RENEA në bulevard, Rama pas uniformave, deputetët pas Facebook-ut!

Kush do t’u përgjigjet të rinjve?

Ka diçka thellësisht të gabuar kur një kryeministër duket më i rrethuar nga uniformat sesa i gatshëm të përballet me qytetarët e vet. Kur një protestë e të rinjve prodhon më shumë gaz, shkopinj dhe përplasje sesa dialog. Kur bulevardi mbushet me forca sigurie, ndërsa ata që duhet të japin përgjigje politike zgjedhin të qëndrojnë pas ekraneve të telefonave.

Tirana po përjeton një krizë që nuk mund të mbulohet më me deklarata të stërgjata, me akuza ndaj protestuesve apo me propagandën e zakonshme të pushtetit. Të rinjtë kanë dalë në rrugë, përballja me policinë është përshkallëzuar dhe pamjet e dhunës kanë tronditur opinionin publik. Në këtë situatë, pyetja nuk është vetëm si do të përfundojë protesta e radhës. Pyetja është se çfarë po bën shteti me qytetarët e tij dhe kush do të mbajë përgjegjësi për mënyrën se si po vepron.

Sepse një qeveri që e sheh çdo protestë si kërcënim dhe çdo protestues si kundërshtar që duhet neutralizuar, rrezikon të harrojë dallimin themelor mes shtetit dhe pushtetit. Shteti u përket qytetarëve. Pushteti është i përkohshëm. Dhe asnjë kryeministër nuk mund ta trajtojë zemërimin qytetar si një problem që zgjidhet duke shtuar uniformat në bulevard.

RENEA në Kryeministri: Çfarë rreziku kërkonte një strukturë speciale?

Prania e RENEA-s në perimetrin e Kryeministrisë është një nga çështjet që kërkon shpjegim publik. Një strukturë e specializuar për operacione me rrezikshmëri të lartë nuk është një dekor sigurie dhe as një instrument për t’i dhënë një proteste pamjen e një operacioni të jashtëzakonshëm.

Nëse ekzistonte një kërcënim konkret që kërkonte angazhimin e saj, drejtuesit e Policisë së Shtetit duhet ta shpjegojnë. Nëse kishte informacione për një rrezik të veçantë, publiku duhet të dijë të paktën arsyet institucionale që justifikuan këtë vendimmarrje. Nëse jo, atëherë lind pyetja nëse po i jepet një krize politike pamja e një kërcënimi që mund të përballohet vetëm me forca speciale.

Dhe këtu përgjegjësia shkon te drejtuesi i Policisë së Shtetit, Skënder Hita.

Ai nuk mund të mjaftohet me bilancet e zakonshme pas një dite përplasjesh. Duhet të shpjegojë zinxhirin e vendimmarrjes, arsyen e angazhimit të RENEA-s dhe objektivin e pranisë së saj. Qytetarët kanë të drejtë ta dinë nëse bëhej fjalë për një kërcënim konkret apo për një masë tjetër sigurie.

Sepse pamja e forcave speciale përballë një kryeqyteti të tensionuar nuk është një detaj i parëndësishëm. Ajo është një pamje që kërkon përgjegjësi.

Dhe nëse dikush në qeveri mendon se demonstrimi i forcës do t’i bëjë të rinjtë të harrojnë arsyet pse kanë dalë në rrugë, atëherë nuk e ka kuptuar fare natyrën e kësaj krize.

Kryeministria nuk është bunker politik. Është institucion publik.

Deputetët e mazhorancës, ku jeni?

Në një krizë të tillë, deputetët e mazhorancës duhet të jenë ndër të parët që dalin për të komunikuar me qytetarët. Jo për t’u përballur fizikisht me protestuesit, jo për të ndezur më tej situatën, por për të dëgjuar, për të shpjeguar dhe për të marrë përsipër përgjegjësinë politike që u takon.

Në vend të kësaj, qytetarët shohin deklarata, postime dhe reagime nga distanca.

Është e lehtë të shkruash për rendin kur nuk je në bulevard. Është e lehtë të kërkosh qetësi kur nuk ke përballë një të ri që të pyet se çfarë po ndodh me vendin e tij. Është e lehtë të mbrosh qeverinë me fjalë, kur nuk duhet të shpjegosh drejtpërdrejt pse situata ka mbërritur deri këtu.

Por për çfarë janë zgjedhur deputetët, nëse jo për të përfaqësuar qytetarët edhe në momentet më të vështira?

Edhe ata kanë fëmijë. Edhe ata duhet të mendojnë se çfarë do të ndienin po të shihnin fëmijët e tyre mes gazit, panikut dhe përplasjeve. A do të mjaftoheshin me një status në Facebook? A do të prisnin që dikush tjetër t’u shpjegonte çfarë kishte ndodhur?

Atëherë, pse duhet të mjaftohen qytetarët me kaq?

Askush nuk po u kërkon deputetëve të miratojnë çdo kërkesë të protestuesve. U kërkohet të bëjnë detyrën e tyre: të dalin, të dëgjojnë dhe të përgjigjen. Nëse kanë argumente kundër kërkesave të të rinjve, le t’i paraqesin. Nëse mendojnë se pas protestave ka shkelje të ligjit, le të kërkojnë hetim dhe prova. Por të zhdukesh politikisht në një moment kur vendi kërkon përgjegjësi është një zgjedhje që nuk mund të kalojë pa u vënë re.

Facebook-u nuk është parlament. Një status nuk është dialog. Dhe heshtja e përfaqësuesve nuk është përgjigje.

Elisa Spiropali mund të shkruajë faqe të tëra, por kriza nuk zgjidhet me një çarçaf deklaratash.

Kur një vend është në tension, politikanët duhet të kuptojnë se fjalët e tyre kanë peshë vetëm nëse shoqërohen me përgjegjësi. Një deklaratë e gjatë mund të mbushë ekranin, por nuk e zhbën një plagosje, nuk i përgjigjet një familjeje të shqetësuar dhe nuk shpjegon vetvetiu pse një protestë përfundoi në përplasje.

Elisa Spiropali dhe çdo përfaqësues tjetër i mazhorancës duhet të kuptojnë se nuk mjafton të prodhosh një tekst që mbron pozicionin e qeverisë. Duhet të përgjigjesh për situatën konkrete.

Çfarë po bën qeveria për të ulur tensionet? Çfarë përgjegjësie merr për mënyrën si po menaxhohet protesta? Çfarë garancish u jep qytetarëve se forca do të përdoret vetëm kur është e nevojshme dhe në përputhje me ligjin?

Këto janë pyetjet që kërkojnë përgjigje. Jo një tjetër leksion se si duhet të sillen qytetarët, ndërsa pushteti shmang diskutimin për mënyrën si po veprojnë institucionet.

Sepse sa herë që politika flet gjatë, por nuk i përgjigjet thelbit, krijon përshtypjen se synimi i saj është të kalojë ditën, jo të zgjidhë problemin.

Klevis Balliu përfundoi në Lanë. Të tjerët përfunduan pas ekraneve.

Episodi i deputetit të opozitës Klevis Balliu, i cili përfundoi në lumin Lana, u bë një nga pamjet e komentuara të protestës. Mund të diskutohet për sjelljen e tij, për qëndrimet politike dhe për mënyrën se si opozita po përpiqet të kapitalizojë pakënaqësinë. Por një gjë nuk ndryshon: përfaqësuesit politikë duhet të jenë të pranishëm aty ku zhvillohet kriza, jo vetëm aty ku komentohen pamjet e saj.

Prania në terren nuk e bën automatikisht askënd të drejtë. Por mungesa e përfaqësuesve të mazhorancës ngre një pyetje të fortë: pse ata që kanë pushtetin nuk janë të gatshëm të përballen drejtpërdrejt me njerëzit që po kërkojnë përgjigje?

Nëse opozita është në rrugë, mazhoranca nuk mund të pretendojë se detyra e saj është të shohë nga distanca. Nëse opozita gabon, kundërshtojeni me argumente. Nëse protestuesit shkelin ligjin, veproni sipas ligjit. Por mos e ngatërroni përgjegjësinë politike me komoditetin e të qëndruarit larg skenës ku zhvillohen ngjarjet.

Një parlament nuk mund të përfaqësojë vetëm ata që janë dakord me qeverinë. Ai duhet të përfaqësojë edhe qytetarët që e kundërshtojnë atë.

Nëse policia nuk e kontrollon dot situatën, duhet të japë llogari. Nëse ka kërcënime, duhet të paraqesë prova.

Çdo pretendim për ndërhyrje të paligjshme, organizim të dhunshëm apo kërcënim ndaj institucioneve duhet të hetohet seriozisht. Por asnjë pretendim nuk duhet të përdoret si mbulesë për të shmangur pyetjet mbi veprimet e vetë institucioneve.

Nëse strukturat e sigurisë kanë informacion për persona që synojnë të cenojnë rendin, detyra e tyre është t’i identifikojnë dhe të veprojnë në bazë të ligjit. Nëse nuk arrijnë ta bëjnë këtë, drejtuesit duhet të shpjegojnë ku qëndron dështimi.

Nëse policia ka përdorur forcë në mënyrë të pajustifikuar, përgjegjësit duhet të identifikohen. Nëse protestuesit kanë kryer akte dhune ose kanë dëmtuar pronën, edhe ata duhet të përgjigjen për veprimet e tyre.

Ky është dallimi mes një shteti ligjor dhe një pushteti që kërkon t’i imponojë publikut vetëm versionin e vet: në shtetin ligjor, askush nuk është mbi ligjin dhe askush nuk përjashtohet nga llogaridhënia.

Përgjegjësia nuk mund të jetë gjithmonë e protestuesit. As gjithmonë e policit që ndodhet në vijën e parë. Ajo duhet të shkojë deri te drejtuesit që vendosin, urdhërojnë dhe përcaktojnë mënyrën se si menaxhohet një situatë e tillë.

Boll më me një shtet që shfaq forcën, por nuk shpjegon vendimet e veta.

Nuk mund të kërkosh respekt për institucionet duke i kthyer ato në një mur përballë qytetarëve. Nuk mund të kërkosh besim te policia, nëse çdo episod i rëndë shoqërohet me pyetje pa përgjigje. Nuk mund të kërkosh qetësi nga të rinjtë, ndërsa politika sillet sikur përgjegjësia për krizën u takon vetëm atyre që janë në rrugë.

Dhe mbi të gjitha, nuk mund ta ngatërrosh mbrojtjen e shtetit me mbrojtjen e pushtetit.

Edi Rama nuk është Shqipëria. Kryeministria nuk është shtëpia e tij private. Policia nuk është gardë politike e askujt. Institucionet ekzistojnë për të garantuar sigurinë dhe të drejtat e qytetarëve, jo për t’i bërë ata të ndihen të huaj në vendin e tyre.

Të rinjtë duhet të refuzojnë dhunën dhe shkatërrimin. Policia duhet të veprojë me profesionalizëm dhe proporcionalitet. Opozita duhet të mbajë përgjegjësi për qëndrimet dhe veprimet e saj. Por mazhoranca, mbi të gjitha, duhet të kuptojë se pushteti nuk e përjashton nga detyrimi për të dëgjuar.

Sepse një qeveri nuk matet nga numri i forcave që ka në dispozicion për të mbrojtur godinën e saj. Matet nga aftësia për të përballuar pakënaqësinë pa e kthyer qytetin në një arenë përplasjeje.

Sot, Tirana nuk ka nevojë për më shumë maska, më shumë deklarata apo më shumë justifikime. Ka nevojë për përgjigje, përgjegjësi dhe një përpjekje reale për të dalë nga kjo krizë.

Ata që kanë pushtetin duhet të kuptojnë se frika mund të zbrazë një bulevard për disa orë, por nuk e zgjidh arsyen pse njerëzit dolën në të.

Dhe kur të mbarojë protesta, kur të largohen kamerat dhe kur bulevardi të mbetet bosh, pyetjet do të jenë ende aty.

Kush mori vendimet? Kush i justifikon ato? Kush mban përgjegjësi për të rinjtë e lënduar dhe për mënyrën se si shteti u përball me qytetarët e vet?

Këto pyetje nuk mund të mbulohen me gaz lotsjellës dhe as të fshihen pas një postimi në Facebook.

Boll më. Qytetarët nuk i detyrohen pushtetit heshtje. Pushteti u detyrohet qytetarëve llogari.