Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, ka shtruar një darkë në nder të presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, i cili ndodhet për vizitën e tij të parë zyrtare në Serbi. Në një postim në Instagram, Vuçiç tha se i uroi mirëseardhjen Zelenskyt në Beograd dhe se darka ishte rasti i parë për të hapur bisedimet për temat që do të jenë në fokus të takimeve zyrtare.

“Është kënaqësi të kem mundësinë të pres presidentin e Ukrainës, Volodymyr Zelensky, i cili për herë të parë ndodhet për një vizitë zyrtare në Serbi. Jam i bindur se kjo vizitë do të kontribuojë në zhvillimin e mëtejshëm të marrëdhënieve mes Serbisë dhe Ukrainës, si edhe të bashkëpunimit në fushat me interes të përbashkët”, shkroi Vuçiç.

Ai shtoi se gjatë darkës u diskutua edhe për rrugën evropiane të Serbisë dhe Ukrainës, ndërsa theksoi se pritja ishte një mundësi për t’u prezantuar mysafirëve fryma e Serbisë dhe një pjesë e traditës së vendit.

Por pse Zelensky viztoi Beogrin? 

Bashkëpunimi në industrinë ushtarake pritet të jetë një nga çështjet kryesore të vizitës së presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Serbi. Për Beogradin, takimi ka edhe një dimension ekonomik, diplomatik dhe elektoral, ndërsa Aleksandar Vuçiç kërkon të ruajë ekuilibrin mes lidhjeve tradicionale me Moskën dhe marrëdhënieve me Perëndimin.

Vizita e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Beograd pritet të ketë në qendër marrëdhëniet mes Ukrainës dhe Serbisë në fushën e industrisë së mbrojtjes, në një kohë kur municionet dhe armët e prodhuara në Serbi kanë përfunduar te forcat ukrainase.

Takimi ka rëndësi edhe për presidentin serb Aleksandar Vuçiç. Përveç interesit ekonomik që lidhet me eksportet e industrisë ushtarake, afrimi me Kievin mund t’i shërbejë Beogradit në marrëdhëniet me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara.

Vizita gjithashtu zhvillohet në një periudhë kur Serbia po përgatitet për zgjedhje dhe Vuçiç përballet me kritika për standardet demokratike dhe proceset zgjedhore.

Analistët serbë Goran Miletić dhe Dragan Popović e shohin takimin Zelensky-Vuçiç si një zhvillim me disa dimensione, ku interesat ekonomike dhe ushtarake ndërthuren me politikën e jashtme dhe atë të brendshme.

Armët serbe për Ukrainën, çështja kryesore e takimit

Një nga arsyet kryesore të afrimit mes Beogradit dhe Kievit lidhet me industrinë serbe të mbrojtjes.

Serbia ka një sektor të konsiderueshëm të prodhimit të armëve dhe municioneve, ndërsa një pjesë e këtyre produkteve ka përfunduar në Ukrainë. Mënyra se si janë realizuar dërgesat nuk ndryshon faktin se ky realitet njihet nga aktorët kryesorë ndërkombëtarë, përfshirë Rusinë, Shtetet e Bashkuara dhe vendet e Bashkimit Evropian.

Për Ukrainën, sigurimi i vazhdueshëm i municioneve mbetet i rëndësishëm për shkak të luftës me Rusinë. Për Serbinë, eksportet krijojnë të ardhura për industrinë vendase dhe ndikojnë në aktivitetin ekonomik.

Dragan Popović, drejtor i Qendrës për Politikë Praktike, e rendit pikërisht interesin ekonomik si një nga motivet kryesore të Beogradit.Sipas tij, eksporti në shkallë të gjerë i armëve serbe drejt Ukrainës sjell përfitime për personat e përfshirë në prodhimin dhe tregtinë e tyre, por njëkohësisht kontribuon edhe në ekonominë dhe Prodhimin e Brendshëm Bruto të Serbisë.

Për Vuçiçin, ky rezultat ekonomik mund të përdoret edhe në politikën e brendshme, veçanërisht në prag të zgjedhjeve.

Beogradi fiton pikë në marrëdhëniet me Perëndimin

Dimensioni tjetër i vizitës lidhet me raportet e Serbisë me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara.

Serbia vazhdon të perceptohet si një vend ku Rusia ruan ndikim dhe mbështetje të konsiderueshme në opinionin publik. Beogradi gjithashtu nuk i është bashkuar plotësisht politikës së sanksioneve të BE-së kundër Moskës.

Në këto kushte, bashkëpunimi me Ukrainën në industrinë e mbrojtjes përbën një nga fushat ku interesat e Serbisë përputhen me ato të vendeve perëndimore.

Goran Miletić, themelues dhe drejtor ekzekutiv i Balkans Forward Foundation, vlerëson se Bashkimi Evropian e sheh pozitivisht këtë bashkëpunim.

Sipas tij, edhe politika aktuale amerikane ndaj Rusisë krijon kushte më të favorshme që bashkëpunimi mes Beogradit dhe Kievit të konsiderohet i dobishëm nga Uashingtoni.

Në këtë kuptim, pritja e Zelenskyt në Beograd i jep Vuçiçit mundësinë të paraqesë Serbinë si një shtet që, pavarësisht lidhjeve me Rusinë, mund të bashkëpunojë konkretisht me Ukrainën dhe partnerët perëndimorë.

Vuçiç kërkon të ruajë ekuilibrin mes Moskës dhe Kievit
Vizita nuk zhvillohet në një terren diplomatik të panjohur.Vuçiç dhe Zelensky janë takuar dhe kanë biseduar disa herë më parë në kuadër të takimeve ndërkombëtare. Për këtë arsye, kontakti mes tyre nuk përbën një ndryshim të menjëhershëm të politikës së jashtme serbe.

Megjithatë, një vizitë e Zelenskyt në Serbi ka peshë tjetër politike, sidomos për shkak të marrëdhënieve historike të Beogradit me Moskën dhe mbështetjes që Rusia gëzon te një pjesë e elektoratit serb.

Miletić ngre pikëpyetje edhe për mënyrën se si Rusia mund të reagojë ndaj afrimit të mëtejshëm mes Serbisë dhe Ukrainës.

Sipas tij, nuk është e qartë se çfarë instrumentesh presioni mund të përdorë Moska ndaj Beogradit. Ai vlerëson se Vuçiç mund të ketë informacione që e bëjnë të mundur zhvillimin e një vizite të tillë në rrethanat aktuale, ndërsa një takim i këtij niveli mund të kishte qenë më i vështirë një ose dy vjet më parë.

Takimi me Zelenskyn ka edhe një dimension të brendshëm politik.Serbia po shkon drejt një tjetër procesi zgjedhor dhe qeveria e Vuçiçit vazhdon të përballet me kritika për standardet demokratike, kushtet zgjedhore dhe mënyrën e ushtrimit të pushtetit.

Sipas analistëve, Beogradi mund të shpresojë se bashkëpunimi me Ukrainën do të ndikojë pozitivisht në mënyrën se si qeveritë evropiane e shohin Serbinë.

Llogaria do të ishte që mbështetja konkrete për Ukrainën, sidomos përmes industrisë së mbrojtjes, të krijonte një klimë më të favorshme në marrëdhëniet me BE-në.Por Goran Miletić nuk pret që kjo të funksionojë në rast të problemeve serioze me zgjedhjet.

Ai argumenton se vendet anëtare të Bashkimit Evropian mund të tregojnë tolerancë ndaj Beogradit në çështje të caktuara, por standardet zgjedhore mbeten një kufi i rëndësishëm për shumë prej tyre.Nëse në zgjedhjet e ardhshme përsëriten problemet e konstatuara gjatë proceseve të mëparshme lokale, bashkëpunimi me Ukrainën nuk do të mjaftonte për të neutralizuar reagimet evropiane.

Eksporti i armëve si kapital diplomatik

Dragan Popović e konsideron furnizimin e Ukrainës me produkte të industrisë serbe të mbrojtjes si një nga elementet e pakta të politikës së jashtme të Beogradit që vlerësohet pozitivisht në Perëndim.

Kjo i jep Vuçiçit një interes të drejtpërdrejtë për ta ruajtur këtë kanal bashkëpunimi.

Megjithatë, sipas Popović, shitja e armëve nuk mund t’i sigurojë qeverisë serbe mbështetje të pakushtëzuar nga Bashkimi Evropian.

Protestat studentore dhe civile, si dhe kritikat për mënyrën e qeverisjes, kanë rritur vëmendjen ndaj gjendjes së demokracisë në Serbi.Bashkëpunimi me Ukrainën mund të ndikojë që disa qeveri perëndimore të jenë më të rezervuara në kritikat ndaj Vuçiçit ose të mos reagojnë publikisht ndaj disa zhvillimeve të brendshme. Por kjo nuk do të thotë se çështjet që lidhen me demokracinë dhe zgjedhjet do të hiqen nga agjenda.Vizita mund t’i shërbejë presidentit serb edhe për të forcuar një nga mesazhet që ai përdor në politikën e brendshme: paraqitjen e Serbisë si një vend që komunikon me të gjitha fuqitë dhe nuk lidhet plotësisht me asnjërin bllok.

Popović nuk mendon se pritja e Zelenskyt do t’i shkaktojë Vuçiçit humbje të konsiderueshme mes votuesve me qëndrime pro-ruse.

Sipas tij, mbështetja për presidentin serb nuk përcaktohet vetëm nga qëndrimi ndaj Rusisë. Vuçiç përpiqet të krijojë imazhin e një drejtuesi që mund të zhvillojë marrëdhënie njëkohësisht me aktorë që ndodhen në kampe të kundërta.

Takimi me Zelenskyn përshtatet me këtë strategji.Vuçiç mund ta përdorë vizitën për të treguar se Beogradi është në gjendje të ruajë komunikimin me Kievin, ndërkohë që nuk i ndërpret marrëdhëniet me Moskën.

Kjo politikë i mundëson presidentit serb të paraqitet para elektoratit si drejtues që ruan hapësirë manovrimi mes fuqive të mëdha.

Rusia dhe Kosova nuk përcaktojnë të vetme votën në Serbi
Sipas Popović, orientimi pro-rus i një pjese të opinionit publik nuk do të thotë automatikisht se këta qytetarë vendosin votën vetëm mbi bazën e marrëdhënieve të Serbisë me Moskën.

Ai argumenton se forcat politike që janë përpjekur ta përdorin vetëm kartën ruse nuk kanë arritur rezultate të mëdha zgjedhore.Një logjikë të ngjashme ai sheh edhe te çështja e Kosovës. Edhe pse tema ka peshë të madhe në retorikën politike serbe, vendimet e Vuçiçit për dialogun me Prishtinën nuk i kanë shkaktuar deri tani një humbje vendimtare të mbështetjes elektorale.

Për këtë arsye, pritja e presidentit ukrainas mund të mos ketë koston politike që do të sugjeronte në pamje të parë niveli i simpatisë për Rusinë në Serbi.

Marrëdhëniet me BE-në nuk varen vetëm nga Rusia dhe Kosova

Vizita e Zelenskyt lidhet edhe me debatin më të gjerë mbi integrimin evropian të Serbisë.Vuçiç ka deklaruar në mënyrë të përsëritur se Serbia do të kishte një rrugë shumë më të shpejtë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian nëse do të vendoste sanksione ndaj Rusisë dhe do të njihte Kosovën.

Miletić e konsideron këtë një thjeshtim të procesit të anëtarësimit.Sipas tij, vendosja e sanksioneve ndaj Rusisë përbën vetëm një pjesë të detyrimeve që Serbia ka në raport me BE-në. Anëtarësimi kërkon reforma të brendshme dhe transformimin e institucioneve sipas kritereve që vlejnë për shtetet kandidate.

Ai vlerëson se Serbia ka bërë shumë pak për një pjesë të këtyre reformave gjatë viteve të fundit.Edhe në raport me Kosovën, kërkesa evropiane nuk reduktohet vetëm te çështja formale e njohjes. BE kërkon normalizimin e marrëdhënieve dhe shmangien e përshkallëzimeve të reja mes Beogradit dhe Prishtinës.

Për këtë arsye, as bashkëpunimi me Ukrainën dhe as një ndryshim i vetëm në raport me Rusinë ose Kosovën nuk do të mjaftonte për të zgjidhur problemet e Serbisë në procesin e integrimit.

Vizita e presidentit ukrainas në Beograd përmbledh disa interesa të ndryshme.Për Ukrainën, Serbia përfaqëson një burim të rëndësishëm potencial për armë dhe municione në kushtet e vazhdimit të luftës me Rusinë.

Për Serbinë, industria e mbrojtjes sjell të ardhura dhe eksportet drejt Ukrainës kanë ndikim ekonomik.Për Vuçiçin, bashkëpunimi me Kievin krijon një kanal të dobishëm komunikimi me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara në një periudhë kur qeveria serbe përballet me kritika për demokracinë dhe zgjedhjet.

Në planin e brendshëm, takimi i jep presidentit serb mundësinë të forcojë imazhin e një politike të jashtme që përpiqet të mbajë marrëdhënie si me Lindjen, ashtu edhe me Perëndimin.

Pikërisht kombinimi i këtyre interesave, nga tregtia e armëve dhe ekonomia te marrëdhëniet me BE-në, Rusia dhe zgjedhjet e ardhshme, e vendos vizitën e Zelenskyt në Beograd përtej një takimi të zakonshëm diplomatik.