Çfarë thonë shkencëtarët? Ja pse gratë jetojnë më gjatë se burrat

Një studim shkencor i publikuar së fundmi në revistën Science Advances ka zbuluar se avantazhi i femrave në jetëgjatësi nuk është vetëm karakteristikë e njerëzve, por një model i përhapur edhe në shumë specie të tjera të botës shtazore.

Sipas studiuesve, në 72% të specieve të gjitarëve, femrat jetojnë mesatarisht 12% më gjatë se meshkujt. Ky fenomen, sugjeron studimi, ka rrënjë të thella biologjike dhe evolucionare, që shkojnë përtej stilit të jetesës apo sjelljeve të përditshme.

Çfarë e shpjegon këtë diferencë?

Një ndër faktorët kryesorë është struktura gjenetike. Femrat kanë dy kromozome X, që i ndihmon të kompensojnë mutacionet e mundshme në njërin prej tyre. Meshkujt, në të kundërt, kanë vetëm një X dhe një Y, gjë që i bën më të ndjeshëm ndaj sëmundjeve gjenetike.

Por kromozomet nuk janë gjithçka. Studiuesit identifikuan një kombinim faktorësh që ndikojnë në jetëgjatësinë:

Zgjedhjet seksuale (si konkurrenca mashkullore për femrat),

Roli prindëror,

Ndikimet mjedisore,

Si dhe strategjitë e mbijetesës në natyrë.

Zogjtë grabitqarë dhe përjashtimet që konfirmojnë rregullin

Autorja kryesore e studimit, Johanna Stärk nga Instituti Max Planck në Gjermani, thekson se disa specie – si zogjtë grabitqarë – devijojnë nga modeli i zakonshëm. Tek këta, femrat janë shpesh më të mëdha dhe jetojnë më gjatë, ndoshta për shkak të rolit dominues në riprodhim dhe mbrojtje.

Përtej stereotipeve kulturore

Tek njerëzit, jetëgjatësia më e lartë e grave është shpesh e lidhur me zakone më të shëndetshme, kujdes më të madh për veten dhe shmangien e rreziqeve. Por ky studim thekson se avantazhi femëror është më shumë biologjik sesa kulturor – dhe shfaqet qartë edhe në mjedise të kontrolluara, si kopshte zoologjike apo laboratorë.

Studiuesit analizuan 1,176 specie përfshirë shimpanzetë, brejtësit, drerët dhe zogjtë, duke ofruar kështu një nga pasqyrimet më të plota deri më sot mbi dallimet gjinore në jetëgjatësi në mbretërinë shtazore.