Avokati kallëzon në SPAK Sali Berishën dhe 9 ish-zyrtarë të tjerë

Dosja e 14 shtatorit 1998, një nga ngjarjet më të errëta dhe të diskutuara të tranzicionit shqiptar, ka rikthyer vëmendjen e drejtësisë mbi figurën e ish-kryeministrit Sali Berisha dhe disa prej bashkëpunëtorëve të tij më të ngushtë në atë kohë. Avokati Idajet Beqiri ka dorëzuar më 15 tetor 2025 një kallëzim penal pranë SPAK, duke kërkuar nisjen e procedimit penal ndaj Berishës dhe 9 zyrtarëve të tjerë të Partisë Demokratike për katër akuza të rënda, mes të cilave edhe kryengritje e armatosur – një vepër penale që nuk parashkruhet dhe parashikon burgim të përjetshëm.

Të kallëzuarit në dosje:

• Sali Berisha

• Ridvan Bode

• Genc Pollo

• Shaban Memia

• Pal Dajçi

• Ekrem Spahiu

• Frrok Gjini

• Dem Dollapi

• Alfons Zeneli

• Artur Bejzade

Akuzat:

1. Kryengritje e armatosur

2. Vepra me qëllim terrorist

3. Organizatë kriminale

4. Kryerja e veprave penale nga grup i strukturuar kriminal

Çfarë përmban kallëzimi?

Në një dokument voluminoz, me kronologji të detajuar që nga trazirat e vitit 1997 deri në grushtin e shtetit të 14 shtatorit 1998, Beqiri pretendon se ngjarjet nuk ishin spontane apo reagim ndaj vrasjes së Azem Hajdarit, por rezultat i një plani të mirëorganizuar, të përgatitur prej më shumë se një viti nga Sali Berisha dhe struktura të veçanta brenda PD-së, të cilat kishin lidhje të drejtpërdrejta me ish-efektivë të Gardës, SHIK-ut, Ministrisë së Rendit dhe Forcave të Armatosura.

Sipas kallëzimit:

“U zbuluan linja komunikimi të drejtpërdrejta mes Ministrisë së Rendit dhe selisë së PD-së, përpara dhe gjatë zhvillimit të grushtit të shtetit. Një ‘Departament i Sigurisë Kombëtare’ brenda PD-së kishte marrë në dorë zinxhirin komandues të strukturave të dhunës.”

Beqiri citon urdhra për bllokimin e rrugëve, përfshirjen e militantëve të armatosur dhe marrjen e përkohshme të disa prej institucioneve kyçe të shtetit, si Kryeministria, RTSH, Gjykata Kushtetuese, Ministria e Drejtësisë dhe e Kulturës. Një granatë u hodh në zyrën e kryetarit të Kuvendit, Skënder Gjinushi, ndërsa ministri i Brendshëm Perikli Teta i shpëtoi një atentati me armë.

Roli i vrasjes së Azem Hajdarit

Sipas Beqirit, vrasja e Hajdarit nuk ishte shkak, por “shkëndija e planifikuar” që u përdor si justifikim për shpërthimin e dhunës dhe nisjen e ofensivës për rrëzimin e qeverisë.

Në kallëzim theksohet se:

“Berisha këmbënguli personalisht që Hajdari të kthehej në Tiranë nga Fieri, megjithë informacionet për persona të dyshimtë pranë selisë së PD-së. U kërkua që Hajdari të dilte i armatosur për të parë ‘çfarë po ndodhte jashtë’. Kjo, në fakt, ishte një manovër për ta vendosur në rrezik.”

Ndërhyrja ndërkombëtare

Grushti i shtetit u ndalua vetëm pas presionit të jashtëzakonshëm ndërkombëtar, sidomos pas një ultimatumi të Departamentit Amerikan të Shtetit, i cili:

• E dënoi ashpër dhunën

• Nuk njohu asnjë pushtet që do të vinte përmes forcës

• Kërkoi tërheqjen e menjëhershme të forcave të armatosura

Një plan që kishte nisur më herët

Kallëzimi përshkruan edhe tentativat paraprake për destabilizim:

• 1 korrik 1997: Berisha urdhëron bllokimin e rrugëve në Tiranë për të ndaluar njohjen e rezultatit zgjedhor.

• 22 shkurt 1998: “Minigrushti” në Shkodër ku u sulmuan dhe u dogjën institucionet, u liruan të burgosur dhe u grabitën banka e qendra të rëndësishme.

Përfshirja e të huajve dhe grupeve të armatosura

Një pjesë e rëndësishme e kallëzimit përqendrohet në rolin e militantëve të sjellë nga diaspora, kryesisht nga Italia dhe Greqia, disa prej të cilëve kishin dosje penale dhe ishin të shpallur në kërkim nga Interpoli për krime gjatë vitit ’97. Beqiri thekson se Berisha u kishte premtuar atyre rikthimin në pozitat e dikurshme nëse “revolucioni” do të kishte sukses.

Kujtesë për drejtësinë

Kallëzimi i Beqirit ngre alarmin për heshtjen institucionale që e ka mbuluar ngjarjen për mbi dy dekada:

“Autorët e ngjarjes nuk janë zhdukur. Janë aktivë në politikë, në jetën publike, dhe vazhdojnë të flasin hapur për marrje pushteti jashtë rrugëve demokratike.”

Ai paralajmëron se harresa historike dhe mungesa e drejtësisë për këtë grusht shteti është një precedent i rrezikshëm për të ardhmen politike të vendit.

Çfarë pritet nga SPAK?

Nëse SPAK vendos të hapë hetim zyrtar për këtë çështje, do të jetë hera e parë që grushti i shtetit i vitit 1998 trajtohet në mënyrë formale dhe të thelluar nga drejtësia shqiptare, me mundësi për konsekuenca të rënda penale për një numër të lartë ish-zyrtarësh të lartë dhe vetë ish-presidentin dhe ish-kryeministrin Sali Berisha.

Në një kohë kur skena politike shqiptare është gjithnjë e më e polarizuar, dhe kur drejtësia po përpiqet të fitojë besimin e humbur, kjo dosje e vjetër por me ndikim të madh mund të shërbejë si një provë historike për pavarësinë dhe guximin e sistemit të drejtësisë në Shqipëri.