Çmimet fluturojnë, pagat mbeten pas: Shqipëria po bëhet e papërballueshme

Shqipëria po i afrohet standardeve europiane në një treg ku qytetarët do të donin të ishin të fundit: te çmimet. Ndërsa pagat dhe produktiviteti mbeten shumë larg niveleve të Bashkimit Europian, ushqimet në vend janë bërë tashmë ndër më të shtrenjtat në rajon.

Të dhënat e përmendura në analizë tregojnë se në vitin 2022 çmimet e ushqimeve në Shqipëri ishin rreth 85% e mesatares së BE-së. Tre vite më vonë, në vitin 2025, indeksi arriti në 102.9%, duke e çuar vendin mbi mesataren europiane dhe në krye të renditjes për çmimet e ushqimeve në Ballkanin Perëndimor.

Në të njëjtën kohë, diferenca me vendet e tjera të rajonit mbetet e dukshme. Serbia rezulton në 96.6% të mesatares së BE-së, Bosnjë-Hercegovina dhe Mali i Zi në 84.6%, ndërsa Maqedonia e Veriut në 74.3%.

Paradoksi bëhet edhe më i madh po të merret parasysh pesha e bujqësisë në ekonominë shqiptare. Sektori përbën rreth 14.6% të PBB-së, çka në teori duhet të krijonte avantazh për furnizimin vendas dhe kontrollin e kostove. Por në praktikë, rreth gjysma e grupeve ushqimore shiten me çmime mbi mesataren europiane.

Goditja është veçanërisht e fortë te produktet bazë. Qumështi, bulmeti dhe vezët rezultojnë mbi 30% më të shtrenjta se mesatarja e Bashkimit Europian. Kjo ngre pikëpyetje mbi gjithë zinxhirin e furnizimit: nga fermeri dhe grumbulluesi, te përpunuesi, distributori dhe në fund shitja me pakicë.

Problemi nuk zgjidhet thjesht duke vendosur tavane çmimesh apo duke i kërkuar tregut të ulë çmimet me urdhër. Pyetja kryesore është pse kostot janë kaq të larta në radhë të parë.

A është problemi te produktiviteti i ulët? Te madhësia e vogël e fermave? Te mungesa e përpunimit vendas? Te kostot e transportit dhe grumbullimit? Apo te mungesa e konkurrencës në hallka të caktuara të tregut?

Edhe pse Shqipëria ka një bazë të konsiderueshme bujqësore, importet vazhdojnë të luajnë një rol të madh në plotësimin e kërkesës. Ndërkohë, rritja e numrit të konsumatorëve dhe hyrja e më shumë të huajve në treg nuk po shoqërohet domosdoshmërisht me një rritje të prodhimit vendas, duke shtuar presionin mbi çmimet.

Një treg konkurrues nuk krijohet thjesht sepse shteti nuk cakton çmimet. Kërkohet konkurrencë reale, hyrje e operatorëve të rinj, rregulla të barabarta dhe institucione që ndërhyjnë kur krijohen deformime në treg.

Në këtë situatë, afrimi me standardet e Bashkimit Europian mund të sjellë një tjetër sfidë. Kërkesat më të larta për sigurinë ushqimore, prodhimin, paketimin, mjedisin dhe gjurmueshmërinë mund të rrisin kostot për bizneset që tashmë vuajnë nga produktiviteti i ulët dhe zinxhirët e dobët të furnizimit.

Rreziku është që Shqipëria të mbetet gjithnjë e më shumë një ekonomi konsumatore, e varur nga importet, ndërsa prodhimi vendas e ka të vështirë të konkurrojë.

Në fund, paradoksi mbetet i qartë: Shqipëria po arrin standard europian te çmimet, por jo te pagat. Ushqimet po afrohen ose tejkalojnë nivelet e BE-së, ndërsa të ardhurat, produktiviteti dhe konkurrueshmëria vazhdojnë të mbeten shumë pas Europës.