Familjet shqiptare harxhojnë më shumë për arsimin, por bie cilësia

Arsimi në kolaps: Shpenzimet rriten, rezultatet  vetëm në rënie.

Shqipëria përballet me një krizë të thellë në sektorin e arsimit. Ndërsa familjet shqiptare po shpenzojnë gjithnjë e më shumë për edukimin e fëmijëve të tyre, arritjet mësimore janë në rënie të lirë. Ky është një realitet që dëshmon dështimin e qeverisë për të ndërtuar një sistem arsimor të denjë për të ardhmen e vendit.

PISA: Një Pasqyrë Alarmante

Rezultatet e testimeve ndërkombëtare PISA për vitin 2022 janë një kambanë alarmi. Nxënësit shqiptarë 15-vjeçarë arritën rezultate katastrofike: 368 pikë në matematikë, një rënie prej 69 pikësh krahasuar me vitin 2018. Në letërsi dhe shkenca, situata është po aq e zymtë. Këto rezultate nuk janë thjesht numra në një raport; ato përfaqësojnë një brez të tërë të rinjsh që po dështojnë të marrin arsimimin bazë të nevojshëm për të konkurruar në një botë globale.

Në vend që të shërbejë si një trampolinë për zhvillimin personal dhe kombëtar, arsimi në Shqipëri është kthyer në një barrë për familjet, që shpenzojnë gjithnjë e më shumë për të kompensuar mungesat e sistemit publik.

Shpenzime në Rritje, Rezultate në Rënie

Sipas INSTAT-it, shpenzimet mesatare mujore të familjeve shqiptare për arsimin u rritën me 16% nga viti 2021 në 2023. Një familje shqiptare mesatarisht shpenzon tani mbi 38,000 lekë në vit për arsimin, përfshirë transportin, tarifat dhe arsimin privat. Megjithatë, këto investime nuk po përkthehen në arritje më të mira për nxënësit.

Rritja e kostove është veçanërisht problematike për familjet me të ardhura të ulëta, të cilat janë të detyruara të zgjedhin mes pagesës për arsim cilësor ose për nevoja bazike. Për ata që vendosin të regjistrojnë fëmijët në shkolla private, shpenzimet janë të papërballueshme, ndërsa cilësia shpesh nuk justifikon kostot.

Rënia e Shkollave dhe Kostoja e Lartë e Mungesës së Reformave

Numri i përgjithshëm i shkollave në Shqipëri ka rënë ndjeshëm, një tregues tjetër i dobësisë së sistemit arsimor publik. Familjet po braktisin gjithnjë e më shumë shkollat publike, të cilat vuajnë nga mungesa e sigurisë, infrastruktura e amortizuar dhe mungesa e stafit të kualifikuar. Për shumë prindër, shkollat private janë një domosdoshmëri, pavarësisht se shpesh ofrojnë cilësi të ngjashme ose më të ulët sesa ato publike.

Kush Mban Përgjegjësi?

Qeveria shqiptare ka dështuar të adresojë problemet strukturore të arsimit. Investimet publike janë të pamjaftueshme, shpërndarja e burimeve është e paefektshme dhe mungesa e vizionit strategjik vazhdon të minojë cilësinë e sistemit arsimor. UNESCO ka bërë thirrje për financim dhe shpërndarje më të mirë të burimeve, por këto rekomandime bien në vesh të shurdhët.

Ndërkohë, qeveria lavdëron nismat e saj, nga rindërtimi i shkollave tek promovimi i teknologjisë, por realiteti është i hidhur: rezultatet e nxënësve po përkeqësohen, mësuesit po largohen për paga më të mira jashtë vendit, dhe arsimi është bërë një tjetër sektor ku qytetarët duhet të mbështeten te xhepat e tyre për të mbijetuar.

A është ende koha për ndryshim?

Nëse qeveria nuk reflekton mbi këtë krizë dhe nuk merr masa të forta për të përmirësuar sistemin arsimor, Shqipëria rrezikon të humbasë një brez të tërë. Arsimi është shtylla e një shoqërie të zhvilluar, dhe pa të, e ardhmja mbetet në errësirë.

Familjet shqiptare nuk mund dhe nuk duhet të mbajnë të vetme barrën e arsimit. Shteti ka detyrimin të investojë në të ardhmen e vendit, përndryshe do të përballemi me një “brain drain” edhe më të madh dhe një shoqëri që shembet nën peshën e injorancës dhe dështimit institucional.