Ish-ministri i Ramës: Shqipëria po vuan nga kapitalizmi grabitqar

Protesta që prej 84 ditësh kërkon largimin e Edi Ramës nuk mund të shihet më thjesht si një revoltë kundër një projekti të caktuar turistik apo si një përpjekje për mbrojtjen e një zone natyrore.

Kështu e interpreton ish-ministri i Jashtëm, Ditmir Bushati, i cili e sheh lëvizjen protestuese si shfaqjen e një pakënaqësie shumë më të gjerë me mënyrën se si është zhvilluar Shqipëria gjatë dekadave të fundit, me ndarjen e pasurisë dhe me hapësirat publike.

Në një intervistë për podkastin “The News Agents”, Bushati i ka cilësuar protestat ndër më masivet dhe më intensive që Shqipëria ka përjetuar që prej rënies së komunizmit.

Sipas tij, rëndësia e protestës nuk qëndron vetëm te numri i njerëzve që kanë dalë në rrugë, por te fakti se ajo ka prekur një pakënaqësi që është akumuluar prej vitesh.

Bushati e lidh këtë pakënaqësi me modelin ekonomik që, sipas tij, ka karakterizuar Shqipërinë gjatë 30-35 viteve të fundit. Ai e përshkruan atë si një formë “kapitalizmi grabitqar”, ku hapësirat dhe pasuritë publike janë zvogëluar gradualisht, ndërsa një pjesë e tyre kanë përfunduar në duart e një numri të kufizuar njerëzish.

Për ish-ministrin, kjo ka prodhuar jo vetëm pabarazi ekonomike, por edhe një ndjesi në rritje se mundësitë nuk shpërndahen në mënyrë të barabartë.

Sipas tij, qytetarët kanë nisur të shohin përtej narrativës së zhvillimit dhe të pyesin se çfarë kostoje ka pasur ky model për liritë dhe mundësitë e tyre.

“Njerëzit po kuptonin se i ashtuquajturi zhvillim që kemi parë gjatë viteve të fundit po ndodhte në kurriz të lirive të tyre politike dhe ekonomike”, është shprehur Bushati.

Ai thekson gjithashtu se protesta nuk është kufizuar vetëm brenda Shqipërisë. Sipas tij, një pjesë e rëndësishme e mobilizimit është reflektuar edhe në diasporë, ku shqiptarë që jetojnë jashtë vendit kanë organizuar tubime në mbështetje të kauzave të protestuesve në Tiranë.

Bushati e konsideron këtë një zhvillim domethënës, veçanërisht duke pasur parasysh numrin e madh të shqiptarëve që jetojnë jashtë vendit.

Por çfarë e ka kthyer një çështje që në pamje të parë lidhet me një zonë natyrore në një protestë kaq të gjerë?

Për Bushatin, përgjigjja lidhet me akumulimin e pakënaqësive të tjera shoqërore dhe ekonomike.

Ai argumenton se debati për natyrën dhe mbrojtjen e hapësirave publike është vetëm një pjesë e një shqetësimi më të madh: kujt i përkasin pasuritë publike dhe kush përfiton nga zhvillimi ekonomik i vendit.

Në këtë kuptim, Sazani është bërë simbol i një konflikti më të gjerë mes interesit publik dhe atij privat.

Bushati e sheh protestën si një kërkesë për të gjetur një ekuilibër të ri mes zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së interesit publik.

Ai argumenton se Shqipëria nuk duhet të zgjedhë domosdoshmërisht mes zhvillimit dhe mbrojtjes së natyrës, por duhet të gjejë një mënyrë për t’i harmonizuar të dyja.

Në të njëjtën mënyrë, sipas tij, duhet të vendoset një ekuilibër edhe mes pasurisë publike dhe interesit privat.

“Ka të bëjë me mënyrën se si zhvillohet jeta publike në këtë vend; ka të bëjë me mënyrën se si mundësitë ekonomike shpërndahen në mënyrë të pabarabartë në shoqëri”, është shprehur ai.

Në fund, Bushati e sheh protestën si një moment që mund të shërbejë si pikë kthese për modelin ekonomik dhe shoqëror të Shqipërisë.

Sipas tij, vendi duhet të largohet gradualisht nga ajo që ai e cilëson si “kapitalizëm grabitqar” dhe të orientohet drejt një modeli më social, ku zhvillimi ekonomik të mos vijë në kurriz të hapësirave publike, mjedisit, lirive politike dhe mundësive të barabarta.

Në këtë këndvështrim, protesta 84-ditore nuk është më vetëm një betejë për Sazanin.

Ajo është shndërruar në një debat më të gjerë mbi modelin e zhvillimit të Shqipërisë dhe mbi pyetjen se kush duhet të përfitojë nga pasuria dhe hapësirat e vendit.