INVESTIGIMI

Shqipëria e çoi çështjen në gjykatë pasi kishte humbur afatin trevjeçar. Apeli i Parisit shpalli mungesën e juridiksionit dhe ngarkoi shtetin me 20 mijë euro të tjera shpenzime. Paditë penale të paralajmëruara nga kryeministri nuk e zhbëjnë automatikisht vendimin e arbitrazhit

Kryeministri Edi Rama deklaroi në Kuvend se biznesmeni italian Francesco Becchetti do të marrë “zero lekë” nga Shqipëria, pavarësisht vendimit ndërkombëtar që e detyron shtetin shqiptar të paguajë rreth 110 milionë euro për çështjen e “Agon Channel”.

Por një vendim i Gjykatës së Apelit në Paris, i siguruar fillimisht nga Syri Televizion, paraqet një realitet juridik shumë më të rëndë për Shqipërinë: kërkesa e qeverisë shqiptare është rrëzuar, ndërsa vendimi i arbitrazhit nuk është shfuqizuar.

Dokumenti tregon gjithashtu se Shqipëria e ka ngritur një prej kërkesave për rishikim pasi kishte përfunduar afati trevjeçar i parashikuar nga Konventa e Uashingtonit.

Në këtë situatë, deklarata politike se Becchetti nuk do të marrë asnjë qindarkë nuk mbështetet nga rezultati i deritanishëm i proceseve civile ndërkombëtare.

Çfarë tha Rama në Kuvend?

Rama pranoi ekzistencën e vendimit, por paralajmëroi një betejë të re penale kundër Becchettit dhe një ose dy arbitrave të përfshirë në çështje.

“Subjekti në fjalë, së bashku me një apo dy arbitrit përkatës, do të përballen me drejtësinë dhe të jesh i sigurt se, më herët sesa vonë, të gjitha lekët që janë mbajtur padrejtësisht të ngrira, duke ia marrë Albcontrol-it, do të kthehen në arkën e shtetit shqiptar”, deklaroi kryeministri.

Deklarata ngre tri pyetje thelbësore:

• Në cilën gjykatë është paraqitur kallëzimi ose padia e paralajmëruar?
• Për cilat vepra penale konkrete akuzohen Becchetti dhe arbitrat?
• Si mund ta zhbëjë një procedim penal vendimin e arbitrazhit, i cili deri tani ka mbetur në fuqi?

Një kallëzim penal, edhe nëse paraqitet, nuk e anulon vetvetiu një vendim ndërkombëtar arbitrazhi. Për ta penguar ekzekutimin e tij kërkohet një bazë juridike dhe një vendim i organit kompetent.

Vendimi i Parisit: Franca nuk ka juridiksion

Sipas vendimit të Gjykatës së Apelit në Paris, mosmarrëveshja dhe procedura e arbitrazhit nuk kanë lidhjen juridike të nevojshme me Francën që gjykatat franceze të shqyrtojnë kërkesën e Shqipërisë.

Në vendim thuhet:

“Procedura e arbitrazhit në fjalë, ashtu si edhe mosmarrëveshja bazë, nuk kanë asnjë lidhje me Francën dhe, rrjedhimisht, nuk ekziston asnjë element lidhës që mund t’u japë juridiksion gjykatave të këtij shteti për të shqyrtuar kontestime që u kërkohet të nisin ex nihilo, në kundërshtim dhe përtej kushteve të Konventës së Uashingtonit.”

Ky formulim ka rëndësi të veçantë. Gjykata franceze nuk ka rishqyrtuar themelin e konfliktit dhe nuk ka vendosur nëse pretendimet e Shqipërisë kundër Becchettit janë të drejta ose të gabuara. Ajo ka konstatuar se nuk ka juridiksion për të ndërhyrë në këtë mënyrë.

Rezultati praktik, megjithatë, mbetet i njëjtë: kërkesa e Shqipërisë është rrëzuar dhe vendimi i arbitrazhit nuk është prekur.

Afati trevjeçar që Shqipëria nuk respektoi

Pjesa më problematike e dokumentit lidhet me afatin e kërkesës për rishikim.

Vendimi i referohet procedurës së 29 marsit 2023, në të cilën ishte refuzuar kërkesa e parë e Shqipërisë për rishikimin e vendimit arbitral të 24 prillit 2019.

Sipas dokumentit, pala kundërshtare kishte ngritur që atëherë argumentin se kërkesa shqiptare ishte paraqitur jashtë afatit trevjeçar të përcaktuar në nenin 51, pika 2, të Konventës së Uashingtonit.

Gjykata evidenton gjithashtu se Shqipëria, gjatë procedurës përkatëse, nuk kishte pretenduar se kufizimi kohor cenonte të drejtën për qasje në gjykatë dhe të drejtën për një mjet juridik efektiv, të garantuara nga nenet 6 dhe 13 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Shteti shqiptar kërkoi që këtë kontroll ta kryente më pas Gjykata e Apelit në Paris, përmes një padie për anulim. Por gjykata franceze deklaroi se nuk kishte juridiksion për një procedurë të tillë.

Kjo sjell në qendër të çështjes përgjegjësinë e institucioneve shqiptare:

Kush e kishte detyrën të ndiqte afatet? Kush vendosi që kërkesa të paraqitej në atë moment? A ishte qeveria në dijeni se afati trevjeçar kishte përfunduar?

Edhe 20 mijë euro mbi faturën ekzistuese

Me vendimin e 26 majit, Gjykata e Apelit në Paris jo vetëm rrëzoi kërkesën shqiptare, por e ngarkoi Republikën e Shqipërisë edhe me 20 mijë euro shpenzime shtesë në favor të palëve kundërshtare.

Dokumenti parashikon gjithashtu mbulimin e kostove procedurale që lidhen me ndërhyrjen e avokatit Luca De Maria, masa përfundimtare e të cilave duhet lexuar sipas dispozitivit të plotë të vendimit.

Termi “gjobë” përdoret gjerësisht në debatin politik dhe mediatik, por juridikisht bëhet fjalë për një vendim arbitrazhi që njeh dëmshpërblim dhe detyrime financiare ndaj investitorëve, jo për një gjobë penale apo administrative.

Nga mbyllja e “Agon Channel” te bllokimi i parave të Albcontrol-it

Çështja nisi pas ndërhyrjeve të autoriteteve shqiptare ndaj kompanive dhe interesave të lidhura me Francesco Becchettin, përfshirë mbylljen e “Agon Channel”.

Më 24 prill 2019, tribunali i arbitrazhit në çështjen ICSID ARB/15/28 vendosi në favor të investitorëve. Më pas, kreditorët kërkuan njohjen dhe ekzekutimin e vendimit në juridiksione të ndryshme.

Një prej pasojave më të rënda ishte ngrirja e të ardhurave të Albcontrol-it nga Eurocontrol. Këto para lidhen me tarifat që u paguhen operatorëve të kontrollit ajror për shërbimet e navigimit.

Rama deklaron se fondet do të çlirohen dhe do të kthehen në arkën e shtetit. Deri tani, megjithatë, qeveria nuk ka paraqitur publikisht një vendim përfundimtar që urdhëron zhbllokimin dhe rikthimin e tyre.

Strategji juridike apo zhvendosje e betejës?

Pas dështimit të kërkesave civile, paralajmërimi për ndjekje penale duket si zhvendosje e betejës nga arbitrazhi dhe gjykatat civile drejt terrenit penal.

Por edhe sikur hetimi penal të nisë, duhen provuar veprat konkrete, përgjegjësia individuale dhe ndikimi i tyre mbi vendimin arbitral. Vetë hapja e një hetimi nuk mjafton për ta shpallur vendimin të pavlefshëm dhe as për të ndaluar automatikisht ekzekutimin e tij.

Qeveria duhet të bëjë publike:

1. Kopjen e plotë të vendimit të Gjykatës së Apelit në Paris.
2. Të gjitha faturat e studiove ligjore që kanë përfaqësuar Shqipërinë.
3. Emrat e institucioneve dhe zyrtarëve përgjegjës për ndjekjen e afateve.
4. Shumën e përgjithshme të interesave dhe shpenzimeve të akumuluara.
5. Statusin juridik të fondeve të Albcontrol-it.
6. Kopjen dhe juridiksionin e kallëzimit penal të paralajmëruar nga Rama.

“Zero lekë” përballë një vendimi ende në fuqi

Vendimi i Parisit nuk provon se çdo rrugë juridike teorike është mbyllur. Ai provon, megjithatë, se përpjekja konkrete e Shqipërisë në atë gjykatë ka dështuar dhe se vendimi i arbitrazhit nuk është zhbërë.

Për këtë arsye, deklarata se Becchetti do të marrë “zero lekë” mbetet një zotim politik, jo një rezultat juridik.

Dokumentet tregojnë se Shqipëria ka humbur një tjetër betejë, ka shtuar kostot procedurale dhe vazhdon të mbajë mbi vete detyrimin e një vendimi që arrin rreth 110 milionë euro, pa përfshirë domosdoshmërisht të gjitha interesat dhe shpenzimet e mëvonshme.

Pyetja nuk është vetëm nëse Becchetti do t’i marrë paratë. Pyetja është se kush do të mbajë përgjegjësi në Shqipëri për humbjen e afateve, strategjinë e dështuar ligjore dhe faturën që vazhdon të rëndojë mbi financat publike.

Dokumentacioni publik i çështjes e identifikon procesin si Hydro, Becchetti and others v. Albania, ICSID ARB/15/28, ndërsa regjistri juridik evidenton edhe vendimin e 26 majit 2026 të Apelit të Parisit.