Investigimi

Në një periudhë të pasigurisë për migrantët dhe një administratë të tensionuar, marrëveshja e migracionit mes Shqipërisë dhe Italisë ka krijuar një situatë të papritur dhe kontroverse për ata që kalojnë nga një shtet në tjetrin. Artikulli i Euobserver hedh dritë mbi një nga projektet më të diskutueshme të këtyre dy shteteve, ku kooperativa Medihospes, e kontraktuar për të menaxhuar qendrat e pritjes për migrantët, po ballafaqohet me kritika dhe sfida ligjore.

Me një kontratë të dhënë për të siguruar shërbime për qendrat e pritjes, Medihospes ka filluar operimin e qendrave të mbajtjes për migrantët në Shqipëri, të cilat janë shpesh të mbushura me pasiguri dhe abuzime të mundshme. Ky projekt ka lindur një sërë shqetësimesh, si procedura të paqarta apo premtime të pambajtura për shërbime sociale që janë shumë larg realitetit të jetës së përditshme brenda këtyre objekteve.

Ky projekt ka lindur një sërë shqetësimesh, si mungesa e një kontrate të nënshkruar formalisht, procedura të paqarta dhe premtime të pambajtura për shërbime sociale që janë shumë larg realitetit të jetës së përditshme brenda këtyre objekteve. Në vetëm 13 ditë të prillit 2025, janë raportuar mesatarisht 2.7 incidente kritike në ditë në qendrat e mbajtjes, përfshirë 10 tentativa vetvrasjeje.

Ky artikull shqyrton më tej se si marrëveshja e migracionit ka çuar në tensione të brendshme dhe ka zbuluar mangësitë e sistemit, duke u fokusuar në historinë e punonjësve dhe migrantëve të mbetur të bllokuar mes realitetit të premtimeve të pabazuara dhe kushteve të jetesës të pasiguruara.

Artikulli i plotë i Euobserver:

“Unë e gjeta veten në një burg me siguri maksimale, pa kaluar asnjë ditë në burg në jetën time,” kujton Mustafa.

Ai e mban mend qartë ditën kur hyri në qendrën e mbajtjes së migrantëve, të hapur nga Italia në Gjadër, Shqipëri. Zhurma e portës që mbyllej, hekurat që rrethonin strukturën, mungesa ngushtuese e lirisë.

“Pasi kalova kaq shumë vite në Itali, kurrë nuk e mendova që diçka e tillë mund të ndodhte,” tha ai.

Si Mustafa, 111 persona nga 16 tetori 2024 deri më 28 korrik 2025, kaluan përmes atij hyrjeje në vitin e parë operativ të objekteve që parashikohen në marrëveshjen e diskutueshme të migracionit Itali-Shqipëri.

Gjatë 12 muajve, operacionet u pezulluan disa herë për shkak të një serie pengesash ligjore të pritshme nga autoritetet gjyqësore në Itali.

Por një gjë nuk ka ndryshuar: prania e kompanisë Medihospes, e cila fitoi një kontratë prej 133 milionë eurosh për të siguruar shërbime brenda objekteve të Shëngjinit dhe Gjadrit.

Ky është një nga tenderët publikë më të rëndësishëm të dhënë ndonjëherë në sektorin e migracionit në Itali, me disa aspekte problematike, përfshirë mungesën e një kontrate të nënshkruar.

Më 14 tetor 2024, pikërisht një vit më parë, qeveria italiane vendosi papritur të aktivizonte objektet e parashikuara në marrëveshjen e nënshkruar midis Romës dhe Tiranës.

Dy ditë më vonë, pas disa orësh udhëtime detare, në jug të ishullit italian të Lampedusës, mbërritën në portin e Shëngjinit 16 persona — 10 bangladeshas dhe 6 egjiptianë — me anijen Libra.

Libra është një anije ushtarake që qeveria Meloni e transferoi në Shqipëri në mes të shtatorit.

Pas zbarkimit të parë, nuk ishin vetëm migrantët që u përballën me konfuzion dhe pasiguri, por edhe punonjësit shqiptarë të punësuar nga Medihospes, të cilët nuk kishin marrë asnjë trajnim paraprak.

“Na thanë të mbajmë një rol vëzhgues gjatë atij operacioni. Nuk njihnim as kolegët e tjerë, as nuk kishim një pasqyrë të mënyrës se si funksiononin qendrat. Deri në fund të dhjetorit, nuk kishim as një zyrë,” kujton një ish-punonjës që iu dha anonimiteti për të folur lirisht.

Ai gjithashtu tha se ata informoheshin për ndërrimet e punës mes orës 9 dhe 10 të natës përpara.

Në tre muajt e parë të funksionimit, sipas një liste të brendshme të punonjësve që u mor nga botimi italian Altreconomia, Medihospes Shqipëri, dega e krijuar nga kooperativa italiane për të menaxhuar qendrat, punësoi 99 punonjës, të cilëve iu bashkuan të tjerë të transferuar nga Italia.

Një prej tyre na tregoi kontratën e tij të punës, bazuar në ligjin shqiptar, duke theksuar klauzolat e rrepta të konfidencialitetit që detyruan shumë kolegë të tij të mos flisnin me gazetarët.

Neni 11 titullohet “Konfidencialiteti,” dhe ai që pason “Detyrimi i besnikërisë,” i cili kërkon nga punonjësit “të mbajnë sekret çdo informacion që ka të bëjë me aktivitetet e punëdhënësit, informacion që kanë mësuar gjatë periudhës së punësimit.”

Përveç kontratës së punës, punonjësit duhej gjithashtu të nënshkruanin një kod sjelljeje, një dokument të brendshëm që përcakton udhëzimet për të siguruar standarde etike dhe profesionale.

Nëse nuk respektojnë kodin e sjelljes, punonjësit rrezikojnë masa ndëshkuese që variojnë nga një paralajmërim me shkrim deri në pushimin e kontratës.

Dhe siç pretenduan disa ish-punonjës të intervistuar nga Altreconomia, rreziku i shkeljes së detyrimit të konfidencialitetit ka çuar në një frikë të përhapur për të raportuar abuzime të mundshme, për shkak të frikës nga veprimet ligjore ose shkarkimi nga trupi menaxhues.

Shumë punonjës shqiptarë u shkarkuan në mes të shkurtit, pas tentativës së tretë të dështuar nga autoritetet italiane për të bërë që marrëveshja Itali-Shqipëri të funksiononte.

“Justifikimi” që dha trupi menaxhues për shkarkimin e punonjësve lidhej me “një seri vendimesh kontradiktore gjyqësore që nuk ishin në përputhje me udhëzimet e Gjykatës së Kasacionit” (Gjykata më e Lartë e Apelit në Itali), siç thuhej në njoftimin e shkarkimit të dërguar punonjësve nga Walter Balice, administratori i Medihospes Shqipëri.

Qeveria italiane tentoi tri herë të transferonte njerëz në Shqipëri, por disa vendime të gjykatave italiane bllokuan në mënyrë efektive mundësinë e përdorimit të dy objekteve — duke e detyruar ministrinë e punëve të brendshme italiane, të drejtuar nga Matteo Piantedosi, të ndryshonte strategji.

“Në kundërshtim me pretendimet zyrtare që juridiksioni italian zbatohet plotësisht brenda objekteve shqiptare, operacioni i largimit jashtë territorit ekspozon kufizimet e këtij fikcioni ligjor,” tha Andreina de Leo

Fiksioni ligjor

Më herët në prill, një pjesë e qendrës së Gjadrit në Shqipëri u hap si një Qendër Riatdhesimi (CPR), një objekt ku personat pa leje qëndrimi mund të presin deri në 18 muaj para se të riatdhesohen në vendin e origjinës.

Ndërkohë që ekzistojnë 10 të tilla qendra që operojnë në Itali, disa nga “të burgosurit” nga ato objekte u transferuan në Shqipëri: përveç një rasti, që u mbajt sekret nga qeveria italiane por u zbulua nga Altreconomia.

Më vonë në maj, pesë shtetas egjiptianë u riatdhesuan direkt nga Tirana në Kajro, ndërsa migrantët e tjerë u transferuan sërish në Itali para se të dëboheshin përsëri.

“Në kundërshtim me pretendimet zyrtare që juridiksioni italian zbatohet plotësisht brenda objekteve shqiptare, operacioni i largimit jashtë territorit ekspozon kufizimet e këtij fikcioni ligjor,” tha Andreina de Leo, një eksperte në ligjin evropian të migracionit dhe azilit.

“Aeroporti i Tiranës nuk është nën juridiksionin italian, as nuk ka ndonjë mekanizëm për të siguruar mbikëqyrjen nga gjykatat italiane ose përputhshmërinë me standardet ligjore të BE-së gjatë fazës përfundimtare dhe më të ndjeshme të procesit të kthimit,” tha gjithashtu de Leo.

Për të kuptuar se për çfarë shërbimesh dhe aktiviteteve është përgjegjëse kooperativa Medihospes dhe cilat janë rreziqet e lidhura me to, është e nevojshme të hedhim një hap pas.

Në mesin e marsit 2024, zyra lokale e ministrisë së punëve të brendshme, Prefektura e Romës, publikoi një tender prej 133 milionë eurosh, i cili përmbante një “procedurë negociuese.”

Kjo është një procedurë që parashikohet nga ligji italian dhe që thjeshton dhënien e kontratave.

Nga 30 oferta të pranuara brenda shtatë ditëve, prefektura zgjodhi tre për fazën finale, të gjitha të bazuara në Itali. Dy të tjerët tërhoqën ofertat, duke lënë vetëm Medihospes, e cila fitoi kontratën e miliona dollarëve më 7 maj.

E dukshme është se disa emra ofruesish të tjerë përfshinin multinacionalet Ors Italia, dhe grupin e saj mbajtës Serco, si dhe Renco Asset Management, kompania nënpronare e një gjigandi italian në sektorin e energjisë.

Medihospes, me 4,504 punonjës, 82% e të cilëve janë me kohë të pjesshme, pritej të arrinte një qarkullim prej 179 milionë eurosh në vitin 2024.

Pa kontratë të detyrueshme

Fitorja e Medihospes nuk kaloi pa u vënë re: kooperativa e bazuar në Romë është e njohur në Itali pasi është krahu operativ i shërbimeve të mirëqenies sociale të Konsorciumit La Cascina, i cili u hetua në vitin 2015 në kuadër të një hetimi gjyqësor të njohur si “Mafia Capitale”, që zbuloi një sistem korrupsioni të lidhur me kontratat publike në kryeqytetin italian.

Në dekadën që nga skandali gjyqësor, i cili çoi në vendosjen e La Cascina nën administrim, infiltrimet kriminale u “pastruan” më pas dhe konsorciumi ka ndërtuar një reputacion të respektuar.

Sa shumë që Medihospes në fillim të korrikut 2025, Komisioneri i Lartë i OKB-së për Refugjatët (UNHCR) i dha atij çmimin ‘WeWelcome 2024’, duke theksuar “angazhimin e rëndësishëm në promovimin e masave specifike për integrimin e refugjatëve në tregun e punës”.

Çmimi nuk përmend aktivitetet e organizatës në Shqipëri, por ato në Itali, ku ka dhjetëra kontrata nga veri në jug.

Mes 2022 dhe 2024, shuma që mori nga nëntë prefektura në Itali për pritjen e kërkuesve të azilit dhe refugjatëve u rrit nga 34 milionë euro në rreth 52 milionë euro.

Pjesa më e madhe e kontratave janë lidhur me prefekturën e Romës: në 2024, ato përbëjnë 55% të totalit të parave të marrë.

Falë edhe këtyre kontratave, Medihospes, me 4,504 punonjës, 82% e të cilëve janë me kohë të pjesshme, pritej të arrinte një qarkullim prej 179 milionë eurosh në vitin 2024.

Megjithatë, rasti shqiptar mbetet një përjashtim krahasuar me kontratat e tjera të lidhura me migrimin – që pas fitimit të kontratës, Altreconomia ka zbuluar se Medihospes ende nuk ka nënshkruar marrëveshjen përfundimtare.

Në Itali, periudha maksimale midis shpalljes së fituesit dhe nënshkrimit të kontratës është zakonisht 60 ditë, por në rastin e objekteve të Shëngjinit dhe Gjadrit, kanë kaluar tashmë të paktën 478 ditë.

Në gusht, kontrata ende nuk ishte finalizuar – në vend të saj, kishte vetëm një marrëveshje paraprake të nënshkruar ditën para mbërritjes së anijes Libra në Shqipëri, me migrantët e parë në bord.

“Një procedurë e veçantë,” tha Sergio Foà, profesor i drejtësisë administrative në Universitetin e Torinos në Itali.

Realitete paralele

Ky aspekt ngre një problem të dytë lidhur me premtimet jo realiste që Medihospes bëri në tenderin origjinal.

Për shembull, kooperativa Medihospes angazhohej të sigurojë që të burgosurit në objektet shqiptare të kishin akses në Sky, Prime Video, Netflix dhe Dazn, për të mundësuar shikimin e filmave me titra çdo mbrëmje dhe për të mbajtur një forum filmash çdo dy javë “për të inkurajuar diskutimin ndërmjet mysafirëve”.

Për më tepër, tenderi premtonte shumë punëtori, përfshirë një të tillë për “alfabetizimin bazë” dhe “ditë informacioni”, me ndihmën e një mediator gjuhe, për të ndarë dhe shpërndarë disa rregulla bazë mbi higjienën personale.

Përmenden gjithashtu turne të përziera basketbolli dhe futbolli me pesë persona, që do të synonin përfshirjen e sa më shumë pjesëmarrësish (disa kandidatë do të ishin gjyqtarë dhe ndihmës-gjyqtarë), si dhe punëtori krijuese dy herë në javë (punëtori arti që do të mbulonin teknikat bazë të pikturës dhe të vizatimit të peizazheve dhe natyrës të qeta).

Megjithatë, jeta brenda qendrës është shumë ndryshe.

Për vetëm 13 ditë në prill 2025, deputetja italiane Rachele Scarpa dhe eurodeputetja Cecilia Strada raportuan 2.7 incidente kritike në ditë.

Prej tyre, rreth 10 ishin tentativa vetvrasjeje, “kryesisht duke përdorur metodën e strangulimit ose varjes,” raportojnë Scarpa dhe Strada, të cilat kishin pasur mundësinë të shikonin regjistrin e ngjarjeve kritike brenda objektit.

Por kjo nuk është e gjitha: Medihospes gjithashtu angazhohej për të siguruar aktivitete të shumta për të mitur, gra dhe individë vulnerabël.

Këto përfshinin zona për ushqyerjen e foshnjave, klounë, shufra, lëkundëse, dhe kalçë.

“Individët vulnerabël, si të miturit, gratë, të moshuarit dhe personat e dobët, nuk do të dërgohen në Shqipëri,” tha kryeministrja italiane Giorgia Meloni në qershor 2024.

Në fakt, vetëm migrantët e rritur dhe burra janë të parashikuar të mbahen në Shqipëri, por kooperativa Medihospes është angazhuar ende për ofrimin e këtyre shërbimeve dhe asistencës.

Për momentin, Medihospes ka regjistruar rreth 1.2 milionë euro kosto për “degën” e saj shqiptare (“Medihospes Albania Srl”) dhe 563,000 euro borxhe në pasqyrat financiare të saj për vitin 2024.

Për shërbimet e garantuara në vitin 2024, Prefektura e Romës ka njohur një shumë totale prej 570,372 eurosh.

Në pasqyrat e saj financiare, Kooperativa thekson se kontrata përfshinte “një përpjekje të madhe organizative dhe një sfidë profesionale të rëndësishme,” duke theksuar se ka një debat të vazhdueshëm mbi natyrën dhe rregullat e angazhimit të strukturave të tilla dhe duke shprehur shpresën për “implementimin e plotë të menaxhimit të qendrave të pritjes dhe burgimit të përmendura në protokollin Italia-Shqipëri.”

Ky implementim ende nuk ka ndodhur. Më 7 tetor 2025, kishte vetëm 17 persona të burgosur në Gjadër.

Ky është një artikull pjesë e një serie hetimesh të kryera nga kolektivi hetimor holandez Spit dhe botimi italian Altreconomia mbi tregun privat të migracionit në Evropë në gjashtë shtete: Itali, Shqipëri, Suedi, Holandë, Britani të Madhe dhe Greqi.

Ky hetim u zhvillua me mbështetje nga fondi për gazetarizmin të BE-së./PUBLIK.AL