Si u shkel marrëveshja për Diellën

Në Shqipëri, Anila Bisha është prej dekadash një figurë e njohur e kinemasë dhe teatrit. Por prej disa muajsh ajo jeton në hijen e Diella, inteligjencës artificiale që përdor fytyrën e saj – një rol që ajo thotë se nuk e ka dashur kurrë.

Në shtator, kur kryeministri Edi Rama njoftoi emërimin e një inteligjence artificiale në postin e ministres së Prokurimeve Publike, në një lëvizje komunikimi për të cilën ai njihet, ishte pikërisht fytyra e aktores që u shfaq në faqet e para të mediave në mbarë botën.

Disa ditë më vonë, versioni i saj digjital i veshur me kostum tradicional shqiptar iu drejtua Kuvendi i Shqipërisë në një video që u pa nga miliona njerëz. Përballë këtij imazhi – fytyrës së saj – që mbante një fjalim për të cilin ajo nuk dinte asgjë dhe në një rol që nuk e kishte pranuar kurrë, Anila Bisha thotë se u trondit.

“Nuk arrija ta besoja kur pashë veten duke mbajtur fjalim në Parlament, kur dëgjova zërin tim duke thënë ‘unë jam ministre’”, tregoi për Agence France-Presse aktorja 57-vjeçare. “Kam qarë shumë.”

Avatar për shërbime publike

Në fillim të vitit 2025, Bisha kishte pranuar të jepte fytyrën dhe zërin e saj për një asistente virtuale të e-Albania, një portal shërbimesh publike i krijuar për të ndihmuar qytetarët të orientohen në procedurat administrative.

Për krijimin e këtij avatari, ajo qëndroi për orë të tëra në këmbë duke folur pa ndërprerje. Çdo lëvizje e buzëve dhe çdo tingull duhej të regjistrohej në mënyrë që chatboti i inteligjencës artificiale, i quajtur Diella (që në shqip do të thotë “diell”), të mund t’u përgjigjej natyrshëm kërkesave të përdoruesve.

Brenda pak muajsh në platformën e-Albania, Diella regjistroi rreth një milion ndërveprime dhe lëshoi më shumë se 36 mijë dokumente përmes platformës – një sukses që u vlerësua si nga qeveria ashtu edhe nga përdoruesit.

Korrupsioni dhe polemikat

Kjo e shtyu në shtator 2025 Edi Ramën të shpallte emërimin e Diellës si ministre të Prokurimeve Publike, duke premtuar tendera publikë “100% të pastër nga korrupsioni”, një problem kronik në Shqipëri.

Që prej dhjetorit, drejtuesja e departamentit përgjegjës për inteligjencën artificiale është vendosur në arrest shtëpie për lidhje të dyshuara me manipulime të paligjshme të tenderëve publikë. Ndërkohë, edhe zëvendëskryeministrja Belinda Balluku, e akuzuar për korrupsion në një çështje të dhënies së kontratave publike, u pezullua nga detyra në fund të vitit 2025.

Megjithatë, emërimi i kësaj ministreje virtuale shkaktoi menjëherë kritika të forta. Ekspertët paralajmëruan për iluzionin e një inteligjence artificiale të pakorruptueshme, juristët ngritën pikëpyetje mbi ligjshmërinë e emërimit, ndërsa opozita iu drejtua Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë, duke kërkuar të dijë se kush do të mbajë përgjegjësi për vendimet e marra nga një IA.

“Shumë e rëndë për mua”

Anila Bisha thotë se nuk ka qenë kurrë në dijeni që imazhi i saj do të përdorej për një ministre dhe se për muaj me radhë është përpjekur të kontaktojë qeverinë.

“Përdorimi i imazhit dhe zërit tim për qëllime politike është diçka shumë e rëndë për mua”, shpjegon aktorja. “Njerëzit që nuk e pëlqejnë kryeministrin më urrejnë mua dhe kjo më dhemb shumë.”

Ajo thotë se me qeverinë shqiptare kishte firmosur vetëm një kontratë – e cila skadoi më 31 dhjetor 2025 – për përdorimin e imazhit të saj në shërbimet që e-Albania u ofron qytetarëve. Përballë heshtjes së qeverisë, Bisha nuk beson më në një zgjidhje miqësore dhe i është drejtuar gjykatës.

Të hënën, një kërkesë për pezullimin e përdorimit të imazhit të saj deri në përfundim të procesit gjyqësor u rrëzua nga një gjykatë administrative. Por avokati i saj, Aranit Roshi, tha se brenda pak ditësh do të depozitohet një padi e re që përfshin edhe një kërkesë për një milion euro dëmshpërblim për shkelje të të drejtës së imazhit.

Qeveria reagoi me një deklaratë ku shprehej se “e mirëpret mundësinë për ta zgjidhur këtë çështje njëherë e mirë përpara një gjykate”.

Nëse është e nevojshme, Anila Bisha thotë se është e gatshme ta çojë çështjen edhe në Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut në Strasburg./”le Parisien“