Tan Agolli i FSHZH jep milionat për kompanitë e rrugëve të çara

Dy tenderë të zhvilluar nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FSHZH) ngrejnë pikëpyetje mbi mënyrën se si janë vlerësuar ofertat dhe mbi arsyet që kanë çuar te përzgjedhja e fituesve.

Në të dyja procedurat bëhet fjalë për kontrata me vlera të konsiderueshme për ndërhyrje në infrastrukturën rrugore. Por ajo që bie në sy është se kompanitë e shpallura fituese nuk kishin paraqitur ofertat më të ulëta.

Në njërin tender kontrata përfundoi te Alb Building, ndërsa në tjetrin te Bami Holding. Në të dyja rastet, përballë tyre kishte operatorë që kishin ofruar çmime më të ulëta.

Natyrisht, në një procedurë prokurimi publik çmimi nuk është kriteri i vetëm. Një ofertë mund të skualifikohet për arsye teknike, administrative ose financiare, ndërsa fituesi përcaktohet mbi bazën e kritereve të përcaktuara në dokumentet e tenderit. Pikërisht për këtë arsye, kur diferencat në çmime janë në dhjetëra miliona lekë, bëhet e rëndësishme që arsyetimi i vendimit të jetë i qartë dhe i verifikueshëm.

Tenderi i parë: gjashtë oferta më të lira se Alb Building

Procedura e parë lidhet me Fazën III të projektit për përmirësimin e rrugëve të paasfaltuara në qarqet Shkodër, Kukës, Lezhë, Durrës, Tiranë dhe Dibër.

Kontrata parashikon ndërhyrje për sistemimin dhe përmirësimin me zhavorr të disa akseve rrugore, me një afat realizimi prej një viti.

Fondi limit i procedurës ishte rreth 1.2 miliardë lekë, ose rreth 13.3 milionë euro.

Në garë morën pjesë 13 operatorë ekonomikë. Në përfundim të procedurës, FSHZH shpalli fituese Alb Building, me një ofertë prej rreth 789.4 milionë lekësh pa TVSH.

Por pikërisht këtu nis edhe pyetja që kërkon shpjegim.

Sipas të dhënave të procedurës, gjashtë kompani kishin paraqitur oferta më të ulëta se ajo e Alb Building.

Dy nga ofertat më të lira u skualifikuan për shkak të mosplotësimit të kritereve të përcaktuara në tender. Njëra ishte rreth 102.7 milionë lekë më e ulët se oferta fituese, ndërsa diferenca me një tjetër ofertë arrinte në rreth 70.7 milionë lekë.

Vetë fakti që një kompani ka ofruar më pak nuk është i mjaftueshëm për të fituar një tender, nëse nuk plotëson kërkesat e përcaktuara në dokumentet e procedurës.

Por situata bëhet më interesante kur shihen ofertat e tjera.

Edhe katër operatorë të tjerë, të cilët vijuan në procesin e vlerësimit, kishin paraqitur çmime më të ulëta se Alb Building. Megjithatë, asnjëri prej tyre nuk u shpall fitues.

Kjo do të thotë se, në përfundim të garës, kontrata iu dha kompanisë me një ofertë më të lartë se gjashtë oferta të tjera.

Pyetja që lind në këtë pikë nuk është domosdoshmërisht nëse procedura ka qenë e ligjshme, pasi kjo kërkon shqyrtim të dokumentacionit dhe kritereve të vlerësimit. Pyetja është më konkrete: cilat elemente të ofertës së Alb Building e bënë atë më të favorshme se ofertat me çmim më të ulët?

Faza V: Bami Holding fiton me 73 milionë lekë më shumë

Një situatë e ngjashme shfaqet edhe në një tjetër procedurë të FSHZH-së.

Bëhet fjalë për Fazën V, e cila lidhet me ndërhyrje për përmirësimin e shtresave asfaltike në disa akse rrugore në Shkodër, Kukës, Lezhë, Durrës, Tiranë dhe Dibër.

Edhe në këtë rast fondi limit ishte rreth 1.2 miliardë lekë, ose afërsisht 13.3 milionë euro.

Në garë morën pjesë 10 operatorë ekonomikë dhe fituese u shpall Bami Holding, me një ofertë prej rreth 837.4 milionë lekësh.

Por edhe në këtë procedurë fituesi nuk kishte paraqitur ofertën më të ulët.

Sipas të dhënave të tenderit, pesë operatorë të tjerë kishin ofruar çmime më të ulëta.

Oferta më ekonomike ishte ajo e bashkimit të operatorëve PE-VLA-KU, BIBA-X dhe XHAST, me një vlerë rreth 73.2 milionë lekë më të ulët se oferta e Bami Holding.

Diferenca është e konsiderueshme.

Edhe këtu, çmimi më i ulët nuk do të thotë automatikisht fitore. Nëse një operator nuk plotëson kriteret e përcaktuara në dokumentet e tenderit, ai mund të skualifikohet pavarësisht ofertës ekonomike.

Por, nëse ofertat më të lira kanë kaluar fazat përkatëse të vlerësimit dhe megjithatë kontrata i është dhënë një operatori më të shtrenjtë, arsyetimi i komisionit të vlerësimit bëhet thelbësor për të kuptuar vendimmarrjen.

Në rastin konkret, diferenca prej mbi 73 milionë lekësh është një element që meriton vëmendje të veçantë.

Çfarë duhet të shpjegojë FSHZH-ja?

Në prokurimet publike, një ofertë më e lartë mund të shpallet fituese nëse kriteret e tenderit parashikojnë elemente të tjera përveç çmimit dhe operatori plotëson më mirë kërkesat e përcaktuara.

Për këtë arsye, problemi nuk mund të reduktohet në formulën “më i liri duhet të fitojë”.

Por pikërisht për shkak të vlerave të mëdha që përfshihen në këto kontrata, vendimmarrja duhet të jetë transparente.

Në rastin e parë, bëhet fjalë për gjashtë oferta më të ulëta se ajo e Alb Building.

Në rastin e dytë, për pesë oferta më të ulëta se ajo e Bami Holding.

Në total, bëhet fjalë për dy procedura ku një numër i konsiderueshëm operatorësh kanë ofruar më pak para se kompanitë e shpallura fituese.

Kjo e bën të rëndësishme publikimin dhe leximin e plotë të procesverbaleve të vlerësimit: cilat kompani u skualifikuan, për çfarë arsyesh, cilat kritere teknike ndikuan në renditje dhe mbi çfarë baze oferta më e shtrenjtë u konsiderua më e favorshme.

Alb Building, një tjetër kontratë pas projekteve infrastrukturore

Në këtë panoramë shfaqet emri i Alb Building, kompani në pronësi të Odhise Breshës dhe Pëllumb Betës.

Kompania ka qenë pjesëmarrëse në projekte të ndryshme infrastrukturore me financim publik.

Në nëntor 2022, Alb Building u shpall fituese e një kontrate me vlerë rreth 22 milionë euro për zgjerimin e aksit Elbasan–Qafë Thanë, Faza I, pjesë e korridorit ku përfshihet edhe aksi Qukës–Qafë Plloçë.

Procedura u zhvillua gjatë periudhës kur Autoriteti Rrugor Shqiptar drejtohej nga Evis Berberi, i cili më vonë u arrestua në mars 2024 në kuadër të një hetimi të SPAK.

Vetë përfshirja e një kompanie në një kontratë publike nuk përbën provë për ndonjë shkelje. Po ashtu, problematikat e raportuara më vonë në një vepër infrastrukturore nuk janë automatikisht provë e përgjegjësisë së kompanisë kontraktore pa një konstatim teknik ose ligjor.

Megjithatë, në rastin e aksit Qukës–Qafë Plloçë janë raportuar dëmtime të trasesë pranë zonës së Trebinjës, përfshirë çarje të asfaltit në pjesë të rrugës.

Këto problematika kanë rikthyer në vëmendje cilësinë dhe qëndrueshmërinë e investimeve publike në infrastrukturë.

Dhe në këtë kontekst, fakti që Alb Building është shpallur sërish fituese e një kontrate të konsiderueshme të FSHZH-së e bën të nevojshme një vështrim më të detajuar mbi kriteret që kanë përcaktuar përzgjedhjen.

Bami Holding dhe pikëpyetjet e ngritura rreth kompanisë

Emri tjetër që del në këtë procedurë është Bami Holding, në pronësi të Besnik Bamit.

Edhe kjo kompani ka një aktivitet të gjatë në fushën e kontratave publike.

Emri i Besnik Bamit është përmendur në raportime mediatike lidhur me komunikime të bëra publike në kuadër të dosjes që lidhet me ish-ministren Belinda Balluku dhe ish-drejtuesin e ARRSH-së, Evis Berberi.

Në disa prej komunikimeve të publikuara shfaqen inicialet “BB”, ndërsa për to është hedhur në media hipoteza se mund t’i referohen Besnik Bamit.

Megjithatë, pa një identifikim të dokumentuar, kjo mbetet hipotezë mediatike dhe jo fakt i provuar.

Po kështu, janë raportuar edhe verifikime të lidhura me procedura të mirëmbajtjes së rrugëve kombëtare, ku në fokus kanë qenë dokumentet dhe mënyra e kualifikimit të operatorëve.

Çdo pretendim i tillë duhet ndarë qartë nga një vendim përfundimtar i organeve ligjzbatuese. Fakti që një kompani përmendet në raportime apo në një hetim nuk do të thotë automatikisht se ajo është e përjashtuar nga pjesëmarrja në tendera.

Kur kontrata publike përfundon te oferta më e shtrenjtë

Dy procedurat e FSHZH-së sjellin në vëmendje një çështje që shkon përtej emrave të kompanive.

Bëhet fjalë për mënyrën se si institucionet justifikojnë zgjedhjen e një oferte kur në garë ekzistojnë alternativa me çmime më të ulëta.

Në tenderin e parë, Alb Building u përzgjodh me një ofertë prej rreth 789.4 milionë lekësh, megjithëse gjashtë operatorë kishin ofruar më pak.

Në tenderin e dytë, Bami Holding fitoi me rreth 837.4 milionë lekë, ndërsa pesë operatorë kishin paraqitur oferta më të ulëta, përfshirë një ofertë rreth 73.2 milionë lekë më të lirë.

Këto diferenca nuk provojnë vetvetiu një shkelje të procedurave. Por ato janë mjaftueshëm të mëdha për të kërkuar një shpjegim të plotë mbi mënyrën se si është bërë vlerësimi.

Në fund të fundit, bëhet fjalë për fonde publike dhe për kontrata që paguhen nga buxheti i shtetit.

Prandaj, pyetja që mbetet pas këtyre dy procedurave është e thjeshtë dhe konkrete: pse u zgjodhën ofertat më të shtrenjta dhe cilat elemente i bënë ato më të favorshme se alternativat më ekonomike?

Përgjigjja duhet të gjendet në dokumentet e tenderëve, në procesverbalet e komisioneve të vlerësimit dhe në arsyetimin zyrtar të Fondit Shqiptar të Zhvillimit.