Pas “Pasqyrës” e “Besës”, Edi (D)Rama prezanton “Meritën”

Kryeministri Edi Rama prezantoi nismën e re për vlerësimin e nëpunësve publikë, duke premtuar karrierë mbi bazën e meritës dhe performancës. Megjithatë, deklaratat për meritokraci vijnë në një kohë kur modeli i qeverisjes dhe roli i patronazhistëve ngrenë pikëpyetje mbi mënyrën se si bëhen emërimet dhe shpërblimet brenda shtetit.

Në një vend ku qytetarët përballen çdo ditë me probleme konkrete që kërkojnë zgjidhje në terren, qeveria vijon të prezantojë platforma dhe mekanizma të rinj si instrumente për përmirësimin e administratës publike. Këtë herë, kryeministri Edi Rama ka vënë në qendër të vëmendjes “Shkallën e Meritës”, një nismë që synon të lidhë zhvillimin profesional të punonjësve të shtetit me aftësitë, përkushtimin dhe rezultatet e tyre në punë.

Nisma u prezantua në kuadër të objektivit të qeverisë për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian deri në vitin 2030. Sipas Ramës, ndërtimi i një administrate profesionale dhe të përgjegjshme është një nga kushtet për të përmbushur këtë synim.

Por, ndërsa kryeministri flet për një model të ri vlerësimi, mbetet e hapur pyetja se si do të garantohet zbatimi i meritokracisë në një administratë ku emërimet dhe ndikimi politik janë prej kohësh pjesë e debatit publik.

Rama pranon problemin e vlerësimit të punonjësve

Gjatë prezantimit, Rama theksoi se merita duhet të jetë kriteri kryesor si për hyrjen në administratën publike, ashtu edhe për avancimin në karrierë. Sipas tij, qytetarët nuk e përjetojnë shtetin përmes raporteve dhe indekseve ndërkombëtare, por përmes shërbimeve që marrin drejtpërdrejt nga institucionet.

Kryeministri u ndal edhe te pakënaqësitë e punonjësve për mënyrën se si vlerësohen brenda administratës, duke pranuar se ekziston një perceptim i përhapur se puna dhe rezultatet nuk ndikojnë domosdoshmërisht në ecurinë profesionale.

“Shumica dërrmuese e nëpunësve” mendojnë se angazhimi apo mungesa e angazhimit nuk bën diferencë në mënyrën se si vlerësohen dhe promovohen, u shpreh Rama. Ai vuri në dukje gjithashtu mungesën e pasojave për ata që nuk përmbushin detyrimet, ndërsa punonjësit që mbajnë një pjesë të konsiderueshme të barrës së punës nuk shohin gjithmonë dallime në vlerësim.

Për Ramën, ky problem kërkon një ndryshim të mënyrës se si funksionon administrata, në mënyrë që performanca të ketë ndikim real në karrierën e çdo nëpunësi.

Nga BESA te “Shkalla e Meritës”: a mjaftojnë platformat për të ndryshuar administratën?

Kryeministri e paraqiti mekanizmin e ri si pjesë të një procesi më të gjerë transformimi, duke e vendosur krahas nismave BESA, Pasqyra dhe Prania Besnike. Sipas tij, këto instrumente synojnë të përmirësojnë funksionimin e administratës dhe marrëdhënien e saj me qytetarët.

Ai argumentoi se rritja e pagave, ndonëse e rëndësishme, nuk është e mjaftueshme nëse nuk shoqërohet me një sistem që shpërblen punën dhe vendos përgjegjësi për mungesën e rezultateve.

“Shkalla e Meritës” synon pikërisht të krijojë një lidhje më të qartë mes aftësive profesionale, kontributit dhe mundësive për t’u ngritur në detyrë. Sipas kreut të qeverisë, një sistem i tillë do të nxiste konkurrencën dhe do t’u jepte punonjësve më shumë siguri se përparimi i tyre do të varej nga ajo që bëjnë, dhe jo nga faktorë të tjerë.

Rama u shpreh se përzgjedhja dhe promovimi sipas meritës duhet të shërbejnë si bazë për një administratë më të aftë për të përballuar sfidat e integrimit europian.

Megjithatë, prezantimi i një platforme të re nuk është, në vetvete, garanci se praktikat e vjetra do të marrin fund. Rezultati do të varet nga kriteret që do të përdoren, mënyra se si do të maten performancat dhe ekzistenca e mekanizmave të pavarur që sigurojnë zbatimin e rregullave për të gjithë.

Premtimi për meritokraci përballë akuzave për patronazh politik

Deklaratat e Ramës për një administratë të bazuar te merita vijnë në një klimë të vazhdueshme debatesh mbi politizimin e institucioneve dhe ndikimin e strukturave partiake në punësimin publik.

Kritikat ndaj qeverisjes socialiste lidhen me pretendimet se lidhjet politike dhe besnikëria ndaj pushtetit kanë ndikuar në emërime dhe në mundësitë për avancim profesional. Në këtë kontekst, patronazhistët janë kthyer në një nga temat më të debatueshme të marrëdhënies mes Partisë Socialiste, administratës dhe qytetarëve.

Pikërisht për këtë arsye, premtimi për një sistem ku merita do të përcaktojë karrierën ngre një çështje thelbësore: si do të sigurohet që kriteret profesionale të zbatohen njësoj, pavarësisht përkatësisë apo afërsisë politike?

Kjo pikëpyetje bëhet edhe më e rëndësishme kur vetë kryeministri pranon se punonjësit nuk shohin gjithmonë lidhje mes rezultateve të tyre dhe vlerësimit që marrin. Nëse ky problem është kaq i përhapur, atëherë sfida nuk kufizohet te krijimi i një platforme të re, por përfshin ndryshimin e praktikave që kanë përcaktuar funksionimin e administratës.

A do të sjellë “Shkalla e Meritës” një ndryshim real?

Në thelb, nisma e prezantuar nga Rama synon të vendosë performancën në qendër të karrierës në administratën publike. Por për të bindur qytetarët dhe vetë punonjësit e shtetit, qeveria duhet të tregojë se vlerësimi nuk do të mbetet thjesht një procedurë formale.

Transparenca në emërime, kritere të matshme për promovimin, përgjegjshmëria për rezultatet dhe mundësia për të kundërshtuar vendime të padrejta janë elemente që mund t’i japin përmbajtje konkrete premtimit për meritokraci.

Në të kundërt, ekziston rreziku që “Shkalla e Meritës” të mbetet një tjetër emërtim i ri për një administratë, funksionimi i së cilës vazhdon të ngrejë pikëpyetje.

Për një qeveri që synon integrimin europian deri në vitin 2030, sfida nuk është vetëm të krijojë platforma me emra të rinj, por të provojë se shteti mund të funksionojë mbi rregulla të barabarta për të gjithë. Në fund, meritokracia nuk matet me emrin e një nisme apo me deklaratat e kryeministrit, por me atë se kush punësohet, kush promovohet dhe nëse aftësia profesionale ka vërtet përparësi ndaj besnikërisë politike.