Minierat e braktisura rrezik për banorët, zbardhet çfarë parashikon ligji i ri

Minierat dhe depozitat e braktisura të mbetjeve minerare në Shqipëri mund të përbëjnë rrezik për shëndetin e qytetarëve, ndotjen e ujërave dhe sigurinë e zonave përreth. Për të adresuar këtë problem, një projektligj i ri parashikon inventarizimin e objekteve, monitorimin e tyre dhe detyrime më të forta për kompanitë që merren me menaxhimin e mbetjeve minerare.

Sipas relacionit shoqërues të nismës së Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, një pjesë e këtyre objekteve janë krijuar gjatë periudhës së ndërmarrjeve shtetërore minerare. Të dhënat për to janë të shpërndara dhe, në disa raste, nuk ka një subjekt përgjegjës të përcaktuar qartë nga ligji.

Inventar kombëtar për objektet e braktisura

Projektligji parashikon krijimin e një inventari kombëtar, ku do të regjistrohen vendndodhja, lloji i mbetjeve, gjendja teknike dhe niveli i rrezikut për secilin objekt.

Kur evidentohen rreziqe të konsiderueshme për njerëzit ose mjedisin, strukturat përgjegjëse do të propozojnë masa për monitorimin, sigurimin dhe rehabilitimin e zonave problematike.

Megjithatë, mbetet e paqartë se sa do të kushtojë rehabilitimi i objekteve për të cilat nuk mund të identifikohet një operator përgjegjës. Relacioni parashikon se projektligji nuk ka efekt të drejtpërdrejtë në buxhetin e shtetit, duke argumentuar se kostot mbulohen nga operatorët dhe se monitorimi do të kryhet përmes strukturave ekzistuese.

Kompanitë do të përgjigjen edhe pas mbylljes së depozitave

Një nga pikat kryesore të nismës lidhet me përgjegjësinë e operatorëve pas mbylljes së objekteve të depozitimit të mbetjeve minerare.

Për objektet e kategorisë A, të cilat paraqesin rrezik të lartë për aksidente të rënda, parashikohet monitorim dhe mirëmbajtje për 10 vjet. Për objektet e kategorisë B, kjo periudhë do të jetë pesë vjet.

Gjatë kësaj kohe, kompanitë duhet të kontrollojnë qëndrueshmërinë e strukturave dhe ndikimin e tyre në tokë e ujëra, si dhe të financojnë masat korrigjuese. Detyrimet nuk konsiderohen të përmbushura pa një vendim të strukturës përgjegjëse që konfirmon se objekti nuk paraqet më rrezik.

Edhe në rastet kur leja revokohet, operatori nuk përjashtohet nga detyrimi për rehabilitimin e zonës dhe përgjegjësia civile për dëmet e shkaktuara.

Garanci bankare dhe kontrolle periodike

Projektligji parashikon që kompanitë të vendosin garanci financiare, në formën e garancisë bankare, përpara ndërtimit ose operimit të objekteve. Kjo garanci duhet të mbulojë kostot e rehabilitimit, mbylljes, monitorimit pas mbylljes dhe ndërhyrjeve të nevojshme në rast se operatori nuk përmbush detyrimet.

Vlera e garancisë do të rivlerësohet çdo dy vjet, duke marrë parasysh çmimet e tregut dhe inflacionin. Nëse operatori nuk paraqet garancinë e përditësuar brenda 30 ditëve nga njoftimi, kjo parashikohet si shkak për heqjen e lejes.

Nisma parashikon gjithashtu inspektime dhe raportime çdo gjashtë muaj, përfshirë periudhën pas mbylljes së objektit. Ngjarjet që mund të cenojnë stabilitetin ose të shkaktojnë dëme të rëndësishme mjedisore duhet të raportohen brenda 48 orëve, ndërsa për aksidentet e rënda kërkohet njoftim i menjëhershëm.

Objektet me rrezik të lartë duhet të kenë plane emergjence, ndërsa publiku duhet të informohet për rreziqet dhe mënyrën e reagimit në rast incidentesh.

Gjobat deri në 2 milionë lekë

Projektligji parashikon sanksione të ndryshme për shkeljet e rregullave të menaxhimit të mbetjeve minerare.

• 2 milionë lekë për ushtrimin e aktivitetit pa leje;
• 500 mijë lekë për mosrespektimin e planit të menaxhimit;
• 50 mijë lekë për mosdorëzimin e raportimeve periodike.

Sipas tekstit të propozuar, sanksionet administrative mund të vendosen brenda dy viteve nga kryerja e shkeljes.

Një tjetër dispozitë parashikon se, nëse administrata nuk verifikon korrigjimin e shkeljeve brenda 10 ditëve nga përfundimi i afatit të caktuar, shkeljet konsiderohen të korrigjuara dhe subjekti mund të rifillojë aktivitetin. Kjo pikë mund të marrë rëndësi në zbatimin praktik të ligjit, pasi lidhet drejtpërdrejt me kontrollin e institucioneve ndaj operatorëve.

Kur pritet të hyjë në fuqi?

Nisma është ende në fazën e projektligjit dhe duhet të ndjekë procedurat përkatëse përpara se të bëhet ligj në fuqi.

Nëse miratohet, operatorët ekzistues do të kenë 12 muaj kohë për t’u përshtatur me kërkesat e reja. Ndërkohë, aktet nënligjore që duhet të miratohen nga Këshilli i Ministrave parashikohet të hartohen brenda gjashtë muajve nga hyrja në fuqi.