Rektorët kundër ligjit “Gjinushi” për Akademinë e Shkencave: Duhet reformë reale. Cenon universitetet dhe…

Debati, që në nisje, evidentoi disa nga ngërçet e projektligjit të propozuar nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë. Rektori i universitetit “Luigj Gurakuqi”, në Shkodër, Adem Bekteshi, u shpreh se bashkëpunimet nuk janë në nivel të barabartë, sikundër ndodh me institutet.

“Në këtë projektligj, Akademisë i është lënë rol parësor, ndërkohë që universitetet duhet të kenë po ashtu një rol të rëndësishëm”, u shpreh rektori. Po ashtu, Bekteshi kontestoi delegimin e gradave shkencore nga universitet në Akademi. Sipas tij, një zgjidhje e tillë nuk është e drejtë, pasi janë universitetet që përgatisin akademikët e ardhshëm.

“Në gjithë këtë kanë përparësi të rinjtë që përfshihen në kërkimin shkencor. Akademikët nuk janë pjesë e senateve. Përse nuk barazohen universitetet me Akademinë në rastin e kërkimit shkencor? Akademia futet në universitete, por nuk është pjesëmarrëse në hartimin e planeve kërkimore shkencore. Duhet ta dimë, që nëse ne në nivelin e tretë përgatisim doktorantët dhe këtë nivel e udhëheq Akademia, cili do ishte roli i universiteteve? Në ligj duhet të futet fryma e bashkëpunimit. Nuk quhet hapje e Akademisë nëse futen duart tek autonomia e arsimit të lartë. IAL-et duhet të jenë të barabarta me Akademinë”, tha Bekteshi.

Rektori i universitetit “Aleksandër Xhuvani”, në Elbasan, Skënder Topi, nënvizoi rëndësinë e këtij projektligji jo vetëm në arenën kombëtare, por edhe atë ndërkombëtare. “Kërkimi shkencor nuk është synim i këtij projektligji, prandaj Akademia duhet të bashkëpunojë me IAL-et. Jam pro një projektligji që reformon Akademinë e Shkencave, por kurrsesi me një ligj që cenon ligjin ‘Për arsimin e lartë’. Pra, që Akademia të funksionojë sa më mirë, duhet të funksionoj së bashku me institucionet e arsimit të lartë”, u shpreh Topi.

Prevalimin e Akademisë mbi projektligjet e ceku gjithashtu zëvendësrektori i Universitetit Bujqësor, Sulejman Sulçe. “Akademia është munduar të përcaktojë se çfarë merr përsipër projektligji për të udhëhequr kërkime të veçanta. Duhet që disa nga nenet të modifikohen e t’i jepet vendi që ka Akademisë së Shkencave në universitete. Mandati i akademikëve të rinj mbaron në moshën 42 vjeç, por mendoj se duhet të jetë 40, që të mos ketë aludime”, tha Sulçe.

Po ashtu zëvendësrektori i UBT-së, tha se edhe në vendet lindore ka akademi, të cilat përfshijnë një rrjet të gjerë të institucioneve. “Ndërsa, në këtë rast, Akademia i ka përjashtuar të gjitha”. Në lidhje me përdorimin e parave publike, Sulçe tha se është e domosdoshme gjetja e shembujve konkretë.

Rishikimin e neneve të veçanta të këtij projektligji e kërkoi gjatë diskutimit edhe zëvendësrektorja e universitetit “Eqerem Çabej”, në Gjirokastër, Valbona Duri. “Paraqitej mjaft i domosdoshëm reformimi i Akademisë së Shkencave. Ky projektligj kërkon ripërtëritjen e Akademisë me pranimin e anëtarëve më të rinj, duke mos përfshirë më kategorinë e akademikëve të përjetshëm. Projektligji prek liritë e universiteteve. Që të jetë vërtet një institucion i hapur me IAL-et, duhet të rishikohen pjesë të veçanta të këtij projektligji që të kemi një bashkëpunim frytdhënës”, u shpreh Duri. Ndërsa zëvendësrektori i universitetit “Ismail Qemali” në Vlorë, Sokol Banaj, u shpreh se: Ndryshimet janë diskutuar, por duke parë projektligjin, kuptojmë se Akademia vetëreformohet pa pasur nevojë për komisionet parlamentare. Ka një hapje, por duhet të dëgjohet edhe zëri i profesorëve. Ky projektligj është përmirësim i ligjit aktual. Ndoshta ka nevojë që të rishikon vetëm institutet”.

SOKOLI: KY PROJEKTLIGJ NUK KA AFËRSI AS ME MODELIN MË TË AFËRT, SIÇ ËSHTË KOSOVA!

Zëvendësrektori i universitetit “Aleksandër Moisiu” në Durrës, Lekë Sokoli, që në krye të fjalës la të kuptohet se një diskutim i tillë, ku të merrej parasysh mendimi i Rektoratit duhet të ishte bërë më herët. Mandej, ai theksoi faktin se efektet dhe pritshmëritë e projektligjit të propozuar nga Akademia duhet të kishin tregues të matshëm e të bënin të qarta risitë, që shmangnin pasojat e projektligjit të viteve ’94, ’98, 2004 etj.. “Thuhet se kjo përpjekje do ta ridimensionojë Akademinë, por s’më duket e vërtetë! Midis reformës së vitit 2007 dhe kësaj, është edhe ligji “Për arsimin e lartë”. Ky ‘reformim’, apo më saktë kjo qasje ndaj shkencës dhe kërkimit shkencor ka bërë thuajse të pamundur kërkimin shkencor në Shqipëri. Të dhënat flasin vetë; për nga financimi i kërkimit shkencor, Shqipëria është ndër vendet e fundit në botë. Maqedonia financon 12 herë më shumë për kërkimin shkencor, ndërsa Serbia 30 herë më shumë. Ndërsa në vendet e BE-së shpenzojnë për kërkimin shkencor, mesatarisht 70 herë më shumë se Shqipëria. Këto të dhëna janë gjithnjë në raport me GDP-në. Thuhet se ky projektligj nuk sjell ndryshime në lidhje me buxhetin, por Akademia e Shkencave thith rreth ¼ e fondit të kërkimit shkencor”, u shpreh zëvendësrektori.

Sokoli tha se projektligji i propozuar, nuk ka afërsi as me modelin më të afërt, që është Kosova. “Ligji i ri i Akademisë së Shkencave të Kosovës është krejtësisht i ndryshëm me ligjin që ne pretendojmë sot. Nuk e kuptoj këtë ngutje, ligji i vjetër thotë të njëjtën gjë. Skënder Gjinushin nuk e pengoi ligji i vjetër për t’u bërë kryetar Akademie. Le të vazhdojë, por të merremi me një reformë reale”, u shpreh Sokoli, duke shtuar se ligji është diktuar vetëm formalisht në Institucionet e Arsimit të Lartë dhe se dy draftet, në thelb, nuk kanë ndryshime të mëdha, pasi i mëshojnë një akademie horonifike. Sipas zëvendësrektorit, reforma, që na propozohet përmes këtij projektligji, nuk përkon me asnjë nga modelet e botës së sotme. Sepse sot, kudo në botë, kërkimi shkencor është përqendruar në institute të specializuara që merren më ekskluzivisht me kërkim shkencor.

“Gjermania dhe Franca janë shembuj, ku kërkimi i mirëfilltë shkencor bëhet në institute dhe qendra që kërkimin e kanë detyrë të vetme. I tillë është institute Max-Plank në Gjermani, me mbi 100 institute në juridiksionin e vet. Ndërsa në Francë institutet e shumtë që lëvrojnë në kërkimin shkencor në fusha të ndryshme, nga kozmonautika te etnomuzikologjia, janë përfshirë në Qendrën Kombëtare të Kërkimit Shkencor”, shprehet Sokoli.