Shteti Bektashi, i dërguari special i projektit nga Amerika: Jemi shumë afër

Ideja për krijimin e një shteti sovran të Urdhrit Bektashi në Tiranë vijon të tërheqë vëmendje si një prej projekteve më të pazakonta politike dhe fetare të propozuara në Evropë. Dy vjet pas prezantimit publik të nismës nga kryeministri Edi Rama, projekti ende nuk ka kaluar në një fazë konkrete zbatimi, ndonëse mbështetësit e tij vazhdojnë të shprehen optimistë për realizimin.

Shteti i propozuar do të ngrihej në një territor prej rreth 11 hektarësh në Tiranë dhe, sipas konceptit të paraqitur deri tani, do të kishte administratë, kufij dhe dokumente udhëtimi të veçanta. Projekti synon krijimin e një qendre sovrane për komunitetin Bektashi, ndërsa autoritetet shqiptare e kanë paraqitur atë edhe si një simbol të tolerancës dhe bashkëjetesës fetare.

Urdhri Bektashi është një traditë sufi brenda Islamit, me një histori shumëvjeçare në Evropë. Pas ndalimit të veprimtarisë së tij në Turqi gjatë viteve 1920, qendra botërore e bektashinjve u zhvendos në Tiranë në vitin 1929, duke e bërë kryeqytetin shqiptar një pikë qendrore për këtë komunitet.

Përmasat e komunitetit Bektashi në rang global nuk janë të përcaktuara me saktësi dhe vlerësimet ndryshojnë ndjeshëm. Ndjekësit e tij gjenden veçanërisht në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Greqi dhe Turqi. Në Shqipëri, krahas personave që praktikojnë rregullisht besimin, një numër më i madh njerëzish identifikohen me traditën Bektashi.

Për avancimin e projektit është përfshirë edhe amerikani Christopher Hyland, ish-këshilltar i presidentit Bill Clinton dhe person me përvojë në procese të ndryshme diplomatike. Hyland ka qenë i angazhuar në çështje që lidhen me Kosovën dhe në përpjekjet diplomatike për paqen në Irlandën e Veriut.

Ai e paraqet veten si një përfaqësues të projektit në Shtetet e Bashkuara, ndërsa në Evropë këtë rol e ka sipërmarrësi shqiptar Hazis Vardar. Hyland ka deklaruar se përfshirja e tij nuk lidhet me interesa financiare apo biznesi, por me bindjen se projekti mund të ketë një rëndësi të veçantë historike.

Sipas tij, kontakti me kreun botëror të Urdhrit Bektashi, Baba Mondin, disa vite më parë, luajti një rol të rëndësishëm në vendimin për t’u përfshirë në këtë nismë.

Megjithatë, rruga drejt krijimit të një shteti të ri sovran mbetet e gjatë. Deri tani, projekti nuk ka prodhuar ndryshime konkrete në statusin juridik të territorit. Një prej çështjeve kryesore do të ishte ndryshimi i kuadrit kushtetues të Shqipërisë, ndërsa më pas do të kërkoheshin edhe njohja ndërkombëtare dhe marrëveshje të posaçme me shtete të tjera.

Edi Rama e ka argumentuar projektin si një mënyrë për të promovuar tolerancën fetare dhe modelin shqiptar të bashkëjetesës ndërmjet komuniteteve fetare. Shqipëria ka një histori të veçantë në këtë drejtim, veçanërisht pas periudhës komuniste, kur feja u ndalua dhe komunitetet fetare u goditën nga regjimi.

Pas vitit 1991, komunitetet myslimane, katolike, ortodokse dhe Bektashi u rikthyen në jetën publike dhe fetare të vendit. Mbështetësit e shtetit të propozuar argumentojnë se krijimi i një entiteti sovran Bektashi do ta forconte më tej imazhin e Shqipërisë si vend i bashkëjetesës fetare dhe do t’i jepte Tiranës një rol të veçantë në promovimin e dialogut ndërfetar.

Edhe Hazis Vardar, i cili është përfshirë në përfaqësimin e projektit në Evropë, e lidh nismën me vlerat e tolerancës dhe bashkëjetesës. Sipas tij, tradita Bektashi mund të shërbejë si shembull i marrëdhënieve paqësore me besimet e tjera.

Pavarësisht ambicieve të deklaruara, dy vjet pas njoftimit fillestar, shteti Bektashi mbetet ende një projekt në fazën e planifikimit. Kompleksi aktual i Urdhrit në Tiranë përfshin mauzoleun, muzeun dhe hapësirat e lutjes, ndërsa synimi është që zona të zhvillohet në të ardhmen si territor i një entiteti të veçantë sovran.

Nëse do të realizohej, shteti Bektashi do të kishte një sipërfaqe shumë më të vogël se Vatikani dhe do të përbënte një rast jashtëzakonisht të rrallë të krijimit të një entiteti sovran të lidhur me një komunitet fetar në Evropën moderne.

Por ndërsa mbështetësit e shohin vonesën si pjesë të një procesi që kërkon kohë, kritikët vënë në pikëpyetje realizueshmërinë e projektit dhe mungesën e zhvillimeve konkrete. Për momentin, ideja vazhdon të mbetet mes ambicies politike, vizionit fetar dhe një procesi që ende nuk ka hyrë në fazën e zbatimit.

Christopher Hyland, megjithatë, mbetet optimist për të ardhmen e nismës dhe këmbëngul se projekti nuk ka qenë asnjëherë më pranë realizimit sesa tani.