg.

Gjithsej: 89 vite burg.

Pesë zyrtarë të lartë politikë, ushtarakë dhe policorë serbë, të dënuar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë në lidhje me krimet e kryera ndaj shqiptarëve të Kosovës.

Dhe tani ndalemi një sekondë te matematika.

Katër drejtues të UÇK-së: 81 vite.

Pesë zyrtarë të lartë serbë: 89 vite.

Diferenca: 8 vite.

Vetëm tetë.

Kjo nuk është një garë shifrash. Nuk është mënyrë për të matur krimet me kalkulator. Çdo proces penal ka përgjegjësi individuale, prova dhe konstatime të ndryshme.

Por kur flasim për Kosovën, këto shifra kanë një peshë që nuk mund të injorohet.

Sepse në njërën anë janë njerëzit që u dënuan për përgjegjësi individuale në kuadër të krimeve të konstatuara nga gjykata.

Në anën tjetër është historia e një lufte që për shqiptarët e Kosovës përfaqësonte luftën për mbijetesë dhe çlirim.

Dhe kjo është arsyeja pse një pjesë e madhe e shqiptarëve e përjeton vendimin e sotëm si një padrejtësi historike.

Në sytë e tyre, katër njerëzit që duhej të shiheshin si pjesë e historisë së çlirimit të Kosovës sot u ulën në bankën e të dënuarve.

Jo sepse Kosova nuk duhet të kërkojë drejtësi për viktimat.

Jo sepse çdo krim duhet të falet.

Por sepse për ta, drejtësia e vërtetë do të kishte qenë një vendim pafajësie për këta katër emra dhe një ndarje e qartë mes përgjegjësisë individuale dhe vetë luftës çlirimtare.

Ky është thelbi i zemërimit që sot përplaset me vendimin e Hagës.

Sepse UÇK-ja nuk lindi si një projekt për pushtim.

Lindi në Kosovë.

Luftoi në Kosovë.

Dhe luftoi për Kosovën.

Ndërkohë, aparati shtetëror serb që përballej me të kishte në dispozicion ushtri, polici dhe strukturat e një shteti.

ICTY ka dokumentuar dhe dënuar përgjegjësi të larta serbe për një fushatë që përfshinte vrasje, dëbime, transferim të dhunshëm dhe persekutim të shqiptarëve të Kosovës.

Kjo është arsyeja pse krahasimi i sotëm dhemb.

Sepse kur një popull që ka kaluar nëpër luftë sheh katër prej figurave të saj kryesore të marrin 81 vite burg, ndërsa disa prej zyrtarëve më të lartë të aparatit serb marrin gjithsej 89 vite, pyetja vjen vetë:

Ku është pesha e krimeve?

Ku është pesha e kontekstit?

Ku është dallimi mes atij që luftoi për të çliruar Kosovën dhe atij që drejtoi strukturat që ushtruan dhunë mbi shqiptarët e Kosovës?

Për një shqiptar të Kosovës, këto nuk janë pyetje akademike.

Janë pyetje që lidhen me historinë e familjes, me shtëpinë, me luftën, me refugjatët, me të vrarët dhe me lirinë.

Prandaj vendimi i sotëm nuk mund të mbyllet me fjalën “verdikt”.

Sepse verdikti juridik është një gjë.

Verdikti i historisë është tjetër.

Dhe historia e Kosovës nuk mund të shkruhet sikur gjithçka nisi në një dosje të Hagës.

Kosova e vitit 1998 ishte rezultat i dekadave të tensioneve, represionit dhe përplasjes politike. Lufta solli viktima dhe krime që duhen trajtuar me seriozitet, por solli gjithashtu një kthesë historike: ndërhyrjen e NATO-s, tërheqjen e forcave serbe dhe më pas rrugën drejt shtetësisë së Kosovës.

Në vitin 2008, Kosova shpalli pavarësinë.

Hashim Thaçi, një nga drejtuesit e UÇK-së, lexoi deklaratën e pavarësisë në Kuvend.

Sot, i njëjti njeri dëgjon një dënim prej 25 vitesh burg.

Ky është paradoksi që historia nuk mund ta shmangë.

Dje, emri i tij lidhej me shpalljen e shtetit.

Sot, i njëjti emër lidhet me një qeli të Hagës.

Dhe përkrah tij, tre emra të tjerë të luftës:

Kadri Veseli.

Jakup Krasniqi.

Rexhep Selimi.

Katër emra.

81 vite.

Një luftë.

Një Kosovë.

Dhe një vendim që për shumë shqiptarë është i papajtueshëm me atë që ata besojnë se ishte drejtësia ndaj njerëzve që luftuan për lirinë e vendit.

Mund të gjykosh një njeri.

Mund të analizosh një provë.

Mund të japësh një dënim.

Por nuk mund të vendosësh me një çekiç gjyqtari se çfarë do të thotë liria e një populli.

Haga mund të ketë dhënë verdiktin e saj për katër individë.

Por nuk mund ta dënojë Kosovën për historinë e saj.

Nuk mund ta burgosë lirinë.

Nuk mund ta zhdukë luftën.

Dhe nuk mund t’i heqë një populli të drejtën për ta kujtuar UÇK-në si forcën që luftoi për çlirimin e Kosovës.

81 vite për katër drejtues të UÇK-së.

89 vite për pesë zyrtarë të lartë të aparatit serb.

Tetë vite diferencë.

Ndoshta kjo është vetëm matematikë për një gjykatë.

Por për Kosovën, është një nga plagët më të mëdha të historisë së saj të pasluftës.

Sepse ndonjëherë problemi nuk është vetëm se çfarë thotë një vendim.

Problemi është se çfarë i thotë ai vendim një populli që beson se luftoi për lirinë e vet.