Pse po shtrëngohet laku kur milionat e krimit tashmë janë kthyer në beton?

Qeveria ka depozituar në Kuvend një projektligj të ri që synon forcimin e luftës kundër pastrimit të parave dhe nxjerrjen nga qarkullimi të fondeve me origjinë të dyshimtë.

Në letër, nisma parashikon një sërë masash të forta. Mes tyre është ndalimi i pagesave në cash mbi 10 mijë euro, kontrolle më të rrepta për transfertat në kriptomonedha, si dhe detyrimi i Kadastrës për të raportuar brenda 72 orëve transaksionet e pronave me vlerë mbi 60 milionë lekë të vjetra.

Në pamje të parë, bëhet fjalë për një tjetër përpjekje të shtetit për të forcuar mekanizmat kundër pastrimit të parave. Por pikërisht këtu lind edhe pyetja që kërkon përgjigje: pse masat e reja vijnë në këtë moment, pasi Tirana dhe zonat bregdetare janë mbushur me kulla dhe ndërtime, ndërsa çmimet e pronave kanë arritur nivele të papërballueshme për një pjesë të madhe të shqiptarëve?

1. Ndërtimi dhe dyshimet për pastrimin e parave

Për vite me radhë, opozita, ekspertë të ekonomisë dhe institucione të ndryshme kanë ngritur shqetësimin se sektori i ndërtimit mund të përdoret si një prej kanaleve për riciklimin e parave me origjinë kriminale ose të paligjshme.

Një prej pikave më të debatuara ka qenë rritja e jashtëzakonshme e çmimeve të apartamenteve, veçanërisht në Tiranë.

Ndërsa pagat vijojnë të jenë ndër më të ulëtat në rajon, çmimet për metër katror kanë prekur nivele që e bëjnë blerjen e një banese gjithnjë e më të vështirë për qytetarët e zakonshëm.

Kjo ka ngritur vazhdimisht pyetjen se nga vjen një pjesë e kapitalit që financon këtë treg dhe si shpjegohet kërkesa e lartë për prona në një ekonomi ku fuqia blerëse e familjeve shqiptare mbetet e kufizuar.

Qeveria është mbrojtur në vazhdimësi me argumentin se ndërtimi financohet kryesisht përmes sistemit bankar dhe burimeve të deklaruara të financimit. Nga ana tjetër, raporte të Agjencisë së Inteligjencës Financiare kanë evidentuar transaksione dhe blerje pronash të konsideruara me risk për pastrimin e parave.

Tashmë, me projektligjin e ri, ekzekutivi synon të forcojë kontrollin mbi qarkullimin e parave dhe transaksionet e pasurive të paluajtshme, në një kohë kur Shqipëria përballet edhe me detyrime të shtuara në kuadër të standardeve ndërkombëtare kundër pastrimit të parave dhe procesit të integrimit europian.

Por kritikët mund ta shohin këtë ndërhyrje si një masë që vjen pas një periudhe të gjatë ku ndërtimi ka pasur një rol qendror në ekonominë shqiptare.

2. Çfarë ndryshon me projektligjin e ri?

Projektligji sjell disa masa që prekin drejtpërdrejt qytetarët, bizneset dhe sektorin e pasurive të paluajtshme.

Kufizimi i pagesave cash mbi 10 mijë euro

Një nga ndryshimet kryesore lidhet me pagesat në para të gatshme. Transaksionet cash mbi 10 mijë euro synohet të mos lejohen, duke orientuar pagesat e shumave të mëdha drejt kanaleve të gjurmueshme financiare.

Kontrolle edhe në kufi

Masa të reja parashikohen edhe për transportimin e parave në kufi.

Policia dhe Doganat mund të ndërhyjnë edhe në rastet kur shuma e parave që transportohet është nën pragun e deklarimit, nëse ekzistojnë dyshime se fondet janë ndarë në shuma më të vogla për të shmangur kontrollet dhe për të fshehur origjinën e tyre.

Kjo praktikë, e njohur si “smurfing”, përdoret për të anashkaluar pragjet e raportimit duke fragmentuar një shumë të madhe në pagesa ose transportime më të vogla.

Kadastra me afat 72 orë

Një tjetër pikë e rëndësishme lidhet me pasuritë e paluajtshme.

Për transaksionet e pronave mbi një vlerë të përcaktuar, Kadastra do të ketë detyrimin të raportojë pranë strukturave përgjegjëse për luftën kundër pastrimit të parave brenda 72 orëve.

Në këtë mënyrë synohet që transaksionet e konsideruara me risk të identifikohen dhe të analizohen në një kohë sa më të shkurtër.

3. A është problemi ligji apo zbatimi i tij?

Këtu qëndron edhe pikëpyetja më e madhe.

Shqipëria nuk ka vuajtur gjithmonë nga mungesa e ligjeve dhe rregullave në letër. Një prej kritikave të përsëritura ka qenë zbatimi selektiv i tyre dhe aftësia e institucioneve për të kontrolluar subjektet me ndikim të madh ekonomik dhe politik.

Pyetja është e drejtpërdrejtë: a do të zbatohen këto masa në mënyrë të barabartë edhe ndaj kompanive të mëdha të ndërtimit dhe zhvilluesve të projekteve shumë milionëshe, apo kontrollet do të përqendrohen kryesisht te bizneset e vogla, agjencitë imobiliare dhe noterët?

Një tjetër pikëpyetje lidhet me kapacitetet institucionale.

A do të jetë Kadastra në gjendje të identifikojë, përpunojë dhe raportojë me saktësi brenda 72 orëve çdo transaksion që mund të paraqesë risk?

Nëse sistemi i kontrollit nuk funksionon në praktikë, edhe rregullat më të ashpra mund të mbeten vetëm në letër.

Projektligji është padyshim një hap teknik në drejtim të forcimit të mekanizmave kundër pastrimit të parave dhe përmbushjes së standardeve që kërkohen nga institucionet europiane dhe ndërkombëtare.

Por sfida reale nuk është vetëm miratimi i një ligji të ri. Është zbatimi i tij pa përjashtime.

Në një ekonomi ku ndërtimi ka marrë një peshë të jashtëzakonshme dhe ku çmimet e pasurive të paluajtshme kanë njohur rritje të fortë, kontrolli i origjinës së kapitalit mbetet një prej çështjeve më të rëndësishme.

Në fund, pyetja që mbetet pezull është nëse ligji i ri do të shërbejë realisht për të parandaluar futjen e parave të pista në ekonominë shqiptare, apo do të jetë një tjetër paketë rregullash që funksionon kryesisht në letër.