Sot 14 Marsi, si lindi “Dita e Verës” dhe historia e festës

E gjithë Shqipëria feston sot Dita e Verës, një nga festat më të dashura tradicionale që simbolizon largimin e dimrit dhe ardhjen e stinës së ngrohtë. Kjo festë e lashtë ka rrënjë të thella në traditat pagane dhe vazhdon të ruhet me entuziazëm në shumë qytete të vendit.

Qendra historike e kësaj feste është Elbasan, ku prej shekujsh zhvillohen ceremonitë dhe ritualet kryesore që lidhen me 14 marsin. Me kalimin e kohës, festimet janë përhapur edhe në qytete të tjera si Tirana dhe në shumë zona të tjera të Albania.

Sipas traditës, origjina e festës lidhet me faltoren e Zana e Çermenikës, e ndërtuar në zonën e Çermenika pranë Elbasanit. Në besimin popullor, kjo zanë konsiderohej mbrojtësja e natyrës, e pyjeve dhe e gjuetisë. Gojëdhënat tregojnë se më 14 mars ajo dilte nga faltorja e saj për të sjellë begati dhe për të lajmëruar ardhjen e stinës së re.

Me kalimin e brezave, kjo festë është kthyer në një simbol identiteti për qytetin e Elbasan, i cili njihet për traditat e veçanta kulturore që lidhen me këtë ditë. Çdo vit, shumë vizitorë nga zona të ndryshme të vendit udhëtojnë drejt qytetit për të marrë pjesë në festime dhe për të shijuar gatimet tradicionale.

Ndër ushqimet më karakteristike të kësaj feste janë Ballokume dhe Revania, të cilave u shtohen edhe gatime të tjera tradicionale si gjeli i detit, arrat apo palat e fikut, që shpesh u dhurohen fëmijëve gjatë vizitave të mbarësisë nëpër familje dhe fqinjë.

Tradita tregon se një natë para festës, familjet mblidheshin në shtëpitë e tyre për të përgatitur atmosferën festive. Në mëngjesin e 14 marsit, të moshuarit hapnin derën e shtëpisë për të sjellë fat dhe begati, mbushnin shtamën me ujë të freskët dhe sillnin në shtëpi një tufë bari të gjelbër, simbol i jetës dhe i rigjallërimit të natyrës.

Ndërkohë, të rinjtë kujdeseshin për pemët frutore, duke kryer rituale simbolike që lidhen me pjellorinë dhe mbarësinë e vitit të ri bujqësor.

Dreka e kësaj dite shndërrohej në një moment të gëzueshëm për familjet dhe miqtë, të cilët shpesh dilnin në natyrë për të festuar së bashku. Në qytete si Elbasan dhe Peqin festohet edhe nata para festës, e njohur si nata e verës, ku tryezat mbushen me mish, raki, ëmbëlsira dhe sidomos me ballokume.

Në këtë ditë, njerëzit urojnë njëri-tjetrin për shëndet, jetë të gjatë dhe begati, duke ruajtur një traditë që është përcjellë nga brezi në brez.

Ballokumja, simboli i festës

Është e pamundur të imagjinohet Dita e Verës pa shijen e Ballokume, ëmbëlsira tradicionale që është bërë simbol i kësaj feste. Ky gatim karakteristik përgatitet prej shekujsh në Elbasan dhe konsiderohet një nga trashëgimitë më të njohura gastronomike të qytetit.

Për shumë shqiptarë, ballokumet nuk janë vetëm një ëmbëlsirë, por një pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor dhe e atmosferës festive që sjell çdo vit 14 marsi.