Si u shndërrua “Revolucioni i Flamingove” në lëvizjen më të madhe qytetare në Shqipëri

Çdo mbrëmje në orën 19:00, protestuesit rikthehen në të njëjtin shesh të kryeqytetit shqiptar, në Tiranë, me të njëjtat simbole dhe duke artikuluar të njëjtat kërkesa.

Më shumë se tri javë demonstrata të pandërprera e kanë shndërruar “Revolucionin e Flamingove” në lëvizjen më të madhe të protestës qytetare në Shqipëri që nga rënia e komunizmit.

Gjithçka nisi kur një projekt turizmi luksoz i miratuar nga qeveria në Zvërnec – një zonë bregdetare e mbrojtur në jug të Shqipërisë – nxiti reagime që shpejt evoluuan në një lëvizje më të gjerë politike.

Të nxitura fillimisht nga shqetësimet mjedisore, demonstratat janë zgjeruar në kërkesa më të mëdha, duke përfshirë edhe thirrjet për dorëheqjen e Kryeministrit Edi Rama.

Nga ana e tij, Rama ka hedhur poshtë idenë se trazirat mund të shpjegohen vetëm me pakënaqësitë politike të brendshme. Përkundrazi, ai ka pretenduar se protestat po zhvillohen brenda asaj që ai e përshkruan si një “luftë hibride”, e nxitur nga ndikimet e jashtme dhe manipulimi digjital.

Resorti luksoz i Kushner-it

Për Ramën, kontroversa mori dukshmëri ndërkombëtare vetëm pasi u lidh me Jared Kushner, dhëndrin e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, i cili planifikon të ndërtojë një projekt turistik luksoz në Zvërnec.

“Bota nuk u zgjua nga fati i Nartës, por nga emri i Jared Kushner,” tha Rama në një mbledhje të grupit parlamentar të Partisë Socialiste më 20 qershor.

Kryeministri ka pretenduar se ai që ai e quajti “ciklon digjital” ka mundësuar rritjen e përmasave të protestës nga një konstelacion i gjerë aktorësh të jashtëm, duke përfshirë kundërshtarët e Trump-it, grupe anti-izraelite dhe ata që ai i quan “mercenarë digjitalë” të sponsorizuar nga shtete të huaja.

“Janë identifikuar aktorë të sponsorizuar nga shtete, përfshirë ata nga Irani,” deklaroi ai.

Jehonë e së kaluarës komuniste të Shqipërisë

Jonila Godole, studiuese e komunikimit politik dhe memories kolektive në Universitetin e Tiranës, thotë se interpretimi i Ramës për protestat pasqyron një strategji të njohur komunikimi: zhvendosjen e fokusit nga kërkesat e protestuesve te forcat që pretendohet se qëndrojnë pas tyre.

“Kur një protestë qytetare paraqitet si iraniane, anti-izraelite apo e nxitur nga kundërshtarët e Trump-it, vëmendja largohet nga ajo që kërkojnë protestuesit. Debati zhvendoset te autorët e supozuar të protestës – te armiku i jashtëm,” tha ajo për DW.

Protestat, të cilat vazhdojnë prej gati një muaji, janë pagëzuar si “Revolucioni i Flamingove” sepse zona ku Kushner planifikon të ndërtojë resortin e tij është shtëpia e këtyre shpendëve rozë dhe shumë specieve të tjera.

Godole sheh gjithashtu jehonë të së kaluarës komuniste të Shqipërisë në retorikën e Ramës. Gjatë periudhës komuniste, disidenca politike portretizohej rregullisht si punë e forcave armiqësore të huaja. Ajo argumenton se gjuha e armiqve të jashtëm vazhdon të rishfaqet sa herë që ata në pushtet përballen me presion të vazhdueshëm të brendshëm.

“Frika ishte kapitali politik i regjimit komunist,” tha ajo. “Ajo e mbante shoqërinë nën kontroll dhe përqendronte pushtetin rreth liderit. Sot, kjo gjuhë nuk funksionon më në të njëjtën mënyrë. Të rinjtë nuk e njohin më atë kod politik. Ata e refuzojnë atë.”

A mund t’i shpjegojnë algoritmet protestat?

Akademiku dhe teoriciene i komunikimit, Artan Fuga, u shpreh se atribuimi i protestave ndaj algoritmeve rrezikon të ngatërrojë mjetin me shkakun. Platformat digjitale mund të përshpejtojnë qarkullimin e informacionit, tha ai, por ato nuk mund të shpjegojnë pse qytetarët zgjedhin të dalin në rrugë.

“Algoritmi është pjesë e mjedisit të komunikimit. Ai mund të përshpejtojë qarkullimin e mesazheve, të amplifikojë emocionet dhe të rrisë dukshmërinë. Por ai nuk është shkaku i pakënaqësisë sociale,” tha ai për DW.

“Teknologjia mund të ndikojë në mënyrën se si përhapet një protestë, por ajo nuk krijon arsyet e protestës. Të ngatërrosh algoritmet me pakënaqësinë shoqërore do të thotë të ngatërrosh kanalin me burimin.”

Tensionet që ndërtoheshin prej vitesh

Për shumë vëzhgues, pika e kthesës nuk ndodhi në rrjetet sociale, por në plazhin e Zvërnecit më 30 maj.

Përpara kamerave të telefonave celularë dhe në prani të oficereve të policisë, një protestues u drong mbi rërë nga rojet private të sigurisë. Pamjet u përhapën me shpejtësi në mediat sociale, duke e shndërruar atë që kishte nisur si një protestë mjedisore në një debat më të gjerë kombëtar mbi pushtetin, llogaridhënien dhe shtetin e së drejtës.

Fuga u shpreh se ato imazhe patën jehonë të madhe sepse pasqyruan tensionet që ishin grumbulluar në shoqërinë shqiptare prej vitesh.

“Ishte një moment tronditës për publikun shqiptar,” tha ai. “Ajo skenë ekspozoi marrëdhënien midis qytetarëve dhe shtetit, midis individit dhe të drejtave të tij, si dhe përplasjen ndërmjet interesave private dhe të mirës publike.”

Më shumë se thjesht një protestë mjedisore

Politologu Blendi Kajsiu tha se protestat zbulojnë një krizë shumë më të thellë sesa thjesht një mosmarrëveshje për mbrojtjen e mjedisit.

Sipas tij, ajo që i bashkon demonstruesit nuk është një ideologji e përbashkët, por një refuzim i përbashkët i modelit politik të Shqipërisë.

“Po dëshmojmë një krizë të thellë të modelit demokratik të Shqipërisë. Ajo që i bashkon këta protestues nuk është më ideologjia, por besimi se sistemi politik i vendit nuk i përfaqëson më ata,” tha ai për DW.

Kajsiu shtoi se protestuesit po përpiqen të rifitojnë hapësirën publike nga ajo që e shohin si një kapje graduale prej interesave të ngushta politike dhe private.

“Rrethimi i ngritur në Zvërnec u bë një manifestim fizik i asaj që shumë qytetarë ndiejnë se ka ndodhur me kryeministrinë, parlamentin dhe partitë politike: Ato janë rrethuar nga ‘pronarët’ e tyre,” shtoi ai.

Përtej kufijve të Shqipërisë

Debati tashmë është përhapur jashtë vendit dhe ka mbërritur deri në korridoret e pushtetit të Bashkimit Evropian.

In rezolutën e tij më të fundit të progresit për Shqipërinë, Parlamenti Evropian shprehu “shqetësim të serioz” për zhvillimet në zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë dhe bëri thirrje për një moratorium të menjëhershëm ndaj lejeve të reja dhe ndërtimeve në zonat e mbrojtura.

Rezoluta argumenton se mbrojtja e mjedisit dhe shteti i së drejtës mbeten pjesë e angazhimeve të Shqipërisë për anëtarësim në BE.

Jonila Godole beson se rezoluta e parlamentit dëshmon që institucionet evropiane e kanë njohur dimensionin mjedisor dhe atë të shtetit të së drejtës në këtë përplasje.

Megjithatë, ajo theksoi se portretizimi i protestave përmes gjuhës së kërcënimeve hibride dhe ndërhyrjeve të huaja rrezikon të zhvendosë vëmendjen ndërkombëtare nga kërkesat demokratike të protestuesve drejt çështjeve të sigurisë dhe stabilitetit.

“Prej vitesh, Evropa ka bërë thirrje për një shoqëri civile më të fortë për të konsoliduar demokracinë,” tha ajo. “Sot, Shqipëria ka një shoqëri civile të fortë që është mobilizuar në një shkallë të paprecedentë, e megjithatë ka pasur pak reagim ndërkombëtar në mbështetje të këtij mobilizimi. Pyetja që shtrohet është nëse shoqëria civile është e mirëpritur vetëm kur është e dobët, dhe jo kur shndërrohet në një aktor të vërtetë politik.” / DW