Rritja e vdekshmërisë foshnjore, ogur zi

Përpjekjet e tre dekadave në uljen e vdekshmërisë foshnjore u përmbysën vitet fundit, kur numri fataliteteve nën 1 vjeç arriti në vitin 2019, nivelin më të lartë që nga 2012-a, teksa fenomeni mbeti i lartë edhe për vitin 2020. Statistikat zyrtare tregojnë se, shkaqet lidhen me mungesën e mjekëve dhe pajisjeve në qarqet në të gjitha maternitetet e vendit, sidomos në periferi. Vdekshmëria u rrit nga ndërlikimet gjatë lindjes dhe sëmundjet respiratore, të lidhura këto me pajisjet dhe kujdesin mjekësor neonatal. Burimet nga maternitetet e Tiranës, Kukësit dhe Dibrës pohojnë se stafet mjekësorë janë pakësuar me 30-40% në raport me 2010, kurse pajisjet mjekësore janë të vjetruara. OKB e konsideron vdekshmërisë foshnjore si matësin më të saktë të zhvillimit njerëzor global dhe treguesin më të hershëm që sinjalizon ecurinë e varfërisë, shëndetit të popullatës dhe ekonomisë së një vendi

Vdekjet rriten, teksa lindjet bien

Sipas të dhënave zyrtare të raportuara nga INSTAT, në vitin 2015 lindën 32,715 foshnja, ndërsa humbën betejën me jetën në vitin e parë pas lindjes 233 prej tyre. Vitin e kaluar kishte më pak lindje, 28,075 gjithsej, teksa humbën jetën 281 foshnja.

Nga 1990 deri në vitin 2016, vdekshmëria foshnjore u ul me ritme më të shpejta se sa lindjet. Më 1990 lindën 82 mijë e 125 foshnja, ndërsa nuk mbijetuan dot, deri në vitin e parë të jetës, 2315 foshnja. Nga viti 1990 deri në 2016, lindjet ranë me 61%, ndërsa vdekshmëria foshnjore ra me 88%. Trendi ka ndryshuar pas vitit 2016. Numri i lindjeve gjatë 2016-2019 ka rënë me 10%, ndërsa fatalitetet nën moshën 1 vjeç janë rritur me 5.7%.

INSTAT raportoi se në vitin 2019, niveli vdekshmërisë foshnjore është 10 për 1 mijë lindje të gjalla kundrejt 8,9 për lindje të gjalla në vitin 2018, me një rritje 1.1 pikë përqindje në raport me një vit më parë. Shkaqet kryesore të vdekshmërisë foshnjore (nën 1 vjeç) janë “ndërlikimet në barrë, të lindjes dhe të periudhës së paslindjes” me 38,2% dhe “sëmundjet që shfaqen në periudhën e rreth lindjes” me 27,6% të kësaj grupmoshe gjithsej.

Shqipëria me vdekshmërinë më të lartë foshnjore në Rajon dhe Europë

Për shkak se treguesi i vdekshmërisë foshnjore është i nënraportuar, institucione të ndryshme japin vlerësime dhe statistika jo të njëjta për fenomenin. Organizata Botërore e Shëndetësisë historikisht ka raportuar fatalitetet e bebeve deri në 1 vjeç më të larta se të dhënat kombëtare.

Ndërsa Banka Botërore, e cila analizoi treguesin në rang global, duke marrë në konsideratë disa burime përllogariti se, Shqipëria i kishte fatalitetet nën moshën një vjeç në 8.6 për 1000 mijë lindje të gjalla. Për të njëjtin vit, Banka raportoi se, ky tregues në Serbi ishte 4.6, në Maqedoni 5.3, në Bosnjë 5.1, në Malin e Zi 2 foshnje për 1000 lindje të gjalla.

Të dhëna të tjera të Eurostat gjetën se, Shqipëria ishte e katërta me normën më të lartë në Europë për vdekshmërinë foshnjore, për vitin 2018. Për këtë vit, në Shqipëri përllogariten 8.9 vdekje foshnjore në 1000 lindje të gjalla, ndërsa mesatarja në BE është 3.5 vdekje për 1000 lindje. Në të gjithë vendet e Bashkimit Europian është vënë re rënie e vdekshmërisë foshnjore, ndërsa Shqipëria ka treguar një rritje të normës. Në vitin 2015, përllogariteshin 7.1 vdekje për 1000 lindje të gjalla.

Normën më të lartë në Europë për 2019, sipas Eurostat, e ka Azerbajxhani me 11.1 vdekje foshnjore për 1000 lindje të gjalla, por me ulje në raport me vitet paraardhëse. Në vend të dytë renditet Shqipëria me 10.3, re ndjekur nga Turqia dhe Kosova.

Rritja e këtij treguesi, sipas studimeve të vazhdueshme të institucioneve botërore si OKB, OBSH, e vendos vendin tonë në një pozicion të pafavorshëm për zhvillimin e qëndrueshëm, nivelin e varfërisë dhe indeksin e zhvillimit njerëzor.