Nga Parisi në Tiranë, Macron dhe Rama në sinkron ndaj protestave

Qeveritë në Shqipëri dhe Francë po përballen me debate të forta për mënyrën se si duhet të trajtohen protestat dhe përgjegjësia për aktet e dhunshme gjatë tyre. Në Tiranë, nismat e prezantuara nga kryeministri Edi Rama parashikojnë gjoba dhe kufizime për tubimet, ndërsa në Paris është vënë në diskutim një projektligj që synon të forcojë përgjegjësinë financiare për dëmet e shkaktuara gjatë demonstratave.

Megjithëse rrethanat politike dhe shoqërore në dy vendet ndryshojnë ndjeshëm, të dyja nismat kanë rikthyer në qendër të vëmendjes një çështje themelore: si mund të garantohet rendi publik pa cenuar të drejtën e qytetarëve për të protestuar?

Në Shqipëri, ndryshimet e propozuara nga qeveria Rama përfshijnë masa ndëshkuese që, sipas nismës së paraqitur, mund të arrijnë deri në 500 mijë lekë, si dhe kufizime për zhvillimin e tubimeve pranë institucioneve të caktuara. Në Francë, diskutimi përqendrohet te mundësia e detyrimit të pjesëmarrësve në protesta për të paguar dëmet e shkaktuara gjatë episodeve të vandalizmit, edhe kur nuk janë autorët e drejtpërdrejtë.

Këto propozime nuk janë identike nga pikëpamja juridike, por kanë një pikë të përbashkët: zgjerimin e debatit mbi përgjegjësinë e protestuesve dhe fuqinë e autoriteteve për të ndërhyrë gjatë tubimeve publike.

Franca shqyrton përgjegjësinë financiare për dëmet gjatë protestave

Në Francë, projektligji i njohur si nisma “vandalët paguajnë” synon të krijojë mekanizma më të fortë për kompensimin e dëmeve të shkaktuara gjatë demonstratave. Sipas propozimit të përshkruar në debatin publik, përgjegjësia financiare mund të shtrihet edhe te persona që nuk i kanë shkaktuar vetë dëmet, nëse plotësohen kushtet e përcaktuara nga ligji.

Në materialet mbi nismën është përmendur një shumë deri në 10 mijë euro, ndërsa propozimi përfshin edhe zgjerimin e mundësive të monitorimit të demonstratave përmes dronëve.

Kryeministri francez Sébastien Lecornu e ka mbrojtur nismën, duke e cilësuar të domosdoshme përballë episodeve të dhunës dhe dëmtimeve gjatë tubimeve. Debati është nxitur nga një sërë ngjarjesh, përfshirë incidente të dhunshme të lidhura me festimet pas ndeshjeve të futbollit, por edhe nga tensionet më të gjera shoqërore.

Megjithatë, kundërshtarët e projektligjit paralajmërojnë se përgjegjësia financiare nuk duhet të vendoset në mënyrë të tillë që të prekë qytetarët vetëm për faktin se ndodhen në një demonstratë ku persona të tjerë kryejnë akte të paligjshme.

Sindikatat dhe e majta franceze ngrenë shqetësime

Organizata sindikale dhe grupe që mbrojnë të drejtat e njeriut kanë shprehur shqetësime se masat e propozuara mund të krijojnë një efekt frenues mbi pjesëmarrjen në protesta.

Deputeti i së majtës franceze Éric Coquerel ka paralajmëruar se qytetarët mund të hezitojnë të dalin në rrugë nëse rrezikojnë të përballen me detyrime financiare për veprime të kryera nga persona të tjerë. Edhe senatori komunist Fabien Gay ka kundërshtuar idenë se një mekanizëm i tillë mund të kufizojë në praktikë zhvillimin e demonstratave.

Në një letër të hapur drejtuar gazetës Le Monde, sindikata dhe organizata për mbrojtjen e të drejtave të njeriut kanë kritikuar drejtimin e marrë nga nisma, duke ngritur pikëpyetje mbi përputhshmërinë e saj me lirinë e demonstrimit dhe parimet e shtetit të së drejtës.

Nga ana tjetër, Marine Le Pen dhe Tubimi Kombëtar kanë mbështetur parimin që personat përgjegjës për vandalizmin duhet të paguajnë dëmet që shkaktojnë. Kjo tregon se debati në Francë nuk kufizohet vetëm te përplasja mes qeverisë dhe opozitës, por prek edhe mënyrën se si duhet të ndahet përgjegjësia mes autorëve të dhunës dhe pjesëmarrësve të tjerë në protesta.

Shqipëria, gjoba deri në 500 mijë lekë dhe kufizime për tubimet

Në Shqipëri, propozimet e qeverisë së Edi Ramës kanë hapur një debat të ngjashëm mbi raportin mes rendit publik dhe lirisë së protestës.

Masat e bëra publike parashikojnë gjoba që mund të arrijnë deri në 500 mijë lekë, si dhe kufizime për organizimin e tubimeve pranë disa institucioneve. Në këtë kuadër, vëmendja përqendrohet edhe te kriteret që do të përdoren për të përcaktuar përgjegjësinë e individëve të përfshirë në protesta ku regjistrohen akte dhune.

Një nga çështjet më të ndjeshme është dallimi mes personave që kryejnë veprime të dhunshme dhe qytetarëve që marrin pjesë në mënyrë paqësore në të njëjtin tubim. Nëse rregullat nuk e përcaktojnë qartë këtë ndarje, ekziston rreziku që masat ndëshkuese të krijojnë pasiguri për qytetarët që duan të ushtrojnë të drejtën e tyre për të protestuar.

Përmasat dhe rrethanat e protestave në Shqipëri ndryshojnë nga ato në Francë, ndaj krahasimi mes dy vendeve duhet bërë me kujdes. Megjithatë, diskutimi mbi proporcionalitetin e gjobave, kufizimet e tubimeve dhe garancitë për protestuesit paqësorë është i rëndësishëm në të dyja rastet.

Ku përfundon siguria publike dhe ku fillon kufizimi i protestës?

E drejta për tubim paqësor mbrohet nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Shtetet mund të vendosin kufizime në kushte të caktuara, por ato duhet të kenë bazë ligjore dhe të jenë të nevojshme e proporcionale me qëllimin e ndjekur.

Kjo do të thotë se autoritetet kanë përgjegjësinë të parandalojnë dhunën dhe të mbrojnë qytetarët e pronën publike, por njëkohësisht duhet të garantojnë që personat që protestojnë paqësisht të mos ndëshkohen për veprime që nuk i kanë kryer.

Në këtë pikë, nismat në Tiranë dhe Paris ngrenë një dilemë të përbashkët: si të ndëshkohen autorët e akteve të dhunshme pa e kthyer frikën nga gjobat apo pasojat ligjore në një pengesë për ushtrimin e lirive demokratike?

Përgjigjja do të varet nga përmbajtja përfundimtare e dispozitave, mënyra se si do të zbatohen dhe garancitë që do të kenë qytetarët për të kundërshtuar vendimet e padrejta. Në fund, sfida për të dyja qeveritë nuk është vetëm ruajtja e rendit, por edhe sigurimi që ky objektiv të mos përdoret në dëm të së drejtës për protestë.