Rregullat e reja për pronat, tokën e gëzon ai që e zapton!

Qeveria ndryshon procedurat për objektet e vjetra pa titull, trojet funksionale dhe oborret në përdorim. Ja kush përfiton, kur toka merret pa pagesë dhe çfarë ndodh me aplikimet e bëra më herët.

Qeveria ka ndryshuar rregullat për pajisjen me dokument pronësie të objekteve të vjetra pa titull, trojeve funksionale dhe oborreve në përdorim, duke sjellë një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si provohet posedimi i tokës.

Në bazë të ndryshimeve të bëra në VKM-në nr. 827, datë 30.09.2020, rrethimi fizik i sipërfaqes në terren merr një rol të rëndësishëm në verifikimin e posedimit efektiv të truallit ose oborrit që përdoret në funksion të një objekti.

Kjo do të thotë se gjatë kontrollit në terren, punonjësit e Agjencisë Shtetërore të Kadastrës (ASHK) do të marrin në konsideratë edhe sipërfaqen e rrethuar si tregues të posedimit faktik.

Por kjo nuk do të thotë se çdo qytetar që ka rrethuar një sipërfaqe fiton automatikisht pronësinë mbi të. Përpara miratimit të dokumentit të pronësisë, Kadastra duhet të verifikojë objektin, kohën e ndërtimit, poseduesin, kufijtë, sipërfaqen dhe statusin juridik të tokës.

Kush përfshihet në skemën e re?

Rregullat lidhen kryesisht me poseduesit e objekteve të ndërtuara deri më 10 gusht 1991, të cilët nuk disponojnë dokument pronësie për ndërtesën dhe truallin funksional.

Në këtë kategori hyjnë edhe qytetarët që kanë dokument për banesën, por nuk kanë titull pronësie për oborrin apo sipërfaqen e tokës që përdoret në funksion të saj.

Një tjetër element i rëndësishëm është se procedura e re nuk prek vetëm aplikimet që do të bëhen pas hyrjes në fuqi të ndryshimeve. Ajo shtrihet edhe mbi kërkesat e paraqitura më herët, nëse për to nuk është marrë ende një vendim përfundimtar administrativ.

Pra, një dosje që ka mbetur pezull në ASHK nuk do të trajtohet domosdoshmërisht sipas rregullave që ishin në fuqi në momentin kur qytetari ka aplikuar. Nëse shqyrtimi administrativ nuk ka përfunduar, ajo mund të vijojë sipas procedurave të reja.

Deri në 300 metra katrorë truall

Një nga pikat kryesore të ndryshimeve është mundësia për kalimin në pronësi të deri në 300 metrave katrorë truall funksional ose oborr në përdorim, kur plotësohen kushtet ligjore.

Për përcaktimin e posedimit efektiv do të shërbejë edhe rrethimi fizik i konstatuar gjatë verifikimit në terren.

Nëse sipërfaqja e rrethuar është më e madhe se 300 metra katrorë, kjo nuk do të thotë se i gjithë trualli kalon automatikisht në pronësi. Kufiri prej 300 m² mbetet përcaktues, ndërsa sipërfaqja përfundimtare duhet të përcaktohet pas verifikimit të kushteve konkrete të pronës.

Kur trualli merret pa pagesë?

Kalimi në pronësi pa pagesë është i mundur kur sipërfaqja rezulton:

pronë shtetërore;
me pronar të pavërtetuar;
ose kur nuk ka informacion për pronësinë e saj.

Në këto raste, për sipërfaqen deri në 300 m² që plotëson kushtet e përcaktuara nga procedura, poseduesi mund të pajiset me dokument pronësie pa paguar vlerën e truallit.

Situata ndryshon nëse toka rezulton pronë private e një personi tjetër.

Kur toka ka pronar privat?

Në rast se trualli është në pronësi private të një personi tjetër, poseduesi nuk mund ta përfitojë atë pa pagesë.

Në këtë situatë, kalimi i pronësisë bëhet sipas procedurave të përcaktuara në legjislacion dhe kërkuesi duhet të paguajë vlerën e truallit sipas çmimit favorizues dhe lehtësive të parashikuara nga ligji.

Ndërkohë, pronari i regjistruar trajtohet sipas procedurave përkatëse të kompensimit.

Kur një parcelë rezulton pjesërisht shtetërore dhe pjesërisht private, ASHK mund të përcaktojë një sipërfaqe më të vogël se 300 m² për kalim në pronësi, në mënyrë që të shmanget cenimi i pronës private kur ndarja është e mundur fizikisht.

Si nis procedura?

Qytetari mund ta nisë procesin vetë përmes “e-Albania”, por procedura mund të ndërmerret edhe nga vetë ASHK-ja.

Kjo e fundit mund të veprojë gjatë regjistrimit fillestar, përmirësimit të zonave kadastrale ose kontrolleve të organizuara sipas blloqeve kadastrale.

Në këtë rast, Kadastra mund të zhvillojë verifikime “derë më derë”, duke evidentuar objektet dhe sipërfaqet që plotësojnë kushtet për trajtim sipas procedurës së re.

Gjatë kontrollit në terren shqyrtohen të dhënat e objektit, sipërfaqja, kufijtë dhe mënyra e posedimit, ndërsa më pas verifikohet edhe gjendja juridike e truallit.

Sa paguan qytetari?

Kur aplikimi bëhet individualisht nëpërmjet “e-Albania”, qytetari duhet të paguajë një tarifë shërbimi prej 10 mijë lekësh.

Kjo tarifë nuk rimbursohet në rast se kërkesa nuk miratohet nga ASHK-ja.

Ndërsa kur procedura nis kryesisht nga Kadastra, në kuadër të kontrolleve të saj dhe për objektet e banimit të përfshira në këtë proces, tarifa standarde prej 10 mijë lekësh nuk aplikohet.

Çfarë ndodh kur nuk gjendet poseduesi?

Në rast se gjatë verifikimit në terren identifikohet një pasuri, por nuk gjendet personi që e posedon, ASHK-ja duhet ta bëjë rastin publik për një periudhë 30-ditore.

Nëse brenda këtij afati paraqitet një person që pretendon pronësinë ose posedimin, procedura mund të vijojë në emër të tij pasi të kryhen verifikimet e nevojshme.

Rrethimi nuk është titull pronësie

Ndryshimi i rregullave sjell një rol më të madh të gjendjes faktike në terren, por një gardh nuk e shndërron automatikisht tokën në pronë private.

Rrethimi shërben si element për të provuar posedimin efektiv dhe sipërfaqen e përdorur. Vendimi përfundimtar i takon ASHK-së, e cila duhet të kontrollojë nëse objekti dhe trualli përmbushin kriteret ligjore, si dhe nëse preken të drejtat e personave të tretë.

Kjo pikë mund të jetë veçanërisht e rëndësishme në zonat ku kufijtë e pronave janë të paqartë, ka mbivendosje të parcelave ose ku e njëjta sipërfaqe pretendohet nga më shumë se një person.

Në këto raste, verifikimi në terren duhet të shoqërohet me kontrollin e dokumentacionit dhe statusit juridik të pronës, përpara se të merret vendimi përfundimtar.