Bregdeti dhe zonat e mbrojtura po privatizohen për resortet e luksit

Një analizë e publikuar nga media europiane EUobserver ngre shqetësime serioze mbi mënyrën se si po zhvillohen investimet turistike në Shqipëri, duke argumentuar se disa nga zonat më të rëndësishme natyrore të vendit po hapen për projekte luksoze që favorizojnë investitorët e huaj dhe elitat globale.

Artikulli ndalet veçanërisht te projektet e planifikuara në ishullin e Sazanit, zonën e Nartës dhe Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta, duke paralajmëruar për rrezikun që këto ndërhyrje mund të sjellin për ekosistemet e mbrojtura dhe biodiversitetin e rajonit.

Sipas autorëve, argumenti i përdorur shpesh për të justifikuar zhvillimin e këtyre territoreve — se ato nuk janë shfrytëzuar më parë nga qytetarët — është i gabuar dhe i rrezikshëm. Në analizë theksohet se vlera e natyrës nuk përcaktohet nga përdorimi ekonomik apo turistik, por nga roli që ajo luan në ruajtjen e habitateve, biodiversitetit dhe ekuilibrit ekologjik.

Një pjesë e rëndësishme e artikullit i kushtohet projektit të lidhur me Jared Kushner në ishullin e Sazanit. Sipas EUobserver, zona përbën pjesë të një prej ekosistemeve detare më të ndjeshme të Mesdheut dhe organizatat mjedisore kanë ngritur shqetësime për ndikimin që mund të ketë ndërtimi i një resorti luksoz mbi habitatet e specieve të mbrojtura.

Po ashtu, analiza ndalet te zonat e mbrojtura të Nartës dhe Divjakë-Karavastas, të cilat konsiderohen si korridore të rëndësishme migrimi për shpendët dhe strehë për dhjetëra specie të rrezikuara. Sipas artikullit, këto territore kanë rëndësi të veçantë ekologjike jo vetëm për Shqipërinë, por për të gjithë rajonin e Mesdheut.

EUobserver ngre pikëpyetje edhe mbi procedurat e ndjekura për miratimin e projekteve, transparencën institucionale dhe respektimin e standardeve mjedisore. Në analizë përmenden shqetësimet e organizatave të mbrojtjes së natyrës, të cilat pretendojnë se në disa raste janë raportuar ndërhyrje në zona të mbrojtura pa konsultim të mjaftueshëm publik dhe pa vlerësime të plota të ndikimit në mjedis.

Një tjetër aspekt i trajtuar lidhet me procesin e integrimit europian të Shqipërisë. Sipas medias europiane, ekziston një kontradiktë mes angazhimeve që vendi ka marrë në kuadër të anëtarësimit në Bashkimin Europian dhe lejimit të zhvillimeve turistike në territore me rëndësi të lartë ekologjike.

Artikulli kujton se Komisioni Europian ka deklaruar më herët se po monitoron nga afër zhvillimet në zonën e Pishë Poro-Nartës dhe ka theksuar nevojën që Shqipëria të garantojë mbrojtjen e habitateve dhe specieve në përputhje me standardet europiane.

Në përfundim, analiza shtron pyetjen se kush përfiton realisht nga këto investime shumëmilionëshe. Sipas autorëve, ekziston rreziku që zonat natyrore dhe hapësirat publike të transformohen gradualisht në destinacione ekskluzive për investitorë të huaj dhe turistë me të ardhura të larta, ndërsa qytetarët shqiptarë të kenë gjithnjë e më pak akses në pasuritë natyrore të vendit.

Artikulli e konsideron këtë jo vetëm një çështje mjedisore, por edhe një debat social dhe demokratik, duke paralajmëruar se humbja e ekosistemeve të mbrojtura nuk mund të kompensohet nga asnjë investim turistik apo resort luksoz.

ARTIKULLI I PLOTË

“Ka diçka thellësisht zbuluese në argumentin që përsëritet sa herë që një zonë tjetër e mbrojtur në Shqipëri u dorëzohet investitorëve të luksit: “Shqiptarët nuk kanë shkuar kurrë atje gjithsesi.”

Disa e thanë këtë për Ishullin e Sazanit kur qeveria shqiptare dha miratimin paraprak për Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump, për ta transformuar zonën në një vendpushim luksoz.

Disa e thonë tani për ligatinat dhe ekosistemet e mbrojtura që rrethojnë Lagunën e Nartës dhe Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta.

Sikur e vetmja gjë që i jep vlerë natyrës është nëse njerëzit e konsumojnë atë. Ky mentalitet është pikërisht mënyra se si po e shkatërrojmë planetin.

Një pyll nuk ka nevojë të bëhet një vendpushim për të justifikuar ekzistencën e tij. Një lagunë nuk ka nevojë për bare plazhi dhe vila për të pasur rëndësi. Një ishull nuk ka nevojë të “aktivizohet” nga miliarderët për të qenë i vlefshëm. Disa vende duhet të ekzistojnë thjesht sepse janë ekosisteme, habitate, korridore migrimi dhe mjedise jetese për speciet që janë tashmë në prag të zhdukjes.

Ideja se çdo peizazh i paprekur është thjesht “pronë e paluajtshme e papërdorur” është një nga idetë më të rrezikshme të kapitalizmit modern, shpesh e maskuar nën mantelin e “zhvillimit””, thuhet në shkrim, shkruan politiko.al.

Kërcënimi i Kushnerit për speciet e rrezikuara
Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan nuk është tokë e zbrazët që pret të mbërrijë qytetërimi fitimprurës. Është një nga ekosistemet detare më të ndjeshme të Mesdheut.

Organizatat mjedisore kanë paralajmëruar se projekti i propozuar i resortit luksoz i lidhur me Kushnerin kërcënon habitatet e specieve të rrezikuara, duke përfshirë fokën mesdhetare dhe ekosistemet detare të mbrojtura.

Po kështu, Peizazhi i Mbrojtur Vjosa-Nartë dhe ekosistemet e lidhura me Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta nuk janë vetëm vija bregdetare piktoreske.

Ato janë pjesë e një prej korridoreve më të rëndësishme të shpendëve shtegtarë në Evropë dhe shtëpia e mbi 70 specieve të rrezikuara dhe më shumë se 200 specieve të shpendëve. Divjakë-Karavasta gjithashtu përbën sistemin e fundit të deltës së paprekur në Mesdhe.

E megjithatë, buldozerët hyjnë brenda. Jo në mënyrë transparente. Jo në mënyrë demokratike. Madje, sipas organizatave mjedisore, as ligjërisht.

Raportet dhe deklaratat nga grupet e ruajtjes së natyrës përshkruajnë aktivitetin e vazhdueshëm të ndërtimit, shkatërrimin e dunave dhe pyjeve, dhe ndërhyrjet brenda zonave të mbrojtura që dyshohet se ndodhin pa vlerësime të duhura të ndikimit në mjedis, konsultim publik ose procedura transparente të lejeve.

 

 

Kjo duhet të alarmojë këdo që ende beson se pranimi në BE ka të bëjë në thelb me sundimin e ligjit, standardet mjedisore dhe llogaridhënien demokratike.

Dhe në një kohë kur Shqipëria po lavdërohet si vendi i dytë kandidat i BE-së (pas Malit të Zi) që përmbush standardet e ndërmjetme, ja ku qëndron pyetja e pakëndshme: si po përparon Shqipëria drejt anëtarësimit në BE, ndërsa zonat e mbrojtura po dobësohen për projekte elitare investimesh?

Sigurisht, “projekte” të ngjashme u prezantuan në të gjithë rajonin.

“Eko-resort” me fushë golfi
Për shembull, Kripora e Ulqinit në Mal të Zi ishte privatizuar më parë dhe ishte planifikuar për zhvillim në një eko-resort me një marinë dhe fushë golfi, duke paraqitur një kërcënim për habitatin thelbësor për zogjtë përgjatë rrugës së tyre migratore.

Qendra për Mbrojtjen dhe Kërkimin e Shpendëve të Malit të Zi (CZIP) mbështeti mbrojtjen e habitateve të shpendëve, duke zbuluar informacione rreth hipotekave të paligjshme. Kjo i shtoi peshë fushatës së tyre, e cila tërhoqi vëmendje jo vetëm në nivel kombëtar, por edhe në nivel rajonal.

Në fund të fundit, përpjekjet e tyre ishin të suksesshme dhe mbrojtja e vendit u bë një pikë referimi përmbyllëse për procesin e pranimit të Malit të Zi në BE.

Diku tjetër në rajon, dhe ndoshta ironikisht, një nga projektet më të diskutueshme të Kushnerit në Ballkan ishte një rindërtim luksoz në Beograd në vendin e ish-selisë së ushtrisë jugosllave të bombarduar gjatë ndërhyrjes së NATO-s, i cili përfundimisht u anulua pas protestave publike, shqyrtimit institucional dhe akuzave për dokumentacion të falsifikuar.

Presidenti serb Aleksandar Vuçiç u ankua se Serbia do të “mbetej me një ndërtesë të rrënuar” në vend të një investimi multimilion eurosh.

Por ky kontrast e bën rastin e Shqipërisë edhe më shqetësues.

Në Serbi, polemika u përqendrua në rindërtimin e një rrënoje urbane të kontestuar politikisht dhe historikisht. Në Shqipëri, nuk ka asnjë guaskë betoni të braktisur në mes të një kryeqyteti. Asnjë strukturë ushtarake në rënie. Asnjë vend i braktisur që nuk shërben “asgjë”.

Në vend të kësaj, ajo që po i hapet zhvillimit luksoz janë disa nga ekosistemet më të brishta dhe më të gjalla të vendit, habitate që tashmë shërbejnë për një qëllim shumë më të madh se fitimi. Ato mbështesin biodiversitetin, strehojnë speciet e rrezikuara, rregullojnë ekosistemet dhe i përkasin publikut dhe brezave të ardhshëm.

Reagimi i Brukselit
Komisioni Evropian, anëtarët e Parlamentit Evropian dhe organizatat mjedisore kanë ngritur vazhdimisht shqetësime në lidhje me qeverisjen mjedisore të Shqipërisë dhe ndryshimet në legjislacionin e zonave të mbrojtura.

Shpallja e Parkut Kombëtar të Vjosës si zonë e mbrojtur në Shqipëri ishte rezultat i angazhimit të vazhdueshëm të aktorëve të ndryshëm të BE-së me qeverinë dhe shoqërinë civile të Shqipërisë.

Kjo është arsyeja pse shoqëria civile, dhe organizatat mjedisore në veçanti, argumentojnë në mënyrë të qartë se ndryshimet që lejojnë ndërtime luksoze në zonat e mbrojtura bien ndesh me standardet e mbrojtjes së natyrës të BE-së dhe frymën e kuadrit Natura 2000 – rrjeti kryesor i BE-së për mbrojtjen e specieve të rrezikuara dhe habitateve të cenueshme, dhe gurthemeli i politikës evropiane të ruajtjes së biodiversitetit.

Megjithatë, përgjigjja evropiane mbetet çuditërisht e kujdesshme.

Në maj 2026, Komisioni Evropian deklaroi se po “monitoronte nga afër” zhvillimet në peizazhin e mbrojtur Pishë Poro-Nartë dhe përsëriti se, për të mbyllur Kapitullin 27 mbi mjedisin dhe klimën, Shqipëria duhet të demonstrojë aftësinë për të menaxhuar zonat e ardhshme Natura 2000 dhe për të parandaluar degradimin e habitateve dhe specieve.

Deklarata në mënyrë implicite njeh Pishë Poro-Nartën si një rast prove për angazhimet mjedisore të Shqipërisë në kuadër të procesit të pranimit.

Megjithë alarmin në rritje nga organizatat mjedisore dhe raportet e vazhdueshme për ndërhyrje brenda zonave të mbrojtura, përgjigja politike nga Brukseli mbetet e kufizuar në monitorim dhe shqetësim procedural.

Nuk ka pasoja serioze politike në lidhje me pranimin. Asnjë përballje e madhe diplomatike.

Në vend të kësaj, Shqipëria duket e bllokuar në një paradoks të njohur ballkanik: standardet evropiane përdoren me rigorozitet në retorikë, ndërsa përjashtimet tolerohen kur interesat politike dhe investitorët strategjikë hyjnë në skenë.

Jo për shqiptarët e zakonshëm
Dhe kjo na çon në një të vërtetë tjetër të pakëndshme të fshehur nën gjuhën e “zhvillimit”. Zhvillimi për kë?

Kur qeveritë festojnë investime luksoze prej miliarda eurosh, publiku pritet të duartrokasë automatikisht.

Por shqiptarët e zakonshëm kanë të drejtë të pyesin nëse këto projekte janë menduar fare për ta. Kush do të jetë në gjendje t’i përballojë këto vendpushime? Kush do të ketë akses në këto plazhe? Kush përfiton kur peizazhet publike dhe të mbrojtura transformohen në enklava për elitat globale?

Shqipëria tashmë po bëhet e papërballueshme për shumë nga qytetarët e saj gjatë muajve të verës. Zona të tëra bregdetare u drejtohen gjithnjë e më shumë investitorëve të huaj, turizmit luksoz dhe tregjeve spekulative të pasurive të paluajtshme. Ajo që dikur ishte një hapësirë ​​e përbashkët natyrore rrezikon të bëhet peizazh privat për multimilionerët.

Ky nuk është thjesht një problem mjedisor. Është gjithashtu një problem social dhe demokratik.

Asnjë vendpushim luksoz nuk mund të zëvendësojë një ekosistem të humbur.