18 vite nga tragjedia dhe (pa)drejtësia e Gërdecit me 26 viktima

Një shpërthim i fuqishëm në fabrikën e demontimit të armëve në Gërdec tronditi jo vetëm zonën përreth, por edhe kryeqytetin Tiranën. Flakët, tymi i dendur dhe shpërthimet zinxhir krijuan një skenë paniku që u përhap me shpejtësi në gjithë zonën.

Bilanci i tragjedisë ishte i rëndë: 26 persona humbën jetën, qindra të tjerë u plagosën dhe dhjetëra banesa u shkatërruan. Ngjarja ndodhi më 15 mars 2008 dhe konsiderohet si një nga fatkeqësitë më të rënda industriale në historinë e Shqipërisë.

Ajo ditë e shtunë dukej si një ditë e zakonshme për banorët e zonës dhe për punonjësit e fabrikës së çmontimit të municioneve. Por shpërthimi i fuqishëm e shndërroi atë në një makth që la pasoja të thella për shumë familje.

Mes viktimave kishte edhe fëmijë. Një prej tyre ishte 7-vjeçari Erison Durdaj, ndërsa mes të vdekurve ishte edhe baxhanaku i ish-kryeministrit Sali Berisha. Tragjedia nxori në sipërfaqe një skandal të madh që lidhej me procesin e çmilitarizimit të municioneve dhe dyshimet për korrupsion në nivele të larta shtetërore.

Pas shpërthimit, hetimet çuan në gjykatë 29 të pandehur. Mes figurave kryesore të përfshira në proces ishin ish-drejtori i MEICO, Ylli Pinari, biznesmeni Mihal Delijorgji, drejtori i fabrikës së demontimit Dritan Minxolli dhe ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Luan Hoxha.

Ky i fundit u largua nga Shqipëria dhe kërkoi azil politik në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ndërsa të pandehurit e tjerë u përballën me procesin gjyqësor. Dënimet e dhëna për ta u konsideruan nga shumë familjarë të viktimave dhe nga opinioni publik si tepër të ulëta në raport me pasojat e tragjedisë.

Në atë kohë, ministri i Mbrojtjes Fatmir Mediu dha dorëheqjen nga posti. Edhe pse u mor i pandehur, procedurat ligjore bënë që ai të shmangte akuzat në atë fazë.

Familjarët e viktimave, veçanërisht prindërit e Erisonit të vogël, Feruzan Durdaj dhe Zamira Durdaj, nuk reshtën së kërkuari drejtësi. Përpjekjet e tyre çuan në rihapjen e hetimeve nga SPAK.

Prokuroria e Posaçme mori të pandehur sërish ish-ministrin e Mbrojtjes, i cili aktualisht është deputet në Kuvendi i Shqipërisë. Ai akuzohet për veprën penale “shpërdorim detyre”, të kryer në bashkëpunim me zyrtarë të tjerë dhe kuadro ushtarakë, në lidhje me procesin e çmilitarizimit të municioneve në Gërdec.

Sipas akuzës, gjatë kohës që drejtonte Ministrinë e Mbrojtjes, Mediu dyshohet se ka nxjerrë akte nënligjore në kundërshtim me ligjin dhe me një vendim të qeverisë për procedurat e trajtimit të armëve dhe municioneve të hequra nga përdorimi. Këto vendime, sipas prokurorisë, i kanë sjellë përfitime të padrejta kompanive private që merreshin me çmontimin e municioneve.

Fatmir Mediu i ka mohuar akuzat dhe vazhdon të marrë pjesë rregullisht në procesin gjyqësor që zhvillohet në Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar.

Gjatë gjyqit janë dëgjuar dëshmitë e shumë personave, ndërsa debat ka shkaktuar edhe një dokument i njohur si fax-i me mbishkrimin “Për Shkëlzenin”, që dyshohet se i referohej Shkëlzen Berisha, djalit të ish-kryeministrit Berisha. Ai gjithashtu ka dhënë dëshmi në këtë proces.

Paralelisht, prokuroria ka zhvilluar hetime edhe për një episod tjetër që lidhet me shitjen e municioneve luftarake nga Ministria e Mbrojtjes dhe MEICO tek kompani të huaja, përfshirë “Evdin Ltd” me seli në Qipro dhe “AEY” me seli në Florida.

Për këtë çështje është hapur një procedim penal i veçuar për dyshime për korrupsion të funksionarëve të lartë shtetërorë dhe pastrim parash. Megjithatë, edhe pse kanë kaluar disa vite nga nisja e këtyre hetimeve, ende nuk ka një përfundim përfundimtar.

Pas 18 vitesh, tragjedia e Shpërthimi i Gërdecit vazhdon të mbetet një plagë e hapur për familjet e viktimave.

26 jetë u humbën atë ditë dhe shumë të tjera u shkatërruan. Ndërsa proceset gjyqësore vazhdojnë, familjarët dhe opinioni publik vazhdojnë të bëjnë të njëjtën pyetje që prej vitesh: kush do të mbajë përgjegjësi për tragjedinë që tronditi Gërdecin?