Pse festohet Halloween më 31 tetor? Legjenda e frikshme që i dha jetë traditës

Çdo vit, mbrëmjen e 31 tetorit, rrugët në shumë vende të botës mbushen me kunguj të ndriçuar, maska, kostume të frikshme dhe personazhe që duket sikur kanë dalë nga filmat horror. Halloween-i, i njohur si nata më e frikshme e vitit, është kthyer në një nga festat më të përhapura të kulturës popullore. Por pas atmosferës së argëtimit, ëmbëlsirave dhe dekorimeve misterioze fshihet një histori shumë më e vjetër, e lidhur me besimet e lashta, ritualet pagane dhe frikën nga bota e të vdekurve.

Edhe pse sot Halloween-i perceptohet kryesisht si një festë argëtuese, origjina e tij daton më shumë se dy mijë vjet më parë. Tradita nisi në territoret e banuara nga popujt keltë dhe, gjatë shekujve, pësoi ndryshime të shumta, duke marrë formën që njohim sot.

Festa zhvillohet çdo 31 tetor dhe është veçanërisht popullore në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Irlandë dhe Mbretërinë e Bashkuar. Megjithatë, ndikimi i saj është zgjeruar ndjeshëm edhe në pjesën tjetër të botës.

Samhain, festivali i lashtë që i dha jetë traditës së Halloween-it

Për të kuptuar historinë e Halloween-it, duhet të kthehemi në traditat e popujve të lashtë keltë, të cilët jetonin në territore që përfshinin Irlandën, Britaninë dhe pjesë të Europës Perëndimore.

Ata festonin Samhain-in, një festival që shënonte përfundimin e sezonit të korrjeve dhe ardhjen e dimrit. Për keltët, 1 nëntori konsiderohej fillimi i vitit të ri, ndërsa nata para tij kishte një rëndësi të veçantë shpirtërore.

Sipas besimeve të tyre, gjatë kësaj nate kufiri mes botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve bëhej më i hollë, duke u krijuar mundësinë shpirtrave të kalonin në botën njerëzore.

Për t’u mbrojtur nga këto prani të mbinatyrshme, njerëzit ndiznin zjarre të mëdha, kryenin rite tradicionale dhe përdornin veshje apo maska të pazakonta. Këto zakone kishin për qëllim të largonin rreziqet që, sipas besimeve të kohës, mund të sillnin shpirtrat.

Kështu, Samhain-i u bë një nga festimet më të rëndësishme të kalendarit kelt, duke ndërthurur ndryshimin e stinëve me ritualet kushtuar botës së përtejme.

Nga tradita pagane te festa e krishterë: Si lindi emri Halloween?

Me përhapjen e krishterimit në Europë, traditat e vjetra filluan të ndërthureshin gradualisht me kalendarin fetar.

Në shekullin VIII, Kisha Katolike lidhi datën 1 nëntor me festën e të Gjithë Shenjtorëve, e njohur në anglisht si All Saints’ Day. Kjo ditë iu kushtua kujtimit dhe nderimit të shenjtorëve.

Mbrëmja para kësaj feste u njoh si All Hallows’ Eve, një emërtim që përshkruante vigjiljen e Ditës së të Gjithë Shenjtorëve. Me kalimin e kohës, shprehja u shkurtua dhe mori formën që përdoret sot: Halloween.

Ndërkohë, 2 nëntori u shënua si Dita e të Gjithë Shpirtrave (All Souls’ Day), një ditë kushtuar kujtimit dhe lutjeve për të vdekurit.

Megjithatë, historianët theksojnë se Halloween-i modern nuk është thjesht vazhdim i drejtpërdrejtë i Samhain-it. Festa e sotme është rezultat i ndërthurjes së disa traditave popullore, fetare dhe kulturore që janë zhvilluar gjatë shumë shekujve.

Kungulli i ndriçuar dhe legjenda misterioze e Jack-o’-lantern

Nëse ka një simbol që identifikon menjëherë Halloween-in, ai është kungulli i gdhendur me një fytyrë të frikshme dhe një dritë të vendosur brenda tij.

Ky simbol njihet si Jack-o’-lantern dhe lidhet me folklorin irlandez, veçanërisht me legjendën e Jack-ut koprrac.

Sipas tregimit popullor, Jack-u ishte një personazh që arriti të mashtronte djallin, por për shkak të jetës së tij nuk u pranua as në parajsë dhe as në ferr. I dënuar të endej përgjithmonë, ai përdorte një fener për të ndriçuar rrugën e tij në errësirë.

Në versionet e hershme të kësaj tradite, irlandezët dhe skocezët nuk përdornin kunguj, por rrepa të gdhendura, brenda të cilave vendosnin qirinj.

Gjithçka ndryshoi me emigrimin e irlandezëve drejt Amerikës së Veriut. Atje, ata zbuluan se kungujt ishin më të mëdhenj, më të disponueshëm dhe shumë më të lehtë për t’u gdhendur.

Me kalimin e viteve, kungulli me fytyrën e frikshme u shndërrua në simbolin më karakteristik të Halloween-it, duke u përdorur si dekorim në shtëpi, kopshte dhe ambiente publike.

Pse njerëzit vishen si fantazma, shtriga dhe vampirë?

Kostumet janë një tjetër element që e bëjnë Halloween-in të dallueshëm. Çdo vit, miliona njerëz zgjedhin të maskohen si fantazma, shtriga, vampirë, skelete apo personazhe të njohur të filmave horror.

Por kjo traditë nuk nisi si një aktivitet argëtues.

Në besimet e lashta, maskat dhe veshjet e pazakonta shërbenin si një mënyrë për t’u mbrojtur nga shpirtrat që besohej se shfaqeshin gjatë natës së 31 tetorit. Njerëzit mendonin se duke u maskuar mund të shmangnin vëmendjen e tyre ose t’i trembnin.

Sot, ky kuptim ritual është zëvendësuar kryesisht nga argëtimi. Kostumet janë kthyer në një garë krijimtarie, ku pjesëmarrësit përpiqen të zgjedhin pamjen më origjinale, më të frikshme apo më të pazakontë.

“Trick or Treat”, zakoni që i bën fëmijët protagonistë të natës

Një nga traditat më të njohura të Halloween-it është Trick or Treat, që në shqip mund të përshtatet si “Shaka apo ëmbëlsirë”.

Në mbrëmjen e 31 tetorit, fëmijët veshin kostumet e tyre dhe vizitojnë shtëpitë e lagjes, ku trokasin në dyer për të kërkuar karamele, çokollata dhe ëmbëlsira të ndryshme.

Sipas zakonit, nëse nuk marrin atë që kërkojnë, mund të bëjnë ndonjë shaka të vogël e të padëmshme.

Rrënjët e kësaj praktike lidhen me tradita të vjetra të Irlandës dhe Skocisë. Në të kaluarën, njerëz të maskuar vizitonin shtëpitë, këndonin këngë ose recitonin lutje në këmbim të ushqimeve.

Me kalimin e kohës, zakoni ndryshoi dhe u përshtat me kulturën moderne, duke u kthyer në një aktivitet familjar, veçanërisht të përhapur në Amerikën e Veriut.

Sot, për shumë fëmijë, mbledhja e ëmbëlsirave është një nga momentet më të shumëpritura të gjithë festës.

Si festohet Halloween-i në botë sot?

Në ditët e sotme, Halloween-i është shndërruar në një industri të mirëfilltë argëtimi dhe një fenomen kulturor që përfshin miliona njerëz.

Në Shtetet e Bashkuara, shtëpitë dhe rrugët dekorohen me kunguj, skelete, rrjeta merimangash, varreza të improvizuara dhe figura fantazmash. Organizohen parada, konkurse kostumesh, festa tematike dhe aktivitete për fëmijët.

Një tjetër atraksion mjaft popullor janë të ashtuquajturat Haunted Houses, ose shtëpitë e përhumbura. Bëhet fjalë për ambiente të krijuara posaçërisht për të trembur vizitorët, përmes skenave të inskenuara, efekteve zanore, ndriçimit misterioz dhe aktorëve të maskuar.

Edhe në Europë, Halloween-i ka fituar gjithnjë e më shumë terren. Të rinjtë organizojnë festa në bare dhe klube, ndërsa dyqanet dhe ambientet publike përshtatin dekorimet sipas atmosferës së kësaj nate.

Megjithëse mënyra e festimit ka ndryshuar rrënjësisht, disa prej simboleve të saj vazhdojnë të ruajnë lidhjen me traditat e hershme.

Nga zjarret rituale të keltëve te kungujt e ndriçuar, nga maskat për të trembur shpirtrat te fëmijët që kërkojnë ëmbëlsira, Halloween-i ka përshkuar një rrugëtim prej më shumë se dy mijë vjetësh.

Një natë që dikur lidhej me frikën nga bota e të vdekurve, sot është kthyer në një festë ndërkombëtare ku misteri, imagjinata dhe argëtimi bashkohen në një atmosferë të veçantë çdo 31 tetor.