SPAK merr ‘në duar’ çështjen

Dosja e tenderit për ndërtimin e Portit të Integruar të Durrësit në Porto Romano, me vlerë afërsisht 400 milionë euro, është depozituar për hetim në Prokurorinë e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Referimi ka ardhur në formë kallëzimi penal, i cili ngre dyshime për shkelje sistematike të procedurave të prokurimit publik, favorizim të palësh të caktuara dhe konflikte interesi në një nga projektet më të mëdha të infrastrukturës në vend.

Koncentrimi i konkurrencës: Vetëm një ofertues i mbetur

Sipas kallëzimit, procedura e tenderit ka pësuar një proces të çuditshëm të përqendrimit. Shumica e kompanive ndërkombëtare të fuqishme, përfshirë konsorciume nga Kina, Belgjika, Franca, Italia dhe Holanda, u përjashtuan që në fazën e parakualifikimit, për shkak të asaj që dokumenti e quan “pasaktësi të vogla në dokumentacionin dytësor” ose interpretime të diskutueshme të rregullave. Kjo lëri në garë vetëm një ofertues të vetëm: kompaninë ARCHIRODON, e regjistruar zyrtarisht si filial në Qipro, por e prezantuar publikisht si kompani greke me seli në Holandë.

Konflikti i interesit të konsulentit kryesor

Një pikë kyçe e kallëzimit është roli i kompanisë Royal Haskoning DHV (RH). Kjo kompani u kontraktua nga Autoriteti Portual i Durrësit për hartimin e dokumenteve të tenderit, vlerësimin e ofertave dhe supervizimin e punimeve, përmes një kontrate të lidhur me negocim të drejtpërdrejtë, me vlerë mbi 12 milionë euro. Problemi, sipas kallëzuesve, qëndron në faktin se RH ishte e njëjta kompani që kishte hartuar edhe projektin teknik përfundimtar të portit, duke krijuar një konflikt të qartë interesi sipas legjislacionit shqiptar.

Nga dokumentet dëshmohet se edhe Kontrolli i Lartë i Shtetit dhe grupe monitoruese të pavarura kishin gjetur mangësi serioze në punën e RH. Pavarësisht kësaj, kompania vazhdoi të rikontraktohej për shërbime të tjera të rëndësishme.

Mangësitë në proces dhe kërkesa të pazakonta të fituesit

Kallëzimi vazhdon me një sërë mangësish të tjera në proces:

• Mungesa e referencave adekuate: Ngrihet dyshimi se si ARCHIRODON, ofertuesi i vetëm, mund të ketë përmbushur kriteret kur nuk kishte referenca të mëdha për punime të ngjashme.

• Mosdepozitimi i garancisë: Në fazën e parë, ARCHIRODON nuk depozitoi garancinë bankare prej rreth 8 milionë eurosh. Më vonë, kjo kërkesë u hoq kur procedura u rihap.

• Kushte të favorizuara: Kompania ka kërkuar dhe, siç duket, ka marrë leje që pagesat të mos bëhen në lekë dhe që çështjet e mundshme të arbitrazhit të zgjidhen jashtë Shqipërisë – një devijim i rëndë nga kushtet standarde të tenderit.

• Lidhje me subjekte nën hetim: Kallëzimi përmend lidhjen e ARCHIRODON-it me një kompani shqiptare që gjendet tashmë nën hetim për tendera të tjerë me vlerë rreth 120 milionë euro në sektorin e infrastrukturës.

Pritej reagimi i SPAK

Dokumentacioni i gjerë është dorëzuar tani në SPAK për të vlerësuar nëse në këtë proces ekzistojnë elementë të veprave penale, të tilla si shpërdorim detyre, shkelje e parimit të barazisë në prokurim publik dhe korrupsion. Organi i akuzës do të shqyrtojë tani nëse ka baza për të hapur një hetim zyrtar.

Rasti i Portit të Durrësit hedh përsëri dritë mbi sfidat e mëdha në menaxhimin e prokurimeve publike për projekte gigan­teske, duke testuar përgjegjësinë e institucioneve dhe transparencën në shpenzimet e mëdha shtetërore.